Кіріспе

Сарпай Бейкман () – Бірма аударма қоғамы ретінде бастау алған. Оның алғашқы президенті премьер-министр У Ну болды, ол Джадсон колледжінде (қазіргі Янгон университеті) бірма тіліне аударма жұмысын бастады. Мақсаты – әлемдік мәдениет, әдебиет және білімді бірма халқына жеткізу еді. 1963 жылы қоғам Ақпарат министрлігінің Баспа және баспа кәсіпорнының құрамына "Сарпай Бейкман әдебиет үйі" ретінде енді, сонымен қатар жергілікті авторларды қолдау және барлық түрдегі кітаптарды басып шығару міндеті қосылды. Қоғам түрлі санаттар бойынша жаңа, жарияланбаған және жарияланған үздік туындылар үшін жыл сайынғы Сарпай Бейкман қолжазбалар сыйлығы мен Бірма Ұлттық әдебиет сыйлығын тартады.

Алғашқы жылдар

Тәуелсіздік алғаннан кейін Мьянма аударма қоғамы тәуелсіз Мьянмаға мьянма энциклопедиясы қажет деп шешті және оны құрастыру жобасын 1948 жылдың мамыр айында бастады. Бастапқыда олар сэр Джон Гамильтонның энциклопедиясын 10 томдық етіп аударуды жоспарлады. Бірақ, көп ұзамай (1949 жылы) тікелей аударманы тоқтатып, жобаны мьянма тіліндегі мақалалармен, соның ішінде өнер мен ғылым туралы деректермен аяқтады. Бірінші том 1954 жылы басылып шықты, ал соңғы том (15-томдық) 1976 жылы жарық көрді. Алғашқы бес том Англияда басылды, содан кейін қоғам Рангундағы өз баспасын пайдалана бастады. Одан кейін жыл сайын жаңарулар жинағы жарияланды. 1951 жылы Нидерландыда 1900 жылдан 1950 жылға дейінгі кезеңді суреттермен көрсететін аударма басылды. 1957 жылы 30 томдық «Лу Хту Текпан» ғылыми-техникалық басылым жобасы қолға алынды. Олар Білім министрлігіне мектептерге арналған оқулықтарды шығаруға көмектесті. Мьянма аударма қоғамы тек кітап аударумен ғана шектеліп қоймай, мьянма мәдениеті мен әдебиетінің түрлі салаларын да қолдады. Қоғам 1956 жылы Янгунда тегін кітапхана ашты. 2011 жылға қарай кітапхананың негізгі бөлімінде 50 000 атау, анықтамалық бөлімінде тағы 12 000 атау кітап болды. 2011 жылдың наурыз айында Мандалайда Сарпай Бейкман кітапханасының филиалы ашылды.

Сарпай Бейкман

Бірма аударма қоғамы 1963 жылы Ақпарат министрлігіне қосылғанда "Сарпай Бейкман" (Әдебиет сарайы) деп аталды. Үкімет бұл ұйымды білім беру жазуы мен көркем әдебиет саласындағы саясатты қаржыландыру және іске асыру құралы ретінде таңдады. Сарпай Бейкманның міндеті "Одақтың барлық азаматтарының жалпы білімін жақсарту және байыту" болды. Басқару кеңесі шетелдік әдебиет пен басқа да білім салаларының көрнекті еңбектерін бірма тіліне немесе басқа да жергілікті тілдерге аудару үшін жинақтады. Бұл еңбектерді басып шығару және жариялау үшін ең төменгі баға белгіленді. Оқулықтарды үкімет бекітуге жататын, және олар социалистік саясатқа сәйкес болуы керек еді. Басқару кеңесі сонымен қатар бірма әдебиеті мен көркем өнеріндегі жақсы көркем әдебиет пен зерттеулерге сыйлықтар беруді және жазу, кітап шығару, журналистика және кітапхана ісі бойынша семинарлар мен оқу курстарын ұйымдастыруды шешті. Сарпай Бейкман сонымен қатар әр түрлі жазба материалдарды шығарып, тарататын, кітап клубын ұйымдастырды, Рангунда кітап дүкенін ашып, мемлекеттік басылымдарды, оның ішінде өз басылымдарын сататын және қоғамдық оқу бөлмесі мен кітапхана ашты. Сарпай Бейкман көркем әдебиетке қарағанда білім беру шығармаларына көбірек назар бөлді, балалар кітаптарына деген сұраныс жеке баспалар тарапынан толыққанды қанағаттандырылмады. Сондай-ақ, 1962 жылдан кейін "Spectrum" деп аталған ағылшын тіліндегі "Open Mind" журналын шығарды. Елде ағылшын тілінде оқыған оқырмандардың саны азайғандықтан, бірма тіліндегі, бірма оқырмандарының қызығушылығына бағытталған нұсқасын шығару туралы шешім қабылданды. Сарпай Бейкман сондай-ақ ірі жиналыстар ұйымдастырды, онда жетекші ғалымдар немесе жазушылар талқылау тақырыбы бойынша кең ауқымды зерттеу жасады, содан кейін басқа спикерлер спикерге сұрақтар қойып, пікір білдіріп немесе өз үлесін қоса алатын болды. Бұл өте танымал болды, сондықтан кейде екінші спикерлерді кездейсоқ таңдауға тура келді. Семинардан кейін қоғам негізгі материалдар жинағынан тұратын кітап шығарды.

Марапаттар

Қоғам 1949 жылы "Сарпай Бейкман" сыйлығын (K. 1000) беруді бастады. 1962 жылы ол әдеби-көркем сыйлық, ал 1965 жылы Ұлттық әдеби сыйлық деп атала бастады. Сыйлықтар роман, аударма, жалпы әдебиет, жалпы білім, әңгіме, өлең, драма сияқты санаттар бойынша қолжазба тапсырған авторларға берілді. Сыйлықтар жыл сайын табыс етіліп, қолжазбалар жарияланды. Еңбектер бес негізгі принципке сай болуы керек еді: шығармалар биліктегі партияның мақсаттарын қолдауы немесе кем дегенде олармен келісуі, бірма мәдениетін дамытуы, патриотизмді нығайтуы, тұлға қалыптастыруға және идеяларды ілгерілетуге көмектесуі, сондай-ақ пайдалы білім беруі тиіс. Әр санатта бірінші, екінші және үшінші орын алғандар марапатталды, бірақ мұндай жағдай әрқашан бола бермейтін. 1970 жылдан бастап жаңа жүйе енгізілді. Жарияланбаған туындылар "Сарпай Бейкман" қолжазба сыйлығына үміткер болып баяндалды. Ал Ұлттық әдеби сыйлықтар өткен жылы жарық көрген кітаптар ішінде таңдалды. 12 сыйлық беруге мүмкіндік болғанымен, іріктеу комиссиясы көбінесе одан аз сыйлық таңдады, себебі белгілі бір талаптарға сай келетін басылымды табу қиын болды, әсіресе "роман" санатында. Соңғы жылдары "Сарпай Бейкман" қолжазбасы мен Ұлттық әдеби сыйлықтарының жанрлары кеңейтіліп, сыйлықтардың саны да артты. Аудармашылардың салыстырмалы түрде аз бөлігі марапатқа ие болды. 2008 жылы аудармаға арналған сыйлық мүлдем берілген жоқ. Бұл, бір жағынан, қаржылық шектеулерге, екінші жағынан цензураға және әскери режимнің аударма ісіне араласуына байланысты болуы мүмкін.