Кіріспе

Құрмет күзетшісі – Джеймс Гулд Коззенстің 1948 жылы жарық көрген, Пулитцер сыйлығына ие болған романы. Роман Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өтеді, оқиғаның көп бөлігі Флорида штатының орталық бөлігіндегі ойдан шығарылған Әскери-әуе күштерінің базасында немесе оның маңында болады. Оқиға шамамен 48 сағаттың ішінде орын алады. Роман тараусыз, үш бөлімнен тұрады: «Жұма», «Сенбі» және «Жексенбі». Әртүрлі меморандумдардағы күндерге сүйенсек, оқиға 1943 жылдың 2, 3 және 4 қыркүйегінде болған. 1943 жылы Әскери-әуе күштеріне қатыспас бұрын Коззенс 10 роман жариялаған; оның міндеттеріне Әскери-әуе күштерінің бас қолбасшысы Генри Х. Арнольдқа сөздер мен мақалалар жазу кірген. Коззенс Әскери-әуе күштерінің Ақпараттық қызметтер кеңсесінде жұмыс істеді, ол әскери және азаматтық баспасөз арасындағы байланыс пен «ақпараттық орталық» қызметін атқарды (Коззенстің «Құрмет күзетшісі» романындағы Натаниел Хикс сияқты, оның алғашқы міндеті далалық нұсқаулықтарды қайта қарау болды). Оның кеңсесінің бірінші қызметтерінің бірі – жаңалықтарды бақылау, және Арнольдқа ұят келтіретін жағдайларды бейтараптандыру Коззенс үшін маңызды жұмыс болды. Мұндай оқиғалардың бірі 1945 жылдың сәуір айында болды: афроамерикалық офицерлер офицерлер клубының бөлінуіне қарсылық көрсетіп, Фримен далалық бүлік деп танылған оқиғаға себеп болды. Коззенс «Құрмет күзетшісі» романында оқиғаның драмалық қайта жаңғыртуы ретінде емес, тағдыр мен көшбасшылардың мінез-құлқы мен тұлғасы арасындағы қатынасты талдау үшін осыған ұқсас, бірақ ойдан шығарылған оқиғаны қосты. «Құрмет күзетшісі» романында бірнеше афроамерикалық кейіпкерлер болғанымен, олардың ешқайсысы басты кейіпкер емес. «Құрмет күзетшісі» – Коззенстің «кәсіби романдарының» бірі, онда ол адамдардың кәсіби өмірі мен жұмысының егжей-тегжейін көрсете отырып, олардың жан-жақты портреттерін жасайды. Ол АҚШ Әскери-әуе күштерінің атмосферасын шеберлікпен жаңғыртады, оқиға желісіне қатысты тарихи фактілерді академиялық емес, дәл еске түсіреді, сонымен қатар ұшақтар мен техникалық аспектілерге шамадан тыс түсіндірместен және оқиғаның қарқынын бұзбай сілтеме жасайды. Романның барлық кейіпкерлері, Натаниел Хикстен басқа, атағы мен тегімен аталады.

Сюжетке кіріспе

Роман жеті кейіпкердің Миссисипи штатындағы Селлерс Филдке бір күндік сапардан кейін Флоридадағы Оканара әскери әуе базасына AT 7 навигациялық жаттықтырушысында ұшып баруымен басталады. Оқиға AFORAD деген атымен белгілі, әскери-әуе күштерінің операциялар және қажеттіліктерді талдау бөлімі деп аталатын ойдан шығарылған әкімшілік құрылымның қызметіне қатысты. Бұл ұйым шын мәніндегі әріптестерінің – Операциялар, міндеттемелер және талаптар жөніндегі әуе штабының көмекші бастығы (OC&R) және OC&R бақылаған Флоридадағы ұйымдар, Армия әуе күштерінің тактикалық орталығы (AAFTAC) және Армия әуе күштерінің кеңесінің қосындысынан тұрады. Романның ең қысқа бөлігі басты кейіпкерлерді және олардың ерекшеліктерін таныстырады, Селлерс Филдтегі база командирін басқаруға қатысты шағын оқиғаға олардың реакцияларын қарастырады: алкоголизмге ұшыраған, Регламенттік армияның ескі полковнигі. Бұл тараудың көп бөлігі полковник Росс өзімен бірге алып келген күнделікті жұмыстарын қарап отырып, оның ойларын зерттеуге жұмсалады. Екі меморандум оқиғаның маңызды тұстарын болжайды: 0 336 3 жобасының офицерлерінің келуі, бомбалау эскадрильясын құруға жоспарланған афроамерикандық ұшқыштар тобы; және тағы бір проблемалы полковник (генерал Билдің өзінің атқарушы офицері) генерал Билдің туған күніне арналған күтпеген парадты ұйымдастыру жоспары. Романның басында генералдың AT 7 ұшағы түнгі дауылдың қатты соққан күшінде Оканараға қонған B 26 бомбалаушы ұшағымен әуеде соқтығыспау үшін қиындықпен күреседі. Өзінің қосалқы ұшқышымен ашулы пікір алмасып, оны тұтқындағаннан кейін генерал Бил полковник Россті тыныштандыруға тырысады; оның қосалқы ұшқышы бомбалаушы экипажымен кездеседі, олардың барлығы афроамерикандықтар, және қара пилотты бетінен ұрып жібереді. Оқиғалар ертеңгісін тез өрбій бастайды. Жергілікті газет құпия жазбалардан алынған ақпаратты пайдаланып, AFORAD-ты алдағы парад пен көптеген ескі полковниктері үшін сынап жазады. Жаңадан келген афроамерикандық ұшқыштардың шабуылға және AFORAD атқарушы офицерінің олар үшін жеке офицерлер клубын құру туралы қасақана шешіміне деген наразылығынан наразылық акциясы ұйымдастырылады. Генерал Бил тынышталып, өзінің көмекшісінің мінез-құлқын елемеуді қалайды. Қара нәсілді газеттің тілшісі базаға тиімсіз уақытта келеді. Селлерс Филд базасының алкоголизмге ұшыраған командирі генерал Билдің сапарынан кейін өз-өзіне қол жұмсайды. Бүгін түстен кейін Пентагоннан екі генерал келеді, біреуі бұрынғы ерлігі үшін қара пилотқа жоғары награда тапсыруға келеді, екіншісі оның өзіне қол жұмсауын тергеуге келеді. Содан кейін "Құрметті күзет" осы проблемалардың (және болашақтағы трагедиялық оқиғалардың) генерал Билге, полковник Росс пен Натаниел Хикске әсерін және олардың себептерін зерттей бастайды. Әрқайсысы "дұрыс іс жасап" мүмкіндігінше аз салдарға ұшырауға тырысады. 1979 жылы сыншы Реймонд Уилсон "Құрметті күзет" пен "Gravity's Rainbow" арасындағы ұқсастықтарды атап өтті және Томас Пиншонның Коззенстің романынан әсерленгенін айтты.

Негізгі кейіпкерлер

Генерал-майор Айра "Бус" Бил – AFORAD командирі, Филиппиндегі батырлығы мен Солтүстік Африкаға жасалған шабуылдың нәтижесінде АҚШ Әскери Әуе Күштеріндегі ең жас генерал-майор, қырық бірінші туған күнін тойлауға дайын. Ұзақ жылдар бойы офицер болғанмен, генерал Бил әлі де жоғары басшылықта бейімсіз, импульспен және эмоцияға беріліп әрекет етуге және шешім қабылдауға бейім. Полковник Норман Росс – генерал Билдің "Сотшысы" деп атаған, бұрынғы Ұлттық гвардия офицері, қайтадан әскери қызметке шақырылған, азаматтық өмірде округ судьясы болған және генерал Билдің Әуе инспекторы. Полковник Росс алпыс жаста және Билге кеңесші және пікір алысушы ретінде қызмет етеді; кітаптың көп бөлігі полковник Росс көзқарасынан жазылған. Капитан Натаниел Хикс – 38 жаста, соғыс кезінде AFORAD арнайы жобалар дирекциясының есеп бөлімінде ерікті болып жұмыс істеген. Бұрын ұлттық журналдың редакторы болған Натаниел Хикс, истребитель тактикасы бойынша нұсқаулықты жаңарту жобасы үшін сұхбат материалдарын жинап жатыр. Лейтенант Аманда Тюрк – жиырма шақты жастағы Әйелдер Армиясының офицері, ажырасқан, зиялы, бірақ өзін биік және қарапайым санаған. Азаматтық өмірінде медициналық мектепке түсуге тырысқан медицина кітапханашысы, лейтенант Тюрк құпия құжаттарды қадағалайды.

Катализатордың көрсеткіштері

Полковник Моубрей – АФОРАД-тың атқарушы офицері, "Поп" деп белгілі, ол әуе қызметінің алғашқы ұшқыштарының бірі болды, оған Уилбур Райт ұшуды үйретті. Алпысқа жуып, аса зерек емес, және жоғары лауазымға тағайындалмаған полковник Моубрей, тікелей не тікелей емес, бірінен соң бірі дау-дамай тудырады. Лейтенант Джим Эдселл – Натаниел Хикстің тағы бір әріптесі, жазушы және бұрынғы газеткер. Лейтенант Эдселл сөйлесіп-сөйлемейтін, өзіне сенімді және қоғамдық мәселелерге бейім, бірақ ашықтан-ашық мақтаншыл, өзін жоғары бағалап, әскерилерді (немесе билікті) және оларға ерікті түрде келушілерді (немесе билікке иелерді) жек көреді. Бір хатшы оның үстінен: "Сіз, әдетте, әр нәрсеге қарсысызда, солай емес пе?" – дейді. Полковник Хоуден – АФОРАД-тың қарсы барлау бөлімінің бастығы, Эдселлдің барлық жағынан керісінше. Параноид, авторитарлы полковник Хоуден әр жерде құлсау көреді және қорқыту мен қауіп-қатерді шексіз қолданады. Бас сержант Ф.Х.Ботвиник – полковник Моубрейдің көмекшісі, мистер Ботвиник, достары оны "Ботти" деп атайды, әскери мінез-құлқымен ерекшеленеді, ескі армияның тәрбиесінен өтіп, барлық шенге құрметпен қарады. Ол полковник Моубрей үшін ақпарат жинау үшін "жасырын хабар берушілер" желісін басқарады және генерал Билді тыңдаудан тайсалмайды. Миссис Сал Бил – генерал Билдің жас, әдемі және тәжірибесіз әйелі, лейтенант Тёрктің толық қарсысы, Миссис Бил жеңілтек, бірақ күйеуінің мәртебесін бағалайды.

Жарияланым

Харкорт Брейс романды 1948 жылдың қыркүйегінде жариялады. Пікірлер біркелкі түрде оң болды. Мысалы, Брендан Гилл «Нью-Йоркер» журналында былай деп жазды: «Құрмет сақшыларының әр беті, жазушының өзінің ең жақсы деңгейіндегі күшімен шеберлігін шығаруға тырысып жатқандай сезім тудырады» және «сәтті орындап жатыр». Содан бері кем дегенде 10 қайта басылым жарық көрді, олардың кейбіреулері өзгерістермен, ал көбінесе белгілі бір ұятты сөйлемдер алынып тасталды.