Кіріспе

Уаймат тармағы – Жаңа Зеландияның оңтүстік Кентербери аймағындағы Main South Line магистральдық темір жолын Уаймат қаласымен, айналасындағы ауылдық жерлердің орталығымен байланыстырған тармақ желісі. Ол 1877 жылы салынды және 1966 жылға дейін жұмыс істеді; осы кезеңнің бір бөлігінде Вайхао Даунсқа дейін созылып, Ваймате шатқалы тармағы немесе Вайхао Даунс тармағы деп аталды. Желі жабылғанда Уаймат темір жолын жоғалтқан Жаңа Зеландияның алғашқы ірі қаласы ретінде жағымсыз танылды.

Құрылыс

Тимару мен Оамарудың арасында шамамен ортасында орналасқан Уаймат, айналасындағы ауданның маңызды сауда және қызмет көрсету орталығы болып табылады. Бірақ, Крайстчерч пен Дюнедин арасындағы негізгі оңтүстік теміржолы салынып жатқанда, ол қаладан шағын ауылынан 7 шақырым шығысқа қарай салынды, бұл жазық дала бойымен тікелей бағытты ұстауға мүмкіндік берді. Үкімет пен жергілікті тұрғындар Студхолм ауылынан Уайматқа байланыс жасау қажет екеніне келісті. 1876 жылы желіге тендерлер қабылданды және 10 наурыз 1876 жылы Джордж Пратттың 4831 фунт стерлингтік ұсынысы қабылданды. Құрылыс қиындықсыз жүргізілді және тармақ 19 наурыз 1877 жылы ашылды. Алғашқы пойыз А кластың танк локомотивімен жүргізілді, құрамында үш вагон және күзетші фургоны болды. Желіні ұзарту бойынша екі ұсыныс жасалды, олардың тек біреуі іске асты. Іске аспаған жоспар Уайматты Дунтроун немесе Ливингстоунмен байланыстыру болды. Отаго орталық теміржолының ұсыныстарының бірі Оамарудан Насебиге дейін желі салу болды. 1877 жылы Уаймат округінің кеңесіне Уайматты Оамару-Насеби желісіне Дунтроун немесе Ливингстонда қосу жоспарына қатысуға шақыру жіберілді, бұл арқылы Орталық Отагодан Кентербериге тікелей қатынас орнатылатын еді. Оамару-Насеби желісін жақтаушылардың делегациясы 12 шілде 1877 жылы Уаймат округінің кеңесіне баяндама жасады, бірақ Кеңес бұл ұсынысты қанағаттанарлық деп санамады. Оамару-Насеби ұсынысы іске аспады, Дунтроун ақырында Куроу тармағымен қамтамасыз етілді, ал Ливингстонда Токарахи тармағының соңғы станциясына жақын орналасқан. Екінші ұсыныс Уайматтың артындағы ішкі аймаққа бағытталған желі болды және ол сәтті аяқталды. Жергілікті тұрғындар 1878 жылдың соңында Уайматтан Уайхао аңғарына дейін желіні салу үшін Уаймат теміржол компаниясын құрды. Жұмыс 16 сәуір 1882 жылы У.Дж. Блэктің бірінші бөлімнің құрылысына арналған тендері қабылданғаннан кейін басталды. Бастапқы 11,27 шақырым тез салынып бітті және желі 2 ақпан 1883 жылы Уайхао Форкске ашылды. 24 сәуір 1883 жылы Вайхао Даунс станциясында шағын локомотив депосы ашылды. 1885 жылдың 1 сәуірінде, 1878 жылғы аудандық теміржол заңының талаптарына сәйкес, Уаймат шатқалының тармағы салынғаннан кейін, үкімет желіні өзіне қаратуға келісті. Жергілікті тұрғындар желіні одан әрі ұзартуға қысым жасады және 1914 жылы теміржолды Вайхаорунгаға дейін жалғастыру мақсатымен кейбір құрылыс жұмыстары жүргізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс құрылысты тоқтатты, өйткені ресурстар басқа бағыттарға жұмсалды және соғыс аяқталғаннан кейін жұмыс қайта басталмады. 1924 жылы үкімет ауылдық тармақ желілерін кеңейту пайдалы емес деп шешті және Вайхао Даунстан тысқары құрылыс жобаларына толық тоқтатты.

Операция

Уаймейт филиалы ашылғаннан кейін Уаймейт пен Студхолмдегі магистральдық желі арасында шаттл қызметі іске қосылды, ал Уайхао Даунс пен Уаймейт арасында күнделікті аралас пойыз қатынайтын болды. Уаймат бұғазындағы локомотивтік қуатты көп жылдар бойы FA класындағы танк локомотивтері қамтамасыз етті, негізінен FA 10, FA 41 және FA 251 локомотивтері пайдаланылды. Уаймейт айналасындағы аймақтың орталық қаласы болғандықтан, ол 160 км-ден астам қашықтықтан жүк тасымалын тартты, ал экспорттық жүктердің көп бөлігі Тимару немесе Оамаруға, сондай-ақ осы екі орталықтағы портына жіберілді. Уаймейт жидек бақтарымен әйгілі, ал 1898 жылы маусымның шыңында Уаймейттен күн сайын шамамен бес вагон қызыл жеміс (клубника) тасымалданды. 1931 жылдың 9 ақпанында жолаушылар тасымалы тоқтатылып, автобустармен алмастырылды. Осы кезеңде Вайхао Даунстағы локомотив депосы жабылды және Уаймат бұғазындағы күнделікті аралас пойыз қажет болған жағдайда жүк пойызымен ауыстырылды. Уаймейт филиалында жолаушылар пойыздары толығымен жойылған жоқ, мерекелік пойыздар кейде іске қосылатын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ішінара жанармай шектеулеріне байланысты, тасымалдау көлемі артып, бірақ 1945 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін қайтадан төмендеді. Жаңа жүк тиеу-түсіру технологиялары мен жағалау кеме қатынасының өзгеруі филиалдағы тасымалдау көлемін одан әрі азайтты. Пайда өсуімен және күтіп-жөндеу жұмыстарын кейінге шегеру қажеттілігімен, үкімет 1953 жылдың 11 желтоқсанында Вайхао Даунс учаскесін, ал 1966 жылдың 31 наурызында бүкіл желіні жабу туралы шешім қабылдады. Бұрынғы филиалдардың жабылуы ауылдық аймақтар мен шағын қалаларға қызмет ететін желілерге қатысты болды, сондықтан Уаймейт теміржол байланысын жоғалтқан Жаңа Зеландияның алғашқы ірі қаласы болды. Егер 1955 жылы оқшауланған Нельсон учаскесінің жабылуын ескермесек (ол шағын елді мекендерге ғана қызмет көрсеткенімен, Нельсон қаласынан басталып, қалаға қызмет ететін жалғыз теміржол болды).

Бүгін

Ескі теміржолдардың қалдықтары әдетте уақыт өте келе табиғи факторлар мен адамның қызметі салдарынан жоғалады, және Уаймат тармағы да осы ережеден тыс емес. Уаймат қаласында бұл желінің айқын қалдықтары жоқ, бірақ Уаймат пен Басты Оңтүстік Желісінің қосылысы арасындағы жол анық көрінеді. Уайматтан басталатын Уаймат шатқалы тармағының бойында желінің негізі, соның ішінде тілік, көпір тіректері және кірпіштен жасалған бірнеше дренаж құбырларын табуға болады. Шамамен 5 км қашықтықта, жол бойында Вайхао өзенінің жанынан өтетін серуендеу жолы салынған. Вайхао Форкста ескі станция әлі де төбеде, жанында вагонымен орналасқан, ал Вайхао Даунста жүк түсіру алаңы мен жүк қоймасы жақсы сақталған, бірақ жүк қоймасына бір жағынан қосымша құрылыс салынған. Вайхао Даунстан өте берсеңіз, ешқашан салынбаған тармақ үшін жасалған жолдың бір бөлігін көруге болады.