Кіріспе

Музыкада, 31 тең темперамент, 31 ET, 31 TET (31 тонды ET) немесе 31 EDO (октаваның тең бөлінісі), сондай-ақ трицессимопримал деп аталады, – октаваны 31 бірдей өлшемдегі қадамға (тең жиілік қатынастары) бөлу арқылы алынған темпераментті шкала. Әр қадам жиілік қатынасын білдіреді, немесе 38,71 центке тең. 31 ET – ширек комулық меттонолық темпераменттің өте жақсы жуықтауы. Жалпы алғанда, бұл 1-суретте көрсетілгендей, толық бесінші 696,77 центке тең болатын реттелі диатоникалық настройка. Изоморфты клавиатурада 31 ET-де жазылған музыканың саусақтауы, егер ноталар дұрыс жазылса – яғни, энармониялық болжамсыз – кез келген басқа синтоникалық настройкадағы (мысалы, 12 ET) саусақтаумен дәлме-дәл сәйкес келеді.

Тарих және қолданылуы

Октаваны 31 сатыға бөлу Ренессанс музыка теориясынан табиғи түрде туындады; кіші диес – октаваның үш мажорды үштен біріне қатынасы, 128:125 немесе 41,06 цент – шамамен бестен бір тон немесе жарты тонның үштен бірі. 1555 жылы Никола Висентино 31 тоннан тұратын кеңейтілген мейтонды настройканы ұсынды. 1666 жылы Лемме Росси алғаш рет осы тәртіптегі тең темпераментті ұсынды. 1691 жылы оны тәуелсіз түрде ашқан ғалым Кристиан Гюйгенс де осы туралы жазды. Ол кездегі стандартты настройка жүйесі – төртінші коммалық мейтонды настройка болғандықтан, онда бестікке настройка жасалады, бұл әдіс дереу қызығушылық тудырды, себебі 31 ET-нің бестігі 696,77 центке тең, ал төртінші коммалық мейтонды настройканың бестігінен 0,19 цент ғана үлкен. Гюйгенс мұны ғана түсінген жоқ, сонымен қатар 31 ET септималды немесе 7-ші шекті гармонияның тамаша жуықтауын қамтамасыз ететінін атап өтті. ХХ ғасырда физик, музыка теоретигі және композитор Адриан Фоккер Гюйгенстің еңбектерін оқығаннан кейін, осы настройка жүйесіне деген қызығушылықты қайта жаңғыртты, нәтижесінде бірқатар шығармалар пайда болды, әсіресе голланд композиторларының шығармалары. Фоккер 31 тондық тең темпераментті орган жасады, ол 1951 жылы Харлемдегі Тейлер мұражайына орнатылып, 2010 жылы Muziekgebouw aan 't IJ-ге көшірілді, содан бері концерттерде жиі қолданылуда.

31 тең темпераментті акордтар

31 ET-нің көптеген акорды септальды меантон темпераменті туралы мақалада талқыланады. Онда талқыланбаған акордардың ішінде C–E–G, C–D–G немесе C–F–G деп жазылуы мүмкін бейтарап үшіншіліктер триадасы және C–E–F–B болып табылатын Оруэлл тетрадасы бар. 31 ET-де мажорлық аккорд сияқты әдеттегі акордар жақсы орындалады, себебі үшінші және бесінші жақсы жуықтатылған. Сонымен қатар, субминорлық акордарды (бірінші үшіншілік субминорлық болса) және супермажорлық акордарды (бірінші үшіншілік супермажорлық болса) ойнауға болады. Гармониялық жетілік аккордын да жақсы көрсетуге болады. Мысалы, C-де C–E–G–A. Мұндағы жетілік, бесінші мен кіші үшіншілікті қосудан өзгеше, оның орнына B-ні доминантты жетілікке айналдырады. Бұл айырмашылық 12 ET-де жасау мүмкін емес.