Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі ерікті ұйым

Ұлыбританиялық Корольдік ерікті қызметі (1938-1966 жылдары Әйелдердің ерікті қызметі (WVS) деп белгілі болған; 1966-2004 жылдары Әйелдердің Корольдік ерікті қызметі (WRVS) деп, ал 2004-2013 жылдары WRVS деп аталған) – Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда мұқтаж жандарға көмек көрсетумен айналысатын ерікті ұйым. Ол 1938 жылы Рединг маркизасы Стелла Исаакс тарапынан соғыс жағдайында көмектесу үшін әйелдерді әуе шабуылынан қорғану қызметіне (ARP) тарту мақсатында британдық әйелдер ұйымы ретінде құрылған.

Ұйымдастыру және құрылым

WVS/WRVS ерікті ұйым болды, және Леди Редингтің көзқарасы бойынша, шен-дәреже болмайды. Бұл, мүмкін, герцогиня мен үй шаруашылығы қызметкерінің қатар жұмыс істейтін жалғыз ұйым болды. WVS мүшелерінің көптегені барлық жұмыстарға белсенді қатысса да, иерархиясы жоқ ұйым осылай жұмыс істемейтін болғандықтан, шендер болмаса да, лауазымдар болды. Әйелдер нақты міндеттерге жұмысқа алынды, мысалы, жедел жәрдем көлігін жүргізу, тоқу үйірмесіне қосылу немесе Ұлттық үнемдеуге ақша жинау. Бір нәрсеге тіркелген әйелдер көбінесе басқа жұмыстарға тартылып, әсіресе қабілеттерін көрсетсе. WVS 12 аймаққа бөлінді (Азаматтық қорғаныс корпусының шекараларын пайдаланып), Англияның солтүстік-шығысынан басталып, ел бойынша сағат тілімен төмен және қайта жоғары қарай жылжыды. Шотландия 11-ші, ал Лондон 12-ші аймақ болды. Әр аймақта Ішкі істер министрлігі төлейтін аймақтық әкімші болды. Осыдан кейін әр округте округтік ұйымдастырушы және "қызметкерлер" болды, ал одан төмен орталықтар орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Ұлыбританияда (соғыс кезінде Солтүстік Ирландияда) шамамен 2000 WVS орталығы болды, олардың әрқайсысы өз қауымдастықтарына көмек көрсетуде алдыңғы қатарда тұрды. Әрқайсысы қала немесе ауылдың орталық жерінде орналастырылды және Лондондағы бас штабтан тағайындалған Орталық ұйымдастырушы басқарды. Әрбір Орталық ұйымдастырушының құрамында WVS жұмысының әртүрлі салаларына жауапты мүшелер тобы болды, мысалы, эвакуация, оқыту, азық-түлік немесе киім-кешек. Олардың жетекшілігімен "қарапайым" мүшелер жұмыс істеді. Орталық ұйымдастырушылар өз аймақтарындағы жұмысты толық бақылауға алғанмен, округтік және аймақтық кеңселер мен бас штабтан қатаң бақыланды. Әрбір орталық ай сайынғы есепті төрт дана түрінде тапсыруы керек еді, бұл жақсы тәжірибе мен идеяларды бөлісуге, сондай-ақ жауапты тұлғаларға өз мүшелерін қадағалауға мүмкіндік берді. 1938 жылдан 1992 жылға дейін жасалған бұл есептер Ұлыбританияның Әлемдік естелік тізіміне енгізілді, бұл ЮНЕСКО-ның Әлемдік естелік бағдарламасының бөлігі және 20 ғасырдағы әлеуметтік және әйелдер тарихындағы ең маңызды құжаттардың бірі саналады. Сонымен қатар, бас штаб жыл сайын ұйымдастырушыларға жаңа жобалар туралы хабарлап, ережелерді күшейту үшін көптеген айналымдық хабарламалар жіберді. Бұл құрылым 1970 жылдардағы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыруға дейін, шекараларды өзгертіп, аймақтық ұйымдастыруда өзгерістерге және кейбір орталықтардың біріктіріліп, жабылуына дейін дерлік өзгеріссіз сақталды, өйткені аудандық кеңестер енгізілді. 1990 жылдары шығындарды қысқарту және ұйымды кәсібилендіру орталық ұйымдастырушыларды, округтік және аймақтық кеңселерді жоюға және орталықтарды жабуға әкелді. 1938 жылдан бері Лондонда орналасқан бас штаб 1997 жылы Оксфордширдегі Милтон Хилл Хаусына көшірілді, ал 2004 жылға қарай жергілікті немесе аймақтық орталықтар жойылды. Үлкен аумақтарды (әдетте бірнеше округті қамтиды) және олардың ішіндегі қызметтерді қызметкерлер мен жергілікті қызметтер (мысалы, дөңгелектердегі тамақ, Дарби мен Джоан клубтары немесе аурухана дүкендері) дербес басқарды. 2013 жылы Корольдік ерікті қызмет орталық моделін қайта жаңғыртты, олар қазір "Хабтар" деп аталады және Ұлыбританияда 67 орталық бар.

Эвакуация, киімдерді бөлу және қайтып келген сарбаздар

WVS қала тұрғындарын қаладан эвакуациялауда маңызды рөл атқарды. WVS-тен эвакуацияланған балаларға қауіпсіз аймақтар мен тұруға орын табу сұралды. Балаларды қаладан шығару оңай болды, бірақ оларды белгілі бір қауіпсіз жерге жеткізу қиынға соқты, себебі пойыздар әрдайым күтілген стансаға келмейтін немесе күтпеген жердегі қабылдау пунктіне тоқтау жасау мүмкін еді. WVS 1939 жылдың қыркүйек айының басында 1,5 миллион адамды (көпшілігі балалар) қалалардан көшіруге көмектескені үшін мақталады. WVS мұқтаж адамдарға киім жинауда да маңызды рөл атқарды. 1939 жылдың қазан айында Леди Ридинг АҚШ-қа Ұлыбританияда киімге деген қажеттілік туралы радио хабарлама берді. Бұл хабарлама нәтижесінде Америка Қызыл Крестінен көптеген киімдер ("Британияға арналған жәшіктер" деп аталды) жіберілді және WVS Төтенше жағдайлар киім дүкендері арқылы таратылды. Дюнкерктен эвакуациядан кейін әскерлер портқа оралғанда, WVS мүшелері оларды қарсы алып, тамақ, сусын және жылы киім ұсынды. Кент графтығындағы Хедкорн қаласындағы теміржол станциясындағы WVS базасы қайтып келген сарбаздарды тарату алдында тамақтандыру үшін өте маңызды орын болды – етті орнында пісіру үшін түкірік орнатылды. WVS британдық қалаларды бомбалау кезіндегі "Блиц" шабуылында да маңызды рөл атқарды.

ВВС-тің жарылыс кезінде

Blitz кезінде WVS-дегі әйелдер тәулік бойы тамақ және сусынмен қамтамасыз етуде өте жақсы білгірлілік танытты. ARP күзетшілері мен өрт сөндірушілер өртпен күрескен кезде, WVS-дегі әйелдер оларды сергіту үшін жылжымалы асханалар ұйымдастырды, соның салдарынан құлап жатқан ғимараттардың қаупіне тікелей ұшырады. Рейд аяқталғаннан кейін, WVS жараланғандарға және үйсіз қалғандарға көмектесуге де қатысты. Мәліметтерге сәйкес, WVS Blitz кезінде әр түні 10,000-нан астам адамға көмек көрсеткен. Blitz 57 түнге созылды, және WVS олардың демалыс орталықтарына келген көптеген адамдарға көмектесті. Кейбіреулері бір түнге тоқтады, ал көптегендері ұзақ уақытқа қалды, WVS ресурстарын шегіне дейін сынап тастады. Барнстағы бір WVS мүшесі бір күнінде 1200 бомбадан зардап шеккен адамды өз ас үйінде дайындаған тамақпен қамтамасыз етті. Blitz кезінде WVS-тің атқарған жұмысының маңыздылығын бағалау қиын: демалыс орталықтары баспана, тамақ және, ең бастысы, санитарлық жағдайды қамтамасыз етті. Бірақ бомбалаудың ортасына жақын жұмыс істеу сөзсіз шығындарға әкелді. Blitz кезінде WVS-тің 241 мүшесі қаза тапты, ал тағы да көп адамдар жарақат алды. WVS-тің 25 кеңсесі қирады.

Басқа қызмет түрлері

WVS бомбаланған аймақтардағы жақындарының хабарларын білу үшін адамдар келген IIP (Оқиғаны зерттеу пункттері) ашуды бастады, соның арқасында ARP өртке қарсы бригадамен жұмыс істеуге мүмкіндік алды. WVS сондай-ақ, бомбалаудан кейін мұқтаж аймақтарға азық-түлік жеткізген Королеваның хабаршысы азық-түлік конвойлеріне көмектесті. Ковентридегі бомбалаудан аман қалғандарға конвойлердің бірі 14 000 тамақ берді. 1941 жылға қарай, WVS қатарында бір миллион әйел болды. Люфтваффе бомбалау тоқтағаннан кейін де олардың жұмысы аяқталған жоқ. Атлантика шайқасы және U- қайықтары салдарынан батып кеткен сауда кемелерінің көп саны Ұлыбританияда азық-түлік тапшылығына әкелді. WVS соғыс үшін қажетті материалдарды жинауға және адамдарды барлық нәрсені ысырап етпеуге үйретуге бар күшін салды. Әрбір WVS орталығында өз құтқарушысы және азық-түлік жетекшісі болды. Азық-түлік жетекшісі азық-түлік рационированиесінің күрделі міндетін орындауға жергілікті билікке көмектесу үшін қажетті барлық шараларды қабылдады. Оқулықтар шығарылып, лекциялар оқылды. WVS «Салют солдат» апталығы, «Жеңіс үшін қанаттар» апталығы және «Соғыс кемесі» апталығы сияқты науқандарды ұйымдастырды. Ретфорд теміржол станциясында, Ноттингемширдегі Ретфордта, WVS-тің Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін тақта орнатылған. Ретфорд маңызды теміржол торабында орналасқан. Ретфордтағы WVS 1940-1946 жылдар аралығында британдық және одақтас әскерлеріне күніне 1000-нан астам тамақтан тұратын, шамамен 2,3 миллион тамақ берді.

D-күн

D күніне дайындық кезінде WVS-тің тамақтандыру саласындағы біліктілігі тағы да қолданылды. "Блиц" кезінде алған дағдылары Лондонға V1 және V2 ракеталары түскенде қайтадан пайдалы болды. WVS тағы да эвакуацияда маңызды рөл атқарды. D күнінің сәтті аяқталуымен, WVS Еуропаға әскерлерге көмек көрсету үшін барып, орналасты. Бірінші WVS Италияға сол елге жасалған шабуыл сәтті аяқталғаннан кейін келді.

Шетелдегі WVS ұйымдары

WVS моделі өте табысты болды, сол себепті соғыс кезінде әлемнің басқа елдері британдық WVS көмегімен өздерінің ұқсас ұйымдарын құрды. Олардың ең сәттісі 1942 жылы Үндістанда, әсіресе Бенгалияда құрылды, соғыс жылдарында мүшелерінің саны 10 000-нан асып, 1950 жылдарға дейін қызметін жалғастырды. АҚШ-та Элис Трокмортон Маклин Еуропадағы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Америка әйелдерінің еріктік қызметін құрды, ол Англияның Нортгемптон қаласында WVS қызметімен танысқан болатын.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде WVS азық-түлік карточкасы қолданыста болғандықтан, қызметін жалғастырды. Олардың жұмысының маңыздылығы соншалықты болды, жаңа Лейбористік үкімет WVS-ті мемлекеттік бюджеттен қаржыландырды. 1951 жылы Клэр Эванс (B. E. M.), Ирен Бейс және Роджер Пауэлл жасаған WVS-тің Құрмет кітабы құрылды, онда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет барысында қаза болған 241 WVS мүшесінің есімдері тізілген. Парқіден жасалған және марокколық былғарымен мұқапталған кітап үш ай бойы британдық соборлар, гильдия залдары мен мұражайлар бойынша гастрольдік сапар жасады. Тізімнің соңында: «Мәңгілік Әке, біз сенің алдыңа соғыс аяқталғаннан кейін де азапты тоқтатпағандардың бәрін – жараланғандарды, үйсіз қалғандарды, ашқандарды, қайғыға толы адамдарды ұсынамыз» деген жазу жазылған. 1952 жылы Елизавета II WVS-тің қамқоршысы болуға келісті, ал 1966 жылы оған «Royal» атауын қосу құрметі берілді, осылайша ол Әйелдердің Корольдік Еріктік Қызметіне айналды. Ұйым әйелдерге ғана арналған деген қате пікірді жою үшін, қазіргі уақытта еріктілердің шамамен 5% -ы ер адамдар. 2020 жылдың 24 наурызында COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Ұлттық денсаулық сақтау қызметі Англия мен Уэльстегі жалпы халықтан 250 000 жаңа еріктілерді шақырды. RVS басқаратын колл-орталық оқшауланған және көмекке мұқтаж қарт адамдарға көмектесу үшін оларды бағыттап, жұмылдырды. Келесі күні 400 000-нан астам адам ерікті болып тіркелгені хабарланды. Апта соңына қарай «NHS ерікті жауапкерлері» қабылдауы тоқтатылды, бұл RVS-ке 750 000-нан астам өтінішті өңдеуге мүмкіндік берді. 2024 жылдың мамыр айында Королева Камилла ұйымның қамқоршысы болды, осыған дейін 2012 жылдың желтоқсанынан бері оның президенті болып қызмет еткен. Алайда, форма тегін болған жоқ, 1940 жылы толық форма, пальто, бас киім және шарф 9 фунт 4 шиллинг 7 пенни тұрды, бұл орташа еңбекақының шамамен екі аптасына тең болды. Бірінші тегін WVS формасы 1953 жылға дейін енгізілмеді, онда Азаматтық қорғаныс корпусының құрамына кірген WVS мүшелеріне тегін көйлек, беретка және пальто берілді. Форма міндетті емес еді, тек белгілі бір міндеттерді орындайтындар үшін (мысалы, жылжымалы асхананы басқару) және көптеген мүшелер WVS комбинезонын немесе тек мүшелік белгісін киеді. WVS формасы жылдар бойы көп өзгермеді, алғашқы өзгеріс 1966 жылы болды, онда костюмдердің кесімі сәндірек болу үшін өзгертілді, содан кейін 1970 жылдары полиэстер қолданыла бастады. WRVS 1998 жылы форма киетін ұйым болмай қалды және бүгінде еріктілер өз киімдерін (және ұйым белгісін) немесе брендтік жұмыс киімдерін, мысалы, поло көйлектерін және флистерін кие алады.

Әйелдердің Патшалық ерікті қызмет медалі

Әйелдердің ерікті қызмет медалі 1961 жылғы 23 наурызда Ішкі істер министрі Ричард Батлер парламентте Елизавета II патшайым медальді бекіткенін хабарлаған кезде тағайындалды. WVS ұзақ қызмет медалін Патша атынан Патшалық ерікті қызмет ұсынады және ерікті кісі он бес жыл бойына әр жылы қырық жұмыс атқарғаннан кейін марапатталады. Медаль иегерлері кейіннен әрбір он екі жылдық қызметтен кейін таспа алуға құқылы. 1966 жылы WVS ұйымына «Royal» префиксі берілген кезде, ұйымның жаңа атауын көрсететін үшін медальді қайта атамау туралы шешім қабылданды, себебі 1966 жылға дейін және одан кейін медаль алғандардың арасында ешқандай айырма жасау әділетсіз болар еді. Бұл атау 2013 жылы ұйым Патшалық ерікті қызмет болып өзгергеннен кейін де сақталды. 2015 жылға қарай шамамен 35 000 медаль табыс етілді.

Танымал мәдениетте

Mass Observation күнделік жазушысы Нелла Ласт Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Барроу-ин-Фурнесс туған қаласындағы Әйелдердің Еріктік Қызметіне (WVS) қосылды. Оның соғыс жылдарындағы күнделігінде WVS жұмысына жиі сілтемелер кездеседі. Оның WVS және оның мүшелерімен байланысы 2006 жылы оның соғыс күнделіктері негізінде түсірілген телефильмдегі маңызды оқиға болып табылады.