Кіріспе

Евгений Львович Швартц (Евге́ний Льво́вич Шва́рц; 21 қазан 1896 [ескі стиль бойынша 9 қазан 1896], Казань, Ресей империясы – 15 қаңтар 1958, Ленинград, КСРО) – совет жазушысы және драматург, оның туындыларына жиырма бес пьеса және үш фильмнің сценарийі (Николай Эрдманмен бірлесіп жазылған) кіреді.

Ерте өмір

Евгений Шварц Ресейдің Казан қаласында дәрігер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі яһуди тегінен шыққан, крещение рәсімінен өткен, ал анасы орыс болған. 1910 жылы Мәскеу университетінде құқық білімін алып, сонымен қатар театр және поэзиямен де айналысты. 1916 жылдың соңында ол майданға әскерге шақырылды. Большевиктік революциядан кейін Ақ әскерге қосылып, генерал Корниловтың қол астында қызмет етті. 1918 жылы Екатеринодарды шабуылдағанда жарақат алып, контузияға ұшырады, бірнеше тісін жоғалтып, қалған өмірі бойы қолы дірілдеп жүрді. Ресей Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Шварц Дондағы Ростовта театр өнерін оқыды. 1921 жылы театр труппасымен бірге Петроградқа көшіп, Иванов, Зощенко және Каверин кіретін "Серапион ағайындылары" әдеби тобымен байланыс жасады. 1923 жылы Бахмутқа көшіп, жергілікті газетте сатирикалық өлеңдер мен рецензиялар жариялай бастады. Михаил Слонимский және Николай Олейниковпен бірге 1925 жылы "Слахтр" әдеби журналын құрды.

Мансап

1924 жылы Шварц Ленинградқа қайтып келді және Самуил Маршактың басқаруымен Госиздаттың, Мемлекеттік баспахананың балалар бөлімінің қызметкері болды. Ол «Ейжан» және «Сискин» балалар журналдарының авторы атанды. Ол сонымен қатар балаларға арналған кітаптар жазды, олардың ішінде «Ескі балалайканың тарихы» (1924), «Шура мен Марусидің оқиғалары» (1937), «Шет ел қызы» (1937) және «Бірінші сынып оқушысы» (1949) кіретін еді. Осы кезеңде ол авангардтық әдеби топтың мүшелерімен де байланыс орнатты. 1929 жылы Евгений Шварц Ленинград комедия театрында Николай Акимовпен бірлесіп, Ханс Кристиан Андерсеннің халық ертегілері мен әңгімелеріне негізделген заманауи пьесалар жаза бастады. Олардың арасында «Голый король» («Императордың жаңа киімі») (1934), «Красная Шапочка» («Қызыл қалпақ») (1936), «Золушка» («Асқыр қыз») (1938), «Снежная Королева» («Қар патшайымы», Ханс Кристиан Андерсеннен кейін) (1938), «Тень» («Көлеңке», Ханс Кристиан Андерсеннен кейін) (1940), «Дракон» («Аждаһа», түпнұсқа) (1944) және «Обыкновенное Чудо» («Ертедегі керемет») (1956) пьесалары болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Шварц Зощенкомен бірлесіп «Берлиндегі липа ағаштарының астында» (1941) атты туынды жазды. Соғыс жылдарында ол «Бір түн» және «Алыс ел» шығармаларын жазды. Соғыстан кейін Шварц «Ертедегі керемет» және «Батыр сарбаздар туралы әңгіме» кітаптарын жазды. Шварцтың «Қар патшайымы» және «Көлеңке» пьесалары 1966 және 1971 жылдары фильм түрінде бейімделді. Ол сондай-ақ «Асқыр қыз», «Бірінші сынып», «Дон Кихот» және «Ертедегі керемет» фильмдеріне сценарийлер жазды. Ленинградта қайтыс болды.

Ажыдаар

1944 жылы Шварц сатирикалық «Аждаһа» пьесасын аяқтады, ол соғыстан кейінгі Ресейдің саяси ахуылында қауіпті деп есептелді. Пьесада аждаһаны өлтіруге аттанған Ланселот рыцары туралы айтылады. Бірақ ізденісі барысында ол өз билігін жасыру үшін аждаһаны пайдаланатын бюрократиялық иерархиямен басқарылатын қауымға кезеседi. 1985 жылы швейцариялық композитор Йост Майер пьеса негізінде опера жазды, ал 1988 жылы «Аждаһаны өлтіру» атты фильм түсірілді. Шварцтың пьесаларының ең «жетілгені» – бұл тоталитаризмнің барлық түрлеріне қарсы бағытталған саяси сатира. Сюжеттің негізінде қаһарман Ланселоттың аждаһаның қатыгез үкімімен зардап шеккен елдегі халықты азат ету әрекеттері жатыр. Бірақ оның тырыстарына қарсылық көрсетілді, себебі көптеген адамдар аждаһаға үйреніп, оның әдістерін, қатал болғанымен, жалғыз мүмкін жол деп санады; олардың рухтары, белгілі бір деңгейде, қарсы тұруға қабілетсіздік пен ықылассыздан зардап шекті. Пьесада Аждаһа былай дейді: «Көресіздер ме, адам жаны өте төзімді. Денесін екіге бөлсең, адам жан береді. Ал жанды жыртып алсаң, ол тек қана иілгіш болады, осының бәрі. Әй, рас, жандардың осыншама таңдаулы жиынтығын ешқайда таба алмайсыз. Тек менің қаламда. Қолы жоқ жандар. Аяғы жоқ жандар. Сөйлей алмайтын, ести алмайтын, тізгінталған, жалтақ жандар, қарғысқа ұшыраған жандар». Ланселоттың аждаһаны жекпе-жекте өлтіруі халықты азат етуге әкелмеді; өзгерген нәрсе – бұрын аждаһа билеген орынға бургомастердің тағайындалуы және аждаһаға құрбандыққа шалынуға тағдырланған Ельзаның оның әйелі болуын талап етуі ғана болды. Бір жылдан кейін Ланселот қалаға оралғанда, оның міндетінің қаншалықты күрделі екенін түсінеді: «Бұл өте мұқият жұмыс болады. Біз олардың әрқайсысының ішіндегі аждаһаны өлтіруіміз керек».

Қарапайым керемет

Бұл - жаратушы мен оның туындысы арасындағы махаббат пен қарым-қатынас туралы романтикалық және философиялық ұғымдарды қамтитын мысал. Бұл пьеса 1964 және 1978 жылдары фильмге түсірілді.