Кіріспе

Аристотельдің "Жануарлардың қозғалысы" (немесе "Жануарлардың қозғалысы туралы"; грек тілінде Περὶ ζῴων κινήσεως; латын тілінде De Motu Animalium) – Аристотельдің биология саласындағы маңызды еңбектерінің бірі. Онда жануарлардың қозғалысының жалпы қағидалары баяндалған.

Пневматикалық

Барлық жануарлар "туғаннан-туған рухқа (пневма-самфуттон) ие және оның арқасында өз күштерін қолданады". (703а10). Бұл туған рух – "өзін қозғау арқылы қоздырылатын орталық бастау (мезон)" ретінде жіктелетін құштарлықты (орексис) түсіндіру үшін пайдаланылады. (703а5 6). Аристотель "орталық себеп" идеясын одан әрі дамыта отырып, иықтың қозғалмауымен салыстырылатын шыбық қозғалысының метафорасын келтіреді (703а13). Туған пневма сондай-ақ жанға байланысты, немесе оның айтуынша, tēn arche tēn psuchikēn, "жанның бастауы", себептіліктің ортасы ретіндегі жан. Бұл "рух" – жанның өзі емес, оның қозғалысына көмектесетін бір бөлігі. Туған рух денеде кеңейіп, жирылу арқылы қозғалыс тудырады. Бұл әрқайсысы жануардың күш-қуаты мен күшінің өзгеруін ғана емес, сонымен қатар қозғалысты да білдіреді. "Жирылғанда күш жоқ, ал бір және сол себеп оған күш береді және итеруге мүмкіндік береді" (703а23). Бұл пікірді "Ұйқы мен ояну" еңбегінде дамытылған көзқараспен салыстырыңыз, атап айтқанда, "сезім қабылдауы қозғалыс тудыратын жануар денесінің бір бөлігінде пайда болады" деген пікірмен. [ ] Қанды жануарларда бұл – жүрек аймағы; барлық қанды жануарларда жүрек болады және қозғалыс пен басым сезімдік қабылдау осы жерден басталады. Қозғалысқа қатысты айтсақ, тыныс алу және жалпы салқындату процесі осы жерде басталатыны және табиғат осы бөліктегі жылуды сақтау үшін тыныс алуды және ылғал арқылы салқындату қабілетін қамтамасыз еткені анық. Бұл туралы кейін әңгімелейміз. Қансыз жануарларда, жәндіктерде және тыныс алмайтын тіршілік иелерінде табиғи түрде туған тыныс, басқа жануарлардағы жүрекке сәйкес келетін бөлікте кеңейіп, жирылады" (456а1 13). "Қозғалыс жасау немесе әрекет ету күшсіз болғандықтан мүмкін емес, ал тыныс алу күш сыйлайды" (456a17).

Басылымдар мен аудармалар

Жануарлардың қозғалысы туралы, А. С. Л. Фаркхарсон аударған, А. С. Л. Фаркхарсон аударған «De Motu» және «De Incessu Animalium» (Интернет мұрағаты). Марта Нуссбаум, Аристотельдің «De Motu Animalium» еңбегі. Принстон университетінің баспасы, 1978 жыл.