Кіріспе
Американдық аспазшы (1903–1985)
Джеймс Эндрюс Бирд (5 мамыр 1903 – 23 қаңтар 1985) – американдық аспазшы, рецепттер жинағының авторы, оқытушы және телеарнадағы жеке тұлға. Ол теледидарда тамақ дайындау шоуларын алғашқылардың бірі болып бастады, Нью-Йорк қаласындағы және Орегон штатының Сисайд қаласындағы Джеймс Бирд аспаздық мектебінде сабақ берді және көптеген лекциялар оқыды. Бирд елдің өзінің тамақ өнерінің мұрасын жаңа ғана біліп бастаған тұсында, жаңа, салауатты американдық ингредиенттермен дайындалған американдық тағамдарға баса назар аударды. Ол бірнеше буын кәсіби аспазшылар мен тамаққа құмар адамдарды тәрбиеледі. Ол жиырмадан астам кітап жариялады, ал оның есімі оның қоры ұйымдастырған жыл сайынғы Джеймс Бирд сыйлығы арқылы мәңгі есте қалды.
Отбасы
Джеймс Эндрюс Берд 1903 жылдың 5 мамырында Орегон штатының Портленд қаласында Элизабет пен Джон Бердтің отбасында дүниеге келді. Оның британдық анасы Гладстон қонақ үйін басқарды, ал әкесі қалалық кеденде жұмыс істеді. Отбасы Тынық мұхитының жағалауында, Орегон штатының Гирхарт қаласында демалысқа шығып, Беардты Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағының тағамдарымен таныстырды. Бұл асүйдің негізгі ингредиенттері – лосось, моллюскалар және басқа да жаңа теңіз өнімдері; қаз, бұлан немесе желен еті сияқты аң еттері; саңырауқұлақтар, жидектер, ұсақ жемістер, картоп және скрипка немесе жас пушки (Heracleum maximum, немесе сиыр баданы) сияқты жабайы өсімдіктер. Беардтың тағам туралы ең алғашқы естелігі – 1905 жылғы Льюис пен Кларк көрмесі, ол екі жаста болған кезде болды. Ол өз естеліктерінде былай деп еске алды:
"Мен көрмеге екі-үш рет бардым. Менің есімде қалғаны, барлығынан жоғары – менің өмірімді белгілеген нәрсе – Triscuits пен ұсақталған бисквиттердің қалай жасалғанын көру болды. Бұл қандай ғажап! Екі жасымда осы естелік қалыптасты. Бұл мені қатты қызықтырды." Үш жасында Беард маляриямен ауырып, төсекке жатты. Ауру оған анасы мен отбасының қытай аспазы Джу Лет дайындаған тағамға назар аударуға мүмкіндік берді. Беардтың айтуынша, оны Джу Лет пен Тема, оның қытай бала күтушісі тәрбиелеген, олар оған қытай мәдениетіне құштарлықты сіңірген. Бір деректерге сәйкес, Беард өзінің тәрбиесінің көп бөлігін Джу Летке қарызда екенін айтқан, оны қытайлық әкесі деп атаған.
Білім
Беард 1920 жылы Портлендтегі Вашингтон орта мектебін бітірді. Сол жылы ол Портлендтегі Рид колледжінде қысқа ғана оқыды. 1922 жылы ол гомосексуализмі үшін колледжден қуылды, себебі ол "бір немесе бірнеше еркек студент және бір профессормен" қарым-қатынаста болған. 1976 жылы колледж Беардқа құрметті диплом берді. Ридтен кеткен соң, ол британдық жүк кемесімен Портлендтен Ливерпульге сапар шекті және келесі жылдарда Еуропаны аралап, онда тұрды. 1923 жылы ол театр труппасына қосылып, вокал және театр өнерін оқыды. Ол сондай-ақ Парижде де болды, онда бистроларда және орталық нарыны Ле-Халлесте француз тағамдарын татып көрді. Францияда ол сексуалдық еркіндікті сезінді, жас жігітпен қысқа ғана қарым-қатынаста болды. Осы кезең мен француз тағам мәдениетінің кең таралған ықпалынан ол Францияға ғашық болды. 1927 жылы ол АҚШ-қа қайтып оралып, Портленд, Голливуд және Нью-Йорк қалаларында актерлік, костюм және декорация дизайнмен, сондай-ақ радиода мансап құруға тырысты.
Мансап
1937 жылы Бэйрд Нью-Йоркке көшіп келді. Театр өнерінде сәттілікке жете алмаған ол және досы Билл Родс коктейль кештерінің сұранысын пайдаланып, Hors d'Oeuvre, Inc. тамақтандыру компаниясын ашты. Бұл оның лекция оқуына, оқытуына, жазуына және «оның миссиясының бір бөлігі [тағамның шебері ретінде] – нағыз пісірудің ләззатын және жаңа өнімдерді желе сироптары мен үй шаруашылығы ғалымдарының шабуылынан қорғау» екенін түсінуіне әкелді. Ол өзінің алғашқы аспаздық кітабын 1940 жылы жариялады: Hors D'Oeuvre and Canapés, ол өзінің тамақтандыру рецепттерінің жинағы болды. Оның әріптесі, тағамға құмар Джулия Чайлд, осы кітаптың оны тағамдық картаға енгізгенін айтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі азық-түлік рационированиесі Бэйрдтің тамақтандыру бизнесін тоқтатты. Ол әскерге қабылданып, криптографиялық мамандық бойынша оқытылды. Армияның қонақ үйлерді басқару бөлімінде қызмет етуді үміттене отырып, ол 1943 жылы 38 жастан асқан ер адамдарға қатысты ереже бойынша әскерден босатылуға қол жеткізді. Джеймс Бирд қоры сайтында айтылғандай, «1955 жылы ол Джеймс Бирд аспаздық мектебін құрды. Ол келесі тридцать жыл бойы ерлер мен әйелдерге тамақ пісіруді үйретті, ол өзінің мектептерінде (Нью-Йорк қаласында және Орегон штатының Сисайд қаласында), сондай-ақ ел бойынша әйелдер клубтарында, басқа аспаздық мектептерде және қоғамдық ұйымдарда оқыды. Ол жақсы тағам туралы хабарламасын, жаңа, пайдалы және американдық ингредиенттермен дайындалған тағамды, өзінің тағамдық мұрасын жаңадан біліп жатқан елге жеткізді. Ол қажымас саяхатшы еді». Бэйрд 1950 жылдары француз тағамдарын американдық орта және жоғарғы тапқа таныстырды және теледидарда аспаз ретінде пайда болды. Дэвид Камп (өзінің «Арукуланың Америкасы» кітабында Бэйрд туралы кеңінен айтқан) Бэйрдтің теледидардағы алғашқы аспаздық шоуы болғанын атап өтті. Ол Дион Лукастың аспаздық шоуы мен мектебін Бэйрдтің мектебімен салыстырып, олардың 1950 жылдардағы танымалдылығы Нью-Йоркке негіделген, ұлттық және халықаралық деңгейде танымал тағам мәдениетінің пайда болуын білдірді. Камп: «Дәл осы онжылдықта [1950 жылдары] Бэйрд өзінің есімін Джеймс Бэйрд ретінде қалыптастырды, бұл бренд атауы, американдық гастрономияның бейнесі және денесі болды». Ол Бэйрдтің Парижге саяхаттағанда Элис Б. Токласпен кездескенін, оның өмірінде оны ұстанған және оның өлімінен кейін оның мұрасын жалғастырған тағамдық атақтылардың желісін көрсеткенін атап өтті. Бэйрд өзінің тағамдарында қолданбаған немесе ұсынбаған өнімдерді насихаттау үшін келісімшарттар жасады, олардың ішінде Omaha Steaks, French's Mustard, Green Giant Corn Niblets, Old Crow bourbon, Planters Peanuts, Shasta сусындары, DuPont химиялық заттары және Adolph's Meat Tenderizer кірді. Камптың айтуынша, кейін Бэйрд өзін «гастрономиялық жезөкше» деп сезінген. Ол жаппай өндірілген, жаңа, жергілікті немесе маусымдық емес тағамның өзінің гастрономиялық нанымдарына сатқындық екенін түсінгенмен, оның аспаздық мектептеріне ақша қажет болды. Томас МакНамидің айтуынша, «Бэйрд, керемет ашкөздікке ие адам – тағамға, секске, ақшаға, қалағаныңызға, оның тәтті әріптестерін таң қалдырды». 1981 жылы Бэйрд және оның досы Гаэль Грин Нью-Йорк қаласындағы үйде тұратын қарт адамдарға тамақ жеткізіп беруге көмектесетін Citymeals on Wheels ұйымын құрды.
Мұрағаттық жинақ
Джеймс Бирд қағаздары Нью-Йорк университетінің Фейлс кітапханасында орналасқан.