Малдардың қара ауруы (blackleg) – Clostridium бактериясынан туындайтын жұқпалы, қауіпті ауру. Сиыр, қой, ешкіде кездеседі. Емдеу қиын, вакцина тиімділігі күмәнді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарлардың бактериялық ауруы
Жануарлар ауруы
Bacterial disease of animals
the animal disease
Қара аяқ, қара тоқсан, тоқсан жаман немесе тоқсан ауру (gangraena emphysematosa) – ең көп кездесетін Clostridium chauvoei грам-оң бактериясынан туындайтын жұқпалы бактериялық ауру. Бұл ауру дүние жүзіндегі мал шаруашылығында жиі кездеседі, көбінесе ірі қара, қой және ешкілерге әсер етеді. Ферма шаруашылығында өсірілген бизон мен бұғыларда да кездесуі мүмкін. Аурудың күшті дамуы (жедел ағымы) тиімді емдеуді қиын жасайды, ал қолданылып жүрген вакцинаның тиімділігі күмәнді.
Blackleg, black quarter, quarter evil, or quarter ill (gangraena emphysematosa) is an infectious bacterial disease most commonly caused by Clostridium chauvoei, a Gram positive bacterial species. It is seen in livestock all over the world, usually affecting cattle, sheep, and goats. It has been seen occasionally in farmed bison and deer. The acute nature of the disease makes successful treatment difficult, and the efficacy of the commonly used vaccine is disputed.
Сезімталдық
Қара аяқ ауруы көбінесе алты айдан екі жылға дейінгі малдарда кездеседі, бірақ екі айлық төлдерде де пайда болуы мүмкін. Жемі көп жеп, жақсы күткен малдар қара аяқ ауруына көбірек ұшырайды. Атап айтқанда, осы аурудың көптеген жағдайлары ыстық, ылғалды жаз айларында немесе күрт суық болғаннан кейін тіркеледі, алайда жылдың кез келген уақытында да кездесуі мүмкін.
Most losses due to blackleg occur when the cattle are between the ages of six months and two years, although it can occur when they are as young as two months. Typically, cattle that have a high feed intake and are well conditioned tend to be the most susceptible to blackleg. Furthermore, many blackleg cases occur during the hot and humid summer months or after a sudden cold period, but cases can occur at any time during the year.
Себепші фактор
Қара аяқ Clostridium бактериясымен жұқтырудан туындайды. Ең көп кездесетін қоздырғыш – C. chauvoei, бірақ C. septicum, C. sordelli және C. novyi да осы ауруды тудыруы мүмкін. C. chauvoei грам-оң, таяқша тәрізді, анаэробты және жылдам қозғалмалы, сондай-ақ өсуге қолайсыз жағдай туғанда қоршаған ортада ұзақ сақталуға қабілетті споралар түзе алады. Бұл споралар топырақта жылдар бойы белсенді емес күйде қалуы мүмкін, ал мал жайылып жеген кезде қайтадан жұқпалы күйге келеді. Ластанған жайылымдар осы микроорганизмдердің негізгі көзі болып табылады, олар сонымен қатар жануарлардың ішегінде де табиғи түрде кездеседі. Бактериялармен ластанған топырақ немесе тыңайтқыш бар жерлерде ауру көп жылдар бойы пайда болуы мүмкін, ал спораларды қоршаған ортадан жою өте қиын. C. chauvoei өсіп-көбейген кезде метаболизмнің қосалқы өнімі ретінде көп мөлшерде газ бөліп шығарады, сондықтан адамдарда кездесетін газды гангрена деген басқаша атауы бар. Бұл газ жұққан тіндерде, әдетте үлкен бұлшық еттерде жиналады және тінді басқанда сықырлаған немесе жарылғандай дыбыс шығарады. Ірі газға толы көпіршіктер де пайда болуы мүмкін, олар тіндерде жиналғанда қатты ауыруға себеп болуы мүмкін.
Blackleg is caused by infection with Clostridium bacteria. The most common causative agent is C. chauvoei, but the disease can also be caused by C. septicum, C. sordelli, and C. novyi. C. chauvoei is Gram positive, rod shaped, anaerobic, and motile, and can produce environmentally persistent spores when conditions are not ideal for growth. These spores can remain in the soil for years in an inactive state, and return to their infectious form when consumed by grazing livestock. Contaminated pasture is a predominant source of these organisms, which are also found naturally in the intestines of animals. Cases can occur over many years in areas where soil or manure is contaminated with the bacteria, and it is exceedingly difficult to remove the spores from the environment. C. chauvoei can produce a large amount of gas as a metabolic byproduct when growing and reproducing, hence the alternate name gas gangrene, present in humans. This gas builds up in infected tissue, usually large muscles, and causes the tissue to make a crackling or popping sound when pressed. Large gas filled blisters can also form, which can be extremely painful as they build up in the tissues.
Клиникалық көріністер
Инфекция басталғанда жануардың дене температурасы көтерілуі мүмкін, ал зақымдалған мүшеге тигенде ыстық сезіледі. Әдетте, мүше айқын ісінеді, және жануар зақымдалған аяғымен сүйреп жүруі мүмкін. Көптеген инфекцияларда крепитация (тері астындағы ауаның сезімі) байқалады, себебі қысым жасағанда аймақ сықырлайды. Клиникалық белгілер пайда болғаннан кейін жануар аз ғана уақыт өмір сүреді, кейде тіпті 12 сағатқа жетпейді. Көбінесе мал ешқандай белгі көрсетпей өліп кетеді, себебінің анықталуы тек некропсия арқылы мүмкін болады. Некропсия кезінде диагноз көбінесе тез қойылады, себебі зақымдалған бұлшық етте қара дақтар табылады, бұл – бактериялар тірі тінді жұқтырғанда бөліп шығаратын токсиндерден өлген тіндер. Микроскоппен қарағанда, диагнозды растау үшін кішкентай таяқша тәрізді бактерияларды көруге болады.
When infection begins, the animal may develop a fever, and the affected limb can feel hot to the touch. The limb usually swells significantly, and the animal can develop lameness on the affected leg. Crepitation (the sensation of air under the skin) can be noticed in many infections, as the area seems to crackle under pressure. Once clinical signs develop, the animal may only live a short while, sometimes as few as 12 hours. Occasionally, cattle succumb to the disease without showing any symptoms, and only a necropsy reveals the cause. During a necropsy, a diagnosis is usually made very quickly, as the affected muscle is usually mottled with black patches, which are dead tissue, killed by the toxins the bacteria release when they infect live tissue. If viewed under a microscope, small rod like bacteria can be seen to confirm the diagnosis.
Егу және алдын алу
Жеті түрлі кластридиалдық вакцинация қара аяққа қарсы қолданылатын ең көп таралған және экономикалық тұрғыдан тиімді профилактикалық шара болып табылады, бірақ оның тиімділігі күмәнді. Қалған спораларды жою үшін топырақтың үстіңгі қабатын өртеу – қара аяқтың ауру малдан таралуын тоқтатудың ең жақсы тәсілі. Ауруға шалдыққан малдарды оқшаулау қажет. Аурудың жылдам прогрессиясына байланысты емдеу көбінесе нәтиже бермейді, бірақ пенициллин емдеу үшін басым препарат болып табылады. Емдеу тек аурудың бастапқы кезеңдерінде және таралуын бақылау шарасы ретінде тиімді.
The use of a seven way clostridial vaccination is the most common and cost effective preventative measure taken against blackleg, but its efficacy is disputed. Burning the upper layer of soil to eradicate left over spores is the best way to stop the spread of blackleg from diseased cattle. Diseased cattle should be isolated. Treatment is generally unrewarding due to the rapid progression of the disease, but penicillin is the drug of choice for treatment. Treatment is only effective in the early stages and as a control measure.