Қасиетті мариан бағаналары: Еуропа діни архитектурасының символы
Marian and Holy Trinity columns
Қасиетті Мария колонналары – Еуропада 17-18 ғасырлардағы діни ескерткіштер. Обадан құтылу немесе сенімді нығайту үшін орнатылған, барокко архитектурасының елеулі бөлігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мариандық бағаналар – бұл діни ескерткіштер, олардың үстінде Құдай ана Мария бейнеленген, көбінесе обаның аяқталуына шүкіршілік ретінде немесе басқа да себептермен салынған. Қасиетті Үштік бағаналарының мақсаты әдетте шіркеуді және сенімді дәріптеу болды, бірақ оба тақырыбы кейде олардың орнатылуына да себеп болуы мүмкін. Христиандық сурет немесе символмен басы қапталып орнатылған діни ескерткіштерді бағана түрінде тіктеу – бұл Еуропаның католик елдерінде, әсіресе 17 және 18 ғасырларда кең таралған, халықтың діни сенімін білдірудің бір жолы болды. Осылайша, олар барокко архитектурасының ең айқын ерекшеліктерінің біріне айналды. Бұл практика кейбір шығыс православие барокко архитектурасына да әсер етті.
Marian columns are religious monuments depicting Virgin Mary on the top, often built in thanksgiving for the ending of a plague (plague columns) or for some other reason. The purpose of the Holy Trinity columns was usually simply to celebrate the church and the faith, though the plague motif could sometimes play its role in their erection as well. Erecting religious monuments in the form of a column surmounted by a figure or a Christian symbol was a gesture of public faith that flourished in the Catholic countries of Europe especially in the 17th and 18th centuries. Thus they became one of the most visible features of Baroque architecture. This usage also influenced some Eastern Orthodox Baroque architecture.
Тарих
Рим империясында императордың мүсінін бағананың үстіне қою қалыпты жағдай болған. 1381 жылы Михаил Туц эпидемия аяқталғанын белгілеу үшін Клостернеубург монастырында готикалық Туцзеуле бағанасын орнатты. Римдегі Санта-Мария-Маджоре алаңындағы бағана осындай алғашқы бағаналардың бірі болды. 1614 жылы тұрғызылған, оны Карло Мадерно Павел V папаның кезінде жобалады. Бағананың негізіндегі Мадерноның фонтаны Павел V (Боргезе) гербіндегі бүркіттер мен аждахаларды біріктіреді. Коринфтік капителі бар бағананың үстінде Әзіре Мария мен бала Исаның мүсіні орналасқан. Бағананың өзі ежелгі: ол Рим форумындағы Константин базиликасы деп аталатын, 9 ғасырда жер сілкінісінен қираған күмбезді тіреген. 17 ғасырға қарай осы бағана ғана сақталды; 1614 жылы ол Санта-Мария-Маджоре алаңына тасылып, Доменико Ферри жасаған Қыз Мария мен Баланың қола мүсінімен безендірілді. Осы бағана орнатылған жылы папаның бұйрығымен, бағанаға сәлемдесіп, Әзіре Марияға дұға оқығандарға кешірім жарияланды. Одан кейінгі ондаған жылдарда ол Италия мен басқа да Еуропа елдеріндегі көптеген бағаналар үшін үлгі болды.
In Imperial Rome, it was the practice to erect a statue of the Emperor atop a column. In 1381, Michael Tutz erected the gothic Tutzsäule at Klosterneuburg Monastery to mark the ending of an epidemic. The Christian practice of erecting a column topped with a statue of the Virgin Mary became common especially in the Counter Reformation period following the Council of Trent (1545–1563). The column in Piazza Santa Maria Maggiore in Rome was one of the first. Erected in 1614, it was designed by Carlo Maderno during the papacy of Paul V. Maderno's fountain at the base combines the armorial eagles and dragons of Paul V (Borghese). The column, with a Corinthian capital, is topped with a statue of the Virgin and the child Jesus. The column itself is ancient: it had supported the vault of the so called Basilica of Constantine in the Roman Forum, destroyed by an earthquake in the 9th century. By the 17th century only this column survived; in 1614 it was transported to Piazza Santa Maria Maggiore and crowned with a bronze statue of the Virgin and Child made by Domenico Ferri. In a papal bull from the year of its installation, the pope decreed an indulgence for those who uttered a prayer to the Virgin while saluting the column. Within decades it served as a model for many columns in Italy and other European countries.
Үш жауапкершілік
Қасиетті Үштік бағаналарын салуға түрткі болған негізгі үлгі 1679 жылғы обадан кейін Венадағы Грабенплацта салынған; бұл ескерткіште бағана мәрмәр бұлттары мен алып қасиеттілер, періштелер мен путтілердің арасында толығымен жоғалып кеткен. Ковид-19 пандемиясы кезінде бұл бағана зиярат ету орынына айналды. Будапешттегі Маттиас шіркеуінің алдындағы Қасиетті Үштік алаңында 1713 жылы тұрғызылған обаға арналған ескерткіш бар, ол елдегі көптеген ұқсас туындылардың үлгісі болды. Бұл діни құрылыстар дәуірі Оломоуцтағы Хорни алаңындағы тамаша Қасиетті Үштік бағанасымен аяқталды. 1714-1716 жылдар аралығында Моравияны (қазіргі Чехия) қампқан обадан кейін салынған бұл ескерткіш монументалдығымен, бай безендірілуімен және мүсіндік материалдың (тас және алтын жалатылған мыс) ерекше үйлесімімен ерекшеленді. Оның негізі соншалықты үлкен болды, тіпті ішінде капелла жасырылған. Бұл бағана – «Орталық Еуропа бароккосының көркемдік өнерінің ең көрнекті үлгілерінің бірі» ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне жеке тіркелген жалғыз бағана. Линц қаласының басты алаңында да Қасиетті Үштік бағанасы бар. Теплицедегі Қасиетті Үштік бағанасын Матиас Браун жобалаған және 1713 жылы қала обадан аман қалғаны үшін алғыс айту мақсатында тұрғызған. Браун сондай-ақ Яромердегі Мариан бағанасын да жобалаған.
The basic model which inspired building most Holy Trinity columns is that in the Grabenplatz, Vienna, built after the 1679 plague; in this monument the column has entirely disappeared in marble clouds and colossal saints, angels and putti. The column became a site of pilgrimage during the Covid 19 epidemic. There is a Holy Trinity Column in Holy Trinity Square, in front of Matthias Church in Budapest, a plague memorial erected in 1713, which served as a model for many similar works in the country. The era of these religious structures culminated with the outstanding Holy Trinity Column in Horní Square in Olomouc. This monument, built shortly after the plague which struck Moravia (nowadays in the Czech Republic) between 1714 and 1716, was exceptional because of its monumentality, rich decoration and unusual combination of sculptural material (stone and gilded copper). Its base was made so big that even a chapel was hidden inside. This column is the only one which has been individually inscribed on the UNESCO World Heritage List as "one of the most exceptional examples of the apogee of central European Baroque artistic expression". There is also a Holy Trinity Column in the main square of Linz. The Holy Trinity Column in Teplice was designed by Matthias Braun and erected in thanksgiving for the city having been spared the plague in 1713. Braun also designed the Marian column in Jaroměř.
Мариенсуль
Алп тауларының солтүстігінде салынған алғашқы мұндай бағана – 1638 жылы Мюнхенде қаланың шабуылдаушы швед әскерінен және обадан аман қалғанын атап өту үшін салынған Мариензуль болды. 1590 жылы жасалған мүсінде Көктегі Марияны, айдың үстінде тұрған Аспан патшайымы ретінде бейнелейді. Ол, мысалы, Прага мен Венадағы Мариан бағаналарына үлгі болды, бірақ көптеген басқалары да одан кейін тез арада бой көтерді. Габсбург монархиясына қарасты елдерде (әсіресе Австрия, Венгрия, Чехия және Словакияда) ескі қала алаңдарында мұндай бағананы кездестірмеу сирек, олар әдетте ең көрнекті жерде орналасқан. Прага бағанасы Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, Швециямен күресте көмектескені үшін Қасиетті Таза Марияға алғыс айту мақсатымен Ескі қала алаңында салынды. Түскі уақытта оның көлеңкесі «Прага меридианы» деп аталатын нүктені көрсетті, ол күннің нақты уақытын анықтау үшін пайдаланылды. Кейбір чехтар оның орналасуын және орнатылуын еліндегі Габсбургтердің гегемониясымен байланыстырды, ал 1918 жылы Чехословакия тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, наразылық білдірген халық бұл ескі ескерткішті бұзып, революциялық ынтамен жойды. Бағана 2020 жылы қайта жаңартылды. Кутна-Хорадағы Таза Мария бағанасы езуит мүсіншісі Франтишек Багуттың 1713-1715 жылдар аралығында соңғы обаның құрметіне салынған туындысы. Чески Крумлов қала алаңындағы Мариан бағанасы 1716 жылы аяқталды. Оның негізінде әулиелердің мүсіндері орналасқан: Себастьян, Венцеслав және Вит. Бұл 1697 жылғы обаның естелігі. 1680 жылы Мариборда оба аяқталғанына алғыс айту үшін 1681 жылы оба бағанасы салынды, ал түпнұсқасы 1743 жылы жаңасына алмастырылды. Бағананың маңында алты әулиенің мүсіндері орналасқан, олардың барлығы обаға қарсы арашалық жасайды.
The first column of this type north of the Alps was the Mariensäule built in Munich in 1638 to celebrate the sparing of the city from both the invading Swedish army and the plague. The statue, created in 1590, depicts the Virgin Mary as Queen of Heaven standing atop a crescent moon. It inspired for example Marian columns in Prague and Vienna, but many others also followed very quickly. In the countries which used to belong to the Habsburg monarchy (especially Austria, Hungary, the Czech Republic, and Slovakia) it is quite exceptional to find an old town square without such a column, usually located in the most prominent place. The Prague column was built in Old Town Square shortly after the Thirty Years' War in thanksgiving to the Virgin Mary Immaculate for helping in the fight with the Swedes. At noon its shadow indicated the so called Prague Meridian, which was used to check the exact solar time. Some Czechs connected its placement and erection with the hegemony of the Habsburgs in their country, and after declaring the independence of Czechoslovakia in 1918 a crowd of people pulled this old monument down and destroyed it in an excess of revolutionary fervor. The column was rebuilt in 2020. The Column of the Virgin Mary Immaculate in Kutná Hora was constructed by the Jesuit sculptor František Baugut between 1713 and 1715 to commemorate the recent plague. The Marian column in Český Krumlov's town square was completed in 1716. At the base are statues of SS. Sebastian, Wencelaus and Vitus. It commemorates the plague of 1697. In gratitude for the end of the plague in 1680 at Maribor, a plague column was built in 1681, with the original being replaced in 1743. Arranged around a pillar bearing an image of Virgin Mary, are six saints, all intercessors against the plague.
Пестиуль
Уақыт өте келе, Мария бағанасы мен оба бағанасы арасындағы ерекшеліктер бірте-бірте жойылды. Оба бағаналары көбінесе Құдай ана Марияға арналғанымен, кейбіреулері басқа да әулиелерді бейнелейді. Мысалы, 1713 жылы Айзенштадт қаласындағы оба бағанасы Қасиетті Үштік және аспанның патшайымы Марияның құрметіне, қаланы обадан азат ету үшін Құдайға тілек ретінде орнатылды. Бағананың тұғырында Рох, Себастьян, Каетан, Иоанн Непомук, Розалия және Франциск әулиелерінің суреттері бейнеленген. Козимо Фанзаго жобалаған Сан-Доменико гүлді мұнарасы 1656 жылғы обадан кейін салынды. Бұл құрылыстарды жиі әшекейлейтін шейіт Себастьян бастапқыда садақшылардың қамқоршысы болған. Орта ғасырларда Себастьян обаны таратушы садақшы Аполлонның орнын басты, себебі адамдар обаның белгісіз сипатын садақшылардың соққыларымен метафоралық түрде салыстырды, осылайша ол да обамен байланысты бола бастады; Сент-Рок сияқты, ол оба эпидемиясы кезінде науқастарға көмектескен кезде ауырып, өз иман күшімен жазылған.
Over time distinctions between a Marian column and a plague column blurred. Although plague columns are most commonly dedicated to the Virgin Mary, some depict other saints. The Plague Column at Eisenstadt was erected in 1713 in honour of the Holy Trinity and by Mary, as Queen of heaven as a plea to God to free the city from the plague. On the pedestal there are represented Saints Roch, Sebastian, Kajetan, John of Nepomuk, Saint Rosalie, and Saint Francis. The Guglia di San Domenico designed by Cosimo Fanzago, was erected after the plague of 1656. St. Sebastian, a martyr whose statue also often decorates these structures, was originally the patron of archers. In the Middle Ages Sebastian took the place of the plague dealing archer Apollo, as people sometimes metaphorically compared the random nature of plague to random shots of archers, and thus he started being connected with the plague too; as was St. Roch, who is said to have fallen ill when helping the sick during an epidemic of plague and who recovered through the strength of his faith.