Франсиско де Салинас: Испан музыкатанушысы және органист

Кіріспе

Испан музыка теоретигі және органшы Франсиско де Салинас (1513, Бургос – 1590, Саламанка) испан музыка теоретигі және органшы, математикалық тұрғыдан нақты сипатталған меантондық темпераментті сипаттаған алғашқылардың бірі және (Гийом Костелимен бірге) 19 тең темпераменттің сипаттамасын бергендердің бірі. 1577 жылғы «De musica libri septem» еңбегінде ол 1/3, 1/4 және 2/7 коммалық меантондық настройкалар туралы айтады. 19 тең темпераментке ұқсас 1/3 коммалық меантонды ол «әлсіз» деп атап көрсетеді, бірақ «құлаққа жағымсыз емес» екенін, ал октаваға 19 тондық клавиатура меантондық настройканың айналымды нұсқасын беруге жеткілікті екенін атап көрсетеді. 19 ғасырдың музыка зерттеушісі Александр Джон Эллис Салинас шын мәнінде 1/6 коммалық меантонды сипаттауды көздегенін және соқырлығы салдарынан қате жібергенін айтты. Басқалар Салинастың өз настройкасын «әлсіз» деп сипаттауы, бірақ «құлаққа жағымсыз емес» екені 1/3 коммалық меантонға, 1/6 коммалық меантонға емес, сәйкес келеді, ал ол Салинастың замандастары ұнатқаннан гөрі әлдеқайда өткір квинтаға ие. Салинас сонымен қатар таза интонацияға қызығушылық танытты және 24 нотадан тұратын 5 лимит таза интонациялық шкаланы ұсынды, оны «instrumentum perfectum» деп атады.

Өмірбаян

Салинас 1513 жылы Бургоста император Карл I-нің қазынашысының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол он бір жасынан көзі көрмей қалды. Саламанка университетінде гуманитарлық ғылымдарды, ән салуды және орган тартуды оқыды. Кейін туысы, архиепископ Педро Сармиенто де Салинастың қызметіне кіріп, 1538 жылы император Карлдың Римге сапарында онымен бірге болды. Сол жылы Сармиенто кардинал дәрежесіне көтерілді, ал Салинас діни сан алды және Папа Павел III оған жылдық зейнетақы тағайындады. Салинас Римде келесі 23 жыл өмір сүрді. 1553 жылы ол Неаполь сарайының органшысы болды, онда Неаполь вице-королі Альба герцогының қамқорлығында болды. Неапольде ол Капельмейстер қызметін атқарған Диего Ортизбен достық қарым-қатынас орнатты; сондай-ақ Орландо ди Лассомен және Томас Луис де Викториямен танысты. 1559 жылы Испанияға оралып, Сигуэнца соборында органшы болып жұмыс істеді, 1561 жылы Леон соборында ұқсас лауазымға ауысқанға дейін қызмет етті. 1567 жылы Саламанка университетінде музыка профессоры болды, онда ол университеттегі профессор, атақты ақын Фрай Луис де Леонмен танысты. 1571 жылы Фрай Луис де Леон және Диего де Кастильямен (сол кезде Саламанка университетінің ректоры) бірге Лепанто шайқасындағы испан жеңісі мен Фердинанд ханзаданың дүниеге келуіне арналған әдеби сыйлықтың қазылар алқасының құрамына кірді. Фрай Луис де Леон Салинасты өте бағалады және 1577 жылы музыкантқа арнап «Ода Франсиско Салинас» атты танымал ода жазды. Салинастың көптеген еңбектері Саламанкада жұмыс істеген кезінде жарық көрді. 1577 жылы ол «De Musica libri septem» атты трактатын жазды, онда алғаш рет меантондық темпераментті сипаттады. Ол Висенте Эспинельге сабақ берді, ол кейін Салинасты «әлемде ежелгі заманнан бері болған музыкалық ой-қиялының ең білімді адамы» деп айтты. Ол өте беделді органшы болғанымен, оның барлық шығармалары жоғалып кеткен. 1590 жылы Саламанкада қайтыс болды.

Salinas was born in Burgos in 1513, the son of the treasurer to emperor Charles I. He was blind from the age of eleven. He studied humanities, singing and organ at the University of Salamanca. He then entered the service of a relative, archbishop Pedro Sarmiento de Salinas, and accompanied him when Sarmiento followed emperor Charles to Rome in 1538. Sarmiento was elevated to the cardinalate that year, and Salinas took the holy orders and was granted an annual pension by Pope Paul III. Salinas lived in Rome for the next 23 years. In 1553, he became the organist at the court of Naples, where he was under the patronage of the then Viceroy of Naples, the Duke of Alba. While in Naples, he befriended Diego Ortiz, who served there as Kapellmeister; he also became acquainted with Orlando di Lasso and Tomás Luis de Victoria. In 1559, he returned to Spain and took up a position as organist at the Cathedral of Sigüenza, where he worked until moving to a similar position at the Cathedral of León in 1561. In 1567 he took up the professorship of music at the University of Salamanca, where he met the celebrated poet Fray Luis de León, also a professor at the university. In 1571, alongside Fray Luis de León and Diego de Castilla (then the rector of the University of Salamanca), he formed part of the jury for the literary prize that had been organised to celebrate the Spanish victory at the Battle of Lepanto and the birth of prince Ferdinand. Fray Luis de Leon admired Salinas greatly, and in 1577 wrote a famous ode, the Oda a Francisco Salinas, in homage to the musician. Most of Salinas' work was published while he worked at Salamanca. In 1577 he authored his treatise De Musica libri septem, where he described meantone temperament for the first time. He taught Vicente Espinel, who later said of Salinas that he was "the most learned man in speculative music that the world has known since antiquity." Although by all accounts a highly reputed organist, all of his own compositions have been lost. He died at Salamanca in 1590.