Жаңа Зеландия F класты локомотивтері – елдің теміржол тарихындағы маңызды кезең. 3 фут 6 дюймдік рельс енімен жұмыс істеген алғашқы локомотивтер, жүк және жол тасымалында қолданылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның F класы – 3 фут 6 дюймдік ұлттық рельс ені қабылданғаннан кейін Жаңа Зеландия теміржол желісінде жұмыс істеуге салынған алғашқы маңызды бу локомотивтері класы болды. Жаңа рельс ені үшін салынған алғашқы локомотивтер – Дунедин және Порт Чалмерс теміржол компаниясы үшін екі E кластық қос Fairlies локомотивтері. F класы – орталық үкімет тапсырыс берген алғашқы класс еді, және 1872 жылдан 1888 жылға дейін осы кластың жалпы саны сексен сегіз локомотиві құрастырылды.
The New Zealand F class was the first important class of steam locomotive built to operate on New Zealand's railway network after the national gauge of 3ft6in was adopted. The first locomotives built for the new gauge railways were two E class double Fairlies for the Dunedin and Port Chalmers Railway Company. The F class was the first class ordered by the central government, and between 1872 and 1888, a total of eighty eight members of the class were constructed.
Дизайн
F классының локомотивтері Жаңа Зеландияның теміржол желісінің барлық дерлік бөлігінде әртүрлі жұмыстарды атқарды. F класындағы локомотивтер сағатына дейін жеңіл жолаушылар пойыздарын тасымалдай немесе тегіс учаскелерде дейін жүк тарта алатын. Алғашқыда бұл дизайн Саутленд теміржолында қолдану үшін жоспарланған, және үш прототип 1872 жылы Глазгодағы Нейлсон компаниясымен жасалған; олардың арасында қазір Крайстчерчтегі Ферримид теміржолында сақталған F 13 локомотиві де болды. Бастапқыда локомотивтерге үкіметтік шенеунік бұйрығымен сэр Уолтер Скотттың туындыларынан алынған есімдер берілген. Бастапқыда кейбір локомотивтерге Жаңа Зеландиялық есімдер қойылған; мысалы, F 36 (кейін F 13) бастапқыда Clutha деп аталған, ал кейін Edie Ochiltree деп қайта аталған. Кейбір локомотивтерде Cartazzi осьтері болғандықтан, олар кейде O класына жатқызылған, бірақ 1890 жылы жүргізілген жалпыға ортақ қайта нөмірлеу кезінде барлығы F класына жатқызылды. Осы кезде локомотивтердің ешқайсысы есімдерді тасымаған.
The F class was an They operated essentially everywhere on New Zealand's railway network doing a variety of jobs. F class locomotives could haul light passenger trains at speeds up to or pull up to of freight on flat trackage. Originally the design was meant for use on the Southland Railways, and three prototypes were built by Neilsons of Glasgow in 1872; among these was what would become F 13, now preserved at the Ferrymead Railway in Christchurch. The engines were originally given names from the works of Sir Walter Scott by order of a Government official. Originally some had New Zealand names; for example F 36 (later F 13) was originally named Clutha, and later renamed Edie Ochiltree. Some were at times classified as the O class as these had Cartazzi axles, but by the nationwide renumbering of 1890 all were classified F. By this time none of the engines carried names any more.
Қызметте
F класы бастапқыда негізгі аралас қозғалысқа арналған танкілік локомотив ретінде жоспарланған еді, ал олардың мүмкіндіктері тіпті Чарльз Рус Мартеннің күтілгенінен де асып түсті. Ол Жаңа Зеландияда оларды түрлі міндеттерде байқағанын жазған. Уақыт өте келе және желілер кеңейе бастағанда, F класының негізгі желіде бұрынғысынша жұмыс істей алмайтыны анық болды, сондықтан үлкен локомотивтер енгізілді, бұл F класын тармақ желілерінде және маневрлік жұмыстарда пайдалануға итермеледі. Бұл класс ерекшелігі – Жаңа Зеландиядағы барлық теміржол желілерінде, соның ішінде Жаңа Зеландия теміржолдары және Қоғамдық жұмыстар департаменті пайдаланған. Бірнеше локомотивтер Вестпорт порты басқармасына тиесілі болды, ал олардың активтерін кейін NZR сатып алды. Барлығы 88 локомотив Үкімет және түрлі жеке теміржолдар, әсіресе Вестпорт порты кеңесі және Темза аңғары мен Роторуа теміржолы (TVRR) сатып алды. 88 локомотивтің барлығы бір уақытта NZR қызметінде болған жоқ. Бір локомотив, Нилсон 1842, 1890 жылғы жалпы ұлттық нөмірлеу жүйесі енгізілгенге дейін Қоғамдық жұмыстар департаментіне сатылды. Тағы он екі локомотив FA класына жатқызылып қайта жаңартылды. Бұл NZR осы локомотивтерді сатып алған кезеңнің ұзақтығын ескере отырып, NZR қызметінде бір уақытта 75 локомотивтен аспауын қамтамасыз етті. 1940 жылдарға қарай F класының қолданылуы азайды, ең көп саны Крайстчерч, Инверкаргилл және Греймут қалаларында болды, онда олар маневрлік жұмыстарда қолданыла берді. Крайстчерч локомотивтері Литтлтон портына айналып өту үшін сақталды (олардың қысқа дөңгелек базасы оларға операциялық икемділікті арттырды), ал Инверкаргилл локомотивтері маневрлік жұмыстар үшін және Эдендейлдегі сүт зауытының жанындағы теміржолға айналып өту үшін сақталды. Мұнда, теміржолдың жанындағы веранда кеңістікті шектеді және F класы осы теміржолға ешқандай қиындықсыз өте алатын жалғыз локомотивтер болды. Осы кезеңнен бастап көптеген локомотивтер DS 0 6 0DM дизельдік локомотивтерімен алмастырылды. Инверкаргилл локомотивтері 1950 жылдардың соңында қолданыстан шығарылды, сондай-ақ Греймуттан алынған F 5 және F 277 локомотивтері, олар Греймуттен 2 км қашықтықтағы Омотода, басқа қолданыстан шығарылған локомотивтермен және вагондармен бірге, Грей өзенінің Омотодағы теміржол жағалауының эрозиясын бақылау мақсатымен тасталды. F класының соңғы орналасқан жері Литтлтон болды, онда олардың қысқа дөңгелек аралығы кемежайлардағы өткір бұрылыстардан өтуге мүмкіндік берді. Соңғы екі локомотив, F 13 және F 163, 1963 жылы қолданыстан шығарылды. Бұған дейін екі локомотив те 1870 жылдары қолданылған жасыл түске боялып, сәйкесінше Peveril (F 13) және Ivanhoe (F 163) деп аталды. 1963 жылы Крайстчерч теміржол станциясында NZR-дің жүз жылдық мерейтойына қатысқаннан кейін екеуі де Артур өткеліндегі локомотив депосына W 192 локомотивімен бірге сақтауға орналастырылды. 1968 жылы NZR F 13 локомотивін NZR&LS Canterbury филиалына Ферримид теміржолы үшін сыйға берді, ол Артур өткелінен Крайстчерчке арнайы экскурсиялық пойызбен жеткізілді.
The F class had originally been conceived as a mainline mixed traffic tank locomotive, and their capabilities exceeded the expectation of even Charles Rous Marten, who wrote of having observed them in all manner of duties while in New Zealand. As time went on and lines were extended, it became clear that the F class could no longer keep running as it did on the mainline, and so larger engines were introduced, thus pushing the F class to branchline and shunting duties. The class is unique in that it has been used on every line in New Zealand to be operated by the New Zealand Railways, and indeed, some operated by the Public Works Department. Several were also owned by the Westport Harbour Board, whose assets were later acquired by the NZR. In all, a total of 88 were acquired by the Government and by various private railways, notably the Westport Harbour Board and the Thames Valley & Rotorua Railway (TVRR). Not all of the 88 locomotives were in NZR service at one time. One locomotive, Neilson 1842, was sold to the Public Works Department before the nationwide numbering scheme of 1890 was implemented. Another twelve locomotives were rebuilt as FA class locomotives. This ensured that only 75 engines of the type were in service with the NZR at any one time, given the length of the period over which NZR acquired these engines. By the 1940s, the F class were in retreat with the largest concentrations being on Christchurch, Invercargill, and Greymouth, where they were still used for shunting duties. The Christchurch locomotives were retained to shunt the Lyttelton wharves (their short wheel base gave them a greater operational flexibility), while the Invercargill locomotives were retained as shunters and also to shunt a dairy factory siding at Edendale; here, a verandah beside the siding limited clearances and the F class were the only locomotives able to negotiate this siding without any trouble. From this period onwards, many of the locomotives were replaced with the arrival of the DS class 0 6 0DM diesel locomotives. The Invercargill locomotives were gone by the end of the 1950s, as were the two Greymouth examples, F 5 and F 277, which were dumped at Omoto, 2 km from Greymouth, along with other withdrawn locomotives and wagons in an attempt to control erosion of the railway embankment at Omoto by the Grey River. The last allocation for the F class was at Lyttelton, where their short wheelbase allowed them to run over the sharp curves on the wharves. The last two in service, F 13 and F 163, were withdrawn in 1963. Prior to this, both locomotives were overhauled and repainted in an approximation of the green livery used in the 1870s and named Peveril (F 13) and Ivanhoe (F 163) respectively. After taking part in the NZR centenary celebrations at the Christchurch Railway Station in 1963, both were placed in the Arthur's Pass locomotive shed with W 192 for safekeeping. In 1968, NZR donated F 13 to the NZR&LS Canterbury Branch for their Ferrymead Railway, and it was steamed from Arthur's Pass to Christchurch with a special excursion train.
Өнеркәсіптік қызмет
F класы NZR қызметіндегі ең әмбебап локомотивтердің бірі болды, және бұл индустриялық қызметтегі осы локомотивтерге де қатысты. Іріктемелі және қуатты локомотивтер F класын тұрақты қызметтен ығыстыра бастағанда, олардың көпшілігі көмір шахталарында, ағаш өңдеу зауыттарында және мұздатқыштарда жұмыс істейтін индустриялық қызметке сатылды. 1963 жылы F 13 және F 163 локомотивтері қызметтен шығарылғаннан кейін, F класы локомотивтері орманды жерде немесе көмір шахтасында жұмыс істеуді жалғастырды. F класы NZR желісінде табысты болғанмен, Жаңа Зеландияның ормандық трамвайларында осылай табысқа жете алмады. Бұрынғы ормандық трамвайларда қолданылған A, C және D класындағы ескі танк локомотивтерінен ауыр болғандықтан, F класы локомотивтерін пайдаланған операторлар осы локомотивтерге арналған жолдарының стандартын жаңартуға мәжбүр болды. Бұған қарамастан, локомотивтер салыстырмалы түрде сенімді болды, ал кейбіреулері шағын отын сыйымдылығын арттыру үшін кабиналарының артында қосымша бункерлермен жабдықталды. F класының екінші өмірін тапқан басқа да қолданыс орындары – мұздатқыштар мен көмір шахталары болды. Мұнда локомотивтер маневрлік локомотивтер ретінде пайдаланылды, ал көмір шахталарында бос NZR вагондарынан пойыз құрап, тиеу алаптарына жеткізіп, жүктелген вагондарды NZR желісіне қайтару үшін қолданылды. Бұл желілер әдетте ормандық трамвайларға қарағанда жоғары стандартта болды, сондықтан осы локомотивтерге арналған жолдарды өзгерту қажет болмады. Локомотивтерді бензин немесе дизельдік қуатқа ауыстыруға өте ыңғайлы болғандықтан, бірнеше локомотив дизельдік локомотивтерге қайта жарақталды. Окленд фермерлерінің мұздатқыш компаниясы (AFFCo) 1960 жылдары үш мұндай буды дизельге айналдырды: біреуі Моэравада, біреуі Оклендтің экспорттық портында және тағы біреуі Хоротиуда, ал Батыс жағалаудағы Руатапудағы Батлер Брос. ағаш өңдеу зауытында да осындай жұмыс жүргізілді.
The F class was one of the most versatile locomotives in NZR service, and this was also true of these locomotives in industrial service. As larger and more powerful locomotives started to displace the F class from regular service, many were sold into industrial service, working at coal mines, sawmills, and freezing works. Following the withdrawal of F 13 and F 163 in 1963, F class locomotives continued to work in the bush or at a coal mine. The F class, while successful on the NZR network, were not so much of a success on the roughly laid bush tramways of New Zealand. Being heavier than the older A, C, and D class tank locomotives used on bush trams before, operators who used F class locomotives had to upgrade the standard of their track to accommodate these locomotives. Despite this, the locomotives were relatively reliable, and some were fitted with extra bunkers behind their cabs to increase their small fuel capacity. The other applications where the F class found a useful second life were at freezing works and coal mines. Here, the locomotives were used as shunters, and in the case of coal mines, to run trains of empty NZR wagons to the loading bins and loaded wagons back to the NZR connection. These lines were usually of a higher standard than the bush tramways, and so no track modifications were required to accommodate these engines. As the locomotives were particularly suited to conversion to petrol or diesel power, several locomotives were rebuilt as diesel locomotives when their boilers expired. The Auckland Farmers Freezing Company (AFFCo) had three such steam to diesel conversions, one at Moerewa, one at Auckland's Export Wharf, and another at Horotiu, in the 1960s, while Butler Bros. sawmill at Ruatapu on the West Coast had another.
Қайтарып алу
1960 жылдары тұрақты жұмыста болған соңғы F класты локомотивтер маневрлік локомотивтер ретінде жұмыс істеді, соңғылары 1953 жылы DS кластың 0 6 0DM дизельдік маневрлік локомотивтерінің екінші партиясы келгенге дейін Литтелтон портындағы вагондарды маневрлеуге пайдаланылды. Кластың басқа өкілдері 1950 жылдары жеке желілерді пайдалану үшін кәсіпорындарға сатылғаннан кейін сақталды. 1968 жылға қарай NZR меншігіндегі класс жойылды, тек F 163 ностальгиялық мақсаттар үшін сақталды. Кластың көп бөлігі 1940 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың соңы аралығында дизельдік локомотивтердің олардың дәстүрлі жұмыстарын иеленуімен және жас бу локомотивтерінің маневрлік жұмыстарға жіберуімен (F класы осында ерекше көзге түсті) жойылды. Кластың соңғы бекіністері – Саутленд және Литтелтон. Литтелтонда локомотивтер порттағы вагондарды маневрледі, ал Саутлендте Саутленд Сүт кооперативі Эдендейл зауытын маневрлеу үшін F класты локомотив қажет етті, себебі басқа типтегі локомотивтерге тым жақын орналасқан верандадан өтуге тек осы локомотивтер ғана мүмкіндік берді. 1957 жылы Греймуттан F 5 және F 277 локомотивтері Омотода қолданыстан шығарылып, тасталды. F 277 стандартты локомотивтерге қарағанда үлкен кабинасымен ерекшеленді. Тағы екі локомотив 1930 жылы Оамару локомотивтері қоймасына тасталды, бірақ олардың таңбалары дәлелденбеді, себебі локомотивтер ағынмен портқа тартылып кетті. Ф кластың соңғы үш локомотиві – Крайстчерчте F 13 және F 163, ал Исттаун шеберханасында F 180 болды. 1965 жылы F 180 «Мег Меррилис» деп аталды (демек, бұл локомотивтің бастапқы аты болған, бірақ бұл расталмады) және Көлік және Технология мұражайына сыйға берілді. F 13 және F 163 жасыл түске боялып, сәйкесінше «Певерил» және «Иванго» деп аталды және 1963 жылы NZR-дің 100 жылдығына арналған шараларда қолданылды. 1965 жылға дейін ешқайсысы қолданыстан шығарылмады, содан кейін F 163 Артур Пасс тау жолында W 192 локомотивімен бірге сақтауға қойылды. Ал F 13 1968 жылы NZR&LS Кантербери бөлімшесіне сыйға берілді. 1985 жылы F163 Палмерстон-Нортқа ауыстырылып, штаттан тыс NZR жұмыскерлері мен теміржол жанкүйерлері Веллингтон мен Манавату темір жолының 100 жылдығына локомотивті дайындау үшін жөндеу жұмыстарын жүргізді. Содан кейін ол Палмерстон-Норт қаласында тағы он жыл тұрды, содан кейін Фейлдингке ауыстырылды. F163 – бұрын 88 локомотивтен тұратын класс өкілдерінің негізгі желіде жүруге рұқсат алған жалғыз локомотиві.
The final F class locomotives in regular service worked as shunters into the 1960s, the last being those used to shunt the Lyttelton wharves until the arrival of the second batch of DS class 0 6 0DM diesel shunters arrived in 1953. Other members of the class survived into the 1950s after being sold to industries to operate private lines. By 1968 the class was extinct in NZR ownership with the exception of F 163, retained for nostalgic purposes. The majority of the class was scrapped between the late 1940s and late 1960s as diesel traction took over their traditional duties and younger steam locomotives were cascaded down onto shunting work, which the F class excelled at. The last strongholds of the class were Southland and Lyttelton – at Lyttelton the engines shunted the wharves, while in Southland, the Southland Dairy Co operative required an F class engine to shunt its Edendale works as these were the only engines that could pass a verandah that stood too close to the tracks for other types to be able to safely shunt the siding. Two Greymouth engines, F 5 and F 277, were dumped at Omoto in 1957 following their withdrawal. F 277 was unique in that it had a larger cab than the standard engines. Another two locomotives were dumped at Oamaru Locomotive Dump in 1930 but their identities have not been proven as the locomotives have since been pulled into the harbour by the undertow. The last three F class engines in service were engines F 13 and F 163 in Christchurch, and F 180 at Eastown Workshops. In 1965, F 180 was named Meg Merrilies (which supposedly was the engine's original name, though this has not been verified), and donated to the Museum of Transport and Technology. F 13 and F 163 were both painted in green and named Peveril and Ivanhoe respectively, and used in 1963 for the NZR's centenary celebrations. Neither was withdrawn until 1965, when F 163 was placed in storage at Arthur's Pass with W 192. F 13, meanwhile, was donated to the NZR&LS Canterbury Branch in 1968. In 1985, F163 was transferred to Palmerston North and was overhauled by off duty NZR workers and railfans to ready the engine for the centenary of the Wellington and Manawatu Railway. It then spent another decade based at Palmerston North, before being transferred to Feilding. F163 is the sole member of the once 88 strong class to be certified for mainline running.
Шетелдегі пайдалану
Испанияның Рио-Тинто темір жолы 1875 жылы Нилсоннан екі ұқсас локомотивке тапсырыс берді, заводтық нөмірлері 1950/51 болды. Осы типтегі үшінші локомотив, Нилсон 3611, 1887 жылы тапсырыс берілді. Олар NZR локомотивтерімен көп жағынан бірдей болғанымен, цилиндр диаметрі үлкен болды. Бұл локомотивтердің ешқайсысы бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Стивенсон 1880 жылы Батыс Австралияның мемлекеттік темір жолдары үшін осы сурет бойынша екі локомотив салды, олардың заводтық нөмірлері 2391/92 болды, және оларды С класы ретінде белгіледі. Бұл локомотивтер NZR F класына тікелей сәйкес келді және тиісінше C1 және C2 нөмірлерін алды. Олардың отын сыйымдылығы шағын болғандықтан, кейіннен екі осьті тендерлермен және өзгертілген кабиналармен қайта жабдықталды, осылайша 0 6 0STT болып өзгерді. Бір теміржол сайтында C1 локомотивін қайта жабдықтаудың себебі 1885-87 жылдар аралығында болған апат болған деген болжам бар. Екі локомотив те 1900 жылдардың басына дейін Перт маңында жұмыс істеді, содан кейін C1 1899 жылы ағаш өңдеу зауытына сатылды. Ол соңғы рет 1940 жылы жұмыс істеді, бірақ 1956 жылы WAGR сатып алып, Перт теміржол вокзалында қойылғанға дейін Midland Workshops-та қалпына келтірді. Қазір ол Австралия теміржол тарихы қоғамының Бассенде теміржол мұражайында сақталып тұр.
The gauge Rio Tinto Railway of Spain ordered two similar locomotives from Neilson in 1875, works numbers 1950/51. A third locomotive of this type, Neilson 3611, was ordered in 1887. Although largely the same as the NZR locomotives, they had a larger cylinder diameter. None of these locomotives have survived. Two more locomotives were built by Stephensons to this design, as their works numbers 2391/92, in 1880 for the Western Australian Government Railways as their C class. These locomotives were a direct match to the NZR F class and received the numbers C1 and C2 respectively. Due to their small fuel capacity they were later rebuilt with two axle tenders and modified cabs to become 0 6 0STT. It has been suggested by one railway website that the conversion of C1 was in fact due to an accident sustained in the period 1885–87. Both locomotives worked around Perth until the early 1900s, by which time C1 had been sold in 1899 to a sawmill. It last steamed in 1940 but was purchased by WAGR in 1956 and restored at their Midland Workshops before being placed on display at the Perth railway station. It has since moved into preservation with the Australian Railway Historical Society at their Bassendean Railway Museum.