Кіріспе
Тынық мұхитының теңіз өлкесі - Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Виктория қаласының жанындағы Oak Bay Marina теңіз портында орналасқан South Oak Bay қоғамдық аквариумы. Онда Хайда, Нутка және Тиликум атты бірнеше касаткалар (оркалар) өмір сүрді. 1991 жылы осы үш касатка да бапшы Келти Бёрннің қаза тауып, қайғылы оқиғаға қатысты. Содан кейін аквариум жабылып, касаткаларын SeaWorld-ке сатты.
Тарих
Аквариум 1969 жылы ашылды, онда 1968 жылы тұтқындалған Хайда атты жорлан киті бар болды. Біраз уақыттан кейін аквариум оған серік табуға шешім қабылдады. 1970 жылдың 1 наурызында Виктория маңындағы Педер шығанағының жағалауынан Биггс китінің төрт мүшесі ұсталды. Екі жорлан кит, Чимо мен Нотка, Силендке әкелінді. Кейін Нотка сатылып, Калифорнияда қайтыс болғанға дейін бірнеше аквариумдарда өтті. Химо 1972 жылы, тұтқындалғаннан кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң қайтыс болды; бастапқыда оның ақ түсіне байланысты альбинос екені ойылды, бірақ кейін ол Чедиак-Хегаши синдромымен ауырғаны анықталды, бұл оны ауруларға өте сезімтал етті. 1973 жылы Силанд Хайданың жаңа серігі болу үшін үлкен әйел китті тұтқынға алды және оны алдыңғы серігінің құрметіне Нотка II деп атады. Алайда, Нотка II 9 айдан кейін қайтыс болды. Хайданың үшінші серігі Нотка III да аз ғана өмір сүрді, ал Хайда әр серігін жоқтап, депрессия белгілерін көрсетті және келесі бес жыл бойы жалғыз қалды. 1977 жылы аквариумның негізін қалаушы директоры доктор Мюррей Ньюманға Кемпбелл-Ривер (Б.К.) тұрғыны Уильям Дэвис қоңырау шалып, ауру жорлан кит баланы қолымен тамақтандырып жатқанын айтты. Ньюман кейін Нанаймодағы Тынық мұхиты биологиялық станциясындағы Теңіз сүтқоректілерін зерттеу бөлімінің басшысы доктор Майкл Биггке қоңырау шалды. Бигг өз кезегінде Силенд пен Боб Райтті шақырды, олар Ангус Мэтьюс, доктор Алан Хой және Биггті суға ұшып бара жатқан ұшақпен Мензис шығанағына алып барды. Олар оқиғаның рас екенін және жорлан кит балада оқтан жараланғанын анықтады. Силанд Бигг пен Дэвистің рұқсатымен "Күремет" деп атаған жорлан кит баланы құтқарып, Викторияға шұғыл көмек көрсету үшін апаруға шешім қабылдады. Оның жас болуы, адамдарға ұшырауы және отбасылық тобының орны белгісіз болғандықтан, Канаданың Балық және мұхиттар министрлігі оны "босатуға болмайды" деп шешті, сондықтан ол 1978 жылы Балық шаруашылығы министрлігі мен Ванкувер аквариумы қабылдай алмағаннан кейін үшінші мүмкіндік ретінде Силендке берілді. Күремет танымал орынға айналды, тіпті ол Хайдадан бөлек ұсталса да, екеуі жиі бір-бірімен байланысып, сөйлесуге тырысты. Бірнеше жылдан кейін Күреметтің қақпасындағы серігі, Шадоу атты теңіз түлкісі, қақпаны құрайтын торларға батып кетті. Силенд суға түсушісі Ларри МакИнерни "Кім Күреметті өлтірді?" атты деректі фильмінде ол қос тор жүйесіне ілігіп, суға батып кеткенін айтты. МакИнерни сонымен қатар фильмде Александра Мортон растағандай, Күремет торларды зақымдаса, суға түсушілер келіп, ол олармен ойнай алатынын білген. Күреметтің ойыны агрессивті болып, суға түсушілердің қауіпсіздігіне қауіп төндірді және қақпаларды дұрыс күтіп-ұстауға кедергі келтірді. Жорлан киттер жөніндегі сарапшы доктор Ланс Баррет Леннард Күреметтің оңтүстік жорлан киті екенін анықтады, олар табиғатта басқа теңіз сүтқоректілерімен қатал ойнауға бейім. Бұл факторлар теңіз түлкісінің өліміне және көп ұзамай Күреметтің суға батып қалуына себеп болды. Тұтқынға алуға қарсы наразылықтар аквариумдарға қысым жасай бастаған кезде, Силенд Хайданы босатуға келісті, бірақ жануар 1982 жылдың қазан айында жоспарланған босатудан бірнеше күн бұрын қайтыс болды, қылмысқа қатысты ешқандай дәлел табылмады. Оның босатылуы аквариумға жаңа киттер алуға мүмкіндік беру үшін болды. Көптеген адамдар жаңа киттерді тұтқынға алу жоспарына ашуланып, тұтқынға алынған деп болжанатын жерде наразылық акциясын ұйымдастырды. Көп ұзамай Силенд Исландиядан тұтқынға алынған үш китке қол жеткізді. Үш жаңа жорлан кит, Тиликум, Нотка IV және Хайда II, ешқашан жақсы қарым-қатынасқа ие болған жоқ; аталық Тиликум екі әйел киттерден жиі қорлық көрді және медициналық қақпаққа қуылды.
1991 жылғы апат және жабылу
1991 жылдың 20 ақпанында 21 жасар теңіз биологиясы студенті және толық емес жұмыспен қамтылған косатканы оқытушы Келти Бёрн, қойылымнан кейін косатка бассейніне құлап түсті. Тиликум, Нотка IV және Хайда II оны суға сүйреп, басқа оқытушылардың құтқару әрекеттеріне қарамастан, батып кеткенше бірнеше рет суға батырды. Киттер арасындағы жағдайдың нашарлауы, оқытушылардың суда болуға дағдыланбауы және кем дегенде бір ана косатканың (Хайда II) жүктілігі оқиғаның ықтимал себептері ретінде қарастырылды. "Тынық мұхитының теңіз жағалауы" оқиғадан кейін көп ұзамай, 1992 жылдың қараша айында жабылды. Үшеуі де АҚШ-тың SeaWorld паркіне сатылды. Тиликум мен Нотка IV SeaWorld Orlando-ға, ал Хайда II және оның баласы Кюкотт SeaWorld San Antonio-ға жіберілді. Кюкотт SeaWorld-те тұтқында қалды. Хайда II 2001 жылдың тамызында, ал Нотка IV 1994 жылы қайтыс болды. Тиликум 2017 жылдың қаңтар айында көз жұмды.