Б.з.д. VI ғасырындағы аңыз король

Кіріспе

Б.з.д. 6 ғасырдың аңыз патшасы

Виджая ханзадасы (б.з.д. 543–505 ж.ш.) – қазіргі Шри-Ланка аумағындағы Тамбапанни патшалығының аңызға толы патшасы. Оның билігі алғаш рет Махавамсада еске алынған. Ол Синхапурадан қуылғаннан кейін жеті жүз ізбасарымен бірге Шри-Ланкаға келгені айтылады. Алайда, мұны археологиялық дәлелдер растамайды. Аралға келгеннен кейін Виджая мен оның қоныс аударушылары "Таммена" (Тамбапанни) маңындағы якшаны жеңіп, жергілікті тұрғындарды ығыстырды. Соңында Виджая якша көшбасшысының қызы Кувениге үйленді, бұл Виджаяның аймақтағы билігін заңдастырды.

Бастапқы көздері мен өзгерістері

Сингаль халқының шығу тегі туралы аңыздың төрт нұсқасы бар. Барлық нұсқаларда ханзада Ланка аралына келіп, сингаль халқының пайда болуына себепкер болған қоғамды құрады. Махавамса мен Дипавамса ханзаданы Виджая деп атайды, ал қалған екі аңызда ханзаданың басқаша есімдері бар. Валахасса жатағының нұсқасы: Бұл жатақ нұсқасы Үндістанның Ажанта үңгірлеріндегі суреттерде бейнеленген (Симхала Авадана 17-ші үңгірде). Аралға келген ханзада – Синханың ұлы, Синхала есімді саудагер. Ол 500 ізбасарымен бірге Ратнадипа аралына жүзіп келеді, Сирисаватту қаласында бағалы тастар табады деп үміттенеді. Олар кеме апатына ұшырап, кеме апатына ұшыраған саудагерлерді жейтін Якхинилер құтқарады. Якхинилер бұрын аралға келген саудагерлердің жесірлері болып көрінеді. Синхала Якхинилердің басшысымен үйленеді, бірақ кейін олардың нағыз кім екенін біледі. Ол 250 адамымен бірге Валахасса атты ұшқыш жылқымен аралдан қашып кетеді. Бас Якхини оларды әкесінің патшалығына ертіп, оның алдына келеді. Симха оған пана береді, бірақ ол оны және оның отбасының қалған бөлігін, ханзададан басқасын жеп қояды. Содан кейін ол Ратнадипаға оралып, Синхаланың қалған 250 ізбасарын жеп қояды. Синхала әкесінің орнын басып, Ратнадипаға әскери жорыққа шығады. Ол Якхинилерді жеңіп, сингал патшалығын құрады.

Шығу тегі

Махавамсаға сәйкес, Ванганың (тарихи Бенгал аймағы) патшасы көршілес Калинганың (қазіргі Одиша) Майавати есімді ханшайымына үйленді. Олардың Супадеви есімді қызы болды, оның жабайы аңдардың патшасымен жұптасатыны туралы болжам айтылды. Ересектеген соң, Супадеви ханшайым Вангадан кетіп, тәуелсіз өмір сүруді көздеді. Ол Магдаға бет алған керуенге қосылды, бірақ Лала (немесе Лада) аймағындағы орманда Синха ("арыстан") шабуыл жасады. Махавамса Синханы арыстан деп сипаттайды, алайда кейбір заманауи зерттеушілердің пікірінше, Синха – джунглиде өмір сүрген, заңнан тыс адам болған. Лала аймағы Бенгалдың Рах аймағы (қазіргі Үндістанның Батыс Бенгалия штатының бір бөлігі) немесе қазіргі Гуджараттың бөлігі – Лата ретінде белгілі. Супадеви шабуылдан қашып құтылды, бірақ Синхамен қайта кездесті. Синха оған тартылып, ол болжамды еске түсіріп, оны мейіріммен сипады. Ол Супадевиді үңгірде тұтқынға алды, олардың екі баласы болды: Синхабаху (немесе Сихабаху, "арыстанмен қаруланған") есімді ұл және Синхасивали (немесе Сихасивали) есімді қыз. Балалары жетілгенде, Синхабаху анасына Синха мен өзінің сыртқы келбетінің айырмашылығын сұрады. Ол патшалық әулеті туралы айтқаннан кейін, ол Вангаға баруға шешім қабылдады. Синха болмағанда, Синхабаху Супадеви мен Синхасивалимен бірге үңгірден қашып шықты. Олар Ванга патшалығының генералымен кездескен ауылға жетті. Генерал Супадевидің туысы болды және кейіннен оған үйленді. Синха жоғалған отбасын іздеп, ауылдарды тонады. Ванга патшасы Синханы өлтіргенге сыйлық жариялады, ал Синхабаху сыйлықты алу үшін әкесін өлтірді. Синхабаху астанаға оралған кезде Ванга патшасы қайтыс болған еді. Синхабаху жаңа патша болып жарияланды, бірақ кейіннен патшалық билікті анасының күйеуіне (генералға) тапсырды. Ол туған жері Лалаға оралып, Синхапура (немесе Сихапура) қаласын құрды. Синхабаху өзінің қарындасы Синхасивалиге үйленді, олардың 32 ұлы болды (16 жұп егіз). Виджая Сингха ("үлкен жеңісқазан") олардың үлкен ұлы болды, одан кейін оның егіз інісі Сумитта туды. Синхапураның орналасқан жері белгісіз. Ол Сингур, Батыс Бенгалия (Рада немесе Рах аймағында) немесе Джаджпур (Синхапура, Одиша) маңындағы Сингхпурмен байланыстырылған. Тағы бір теория бойынша, ол Андхра-Прадеш штатындағы Шрикакуламға жақын орналасқан Сингупурам ауылымен байланысты. Сондай-ақ, ол қазіргі Таиланд немесе Малайя түбегінде орналасқан деп есептеледі.

According to the Mahāvaṃsa, the king of Vanga (the historical Bengal region) married a princess named Mayavati of neighbouring Kalinga (present day Odisha). The couple had a daughter, Suppadevi, who was prophesied to mate with the king of beasts. As an adult, Princess Suppadevi left Vanga to seek an independent life. She joined a caravan headed for Magadha, which was attacked by Sinha ("lion") in a forest in the Lala (or Lada) region. The Mahavamsa calls the Sinha a lion; according to some modern interpreters, however, Sinha was a beastly outlaw human living in the jungle. Lala is identified as Bengal's Rarh region (part of the present day Indian state of West Bengal) or Lata, part of present day Gujarat. Suppadevi fled from the attack, but encountered Sinha again. Sinha was attracted to her and she caressed him, mindful of the prophecy. He kept Suppadevi in captivity in a cave, and they had two children: a son named Sinhabahu (or Sihabahu, "lion armed") and a daughter named Sinhasivali (or Sihasivali). When the children grew up, Sinhabahu asked his mother why she and Sinha looked so different. After she told him about her royal ancestry, he decided to go to Vanga. While Sinha was out, Sinhabahu escaped from the cave with Suppadevi and Sinhasivali. They reached a village, where they met a general of the Vanga Kingdom. The general was a cousin of Suppadevi, and later married her. Sinha began ravaging villages to find his missing family. The king of Vanga announced a reward to anyone who could kill Sinha, and Sinhabahu killed his father to claim the reward. By the time Sinhabahu returned to the capital, the king of Vanga was dead. Sinhabahu was crowned the new king, but later passed the kingship to his mother's husband (the general). Returning to his birthplace in Lala, he founded the city of Sinhapura (or Sihapura). Sinhabahu married his sister, Sinhasivali, and they had 32 sons (16 pairs of twins). Vijaya Singha ("the greatly victorious") was their eldest son, followed by his twin Sumitta. The location of Sinhapura is uncertain. It has been identified with Singur, West Bengal (in the Rada, or Rarh, region) or Singhpur, near Jajpur (Sinhapura, Odisha). Another theory identifies it with the village of Singupuram, near Srikakulam in Andhra Pradesh. It has also been placed in present day Thailand or on the Malay Peninsula.

Шри-Ланкаға келу

[[Сурет: Сингаланың келуі (Ажантадағы №17 үңгірдегі қабырғалық сурет).jpg|thumb|upright=1.35|alt=Күрделі үңгір суреті|Ажанта үңгірінің 17-ші үңгіріндегі қабырға суретінің бір бөлігі "Сингаланың келуін" бейнелейді. Виджая ханзадасы екі топтағы серіктерімен бірге көрсетілген. Синхапураның Ванга-Калинга аймағында орналасқанын жақтаушылар оны Үндістанның шығыс жағалауындағы аймақтармен байланыстырады; С. Кришнасвами Айянгар Суппараканың Суматра болуы мүмкін екенін болжайды. Махавамса бойынша, Гаутама Будда Нирванаға қол жеткізбес бұрын құдайлардың билеушісінен (Индра деп танылған) Виджаяны Ланкада қорғауын өтінді, осылайша буддизм онда гүлдене алады. Индра Ланканың қорғауын лотос түсті құдайға (Упульванға) тапсырды, ол Виджаяны қорғау үшін Ланкаға жолаушының киімін киіп келді. Вильгельм Гейгер лотос түсті құдайды Вишну деп анықтайды; упала – көк лотос. Сенарат Паранавитана оны Варунамен теңестіреді. Виджая өзінің ізбасарларының қолына қорғау (паритта) жібін байлады. Кейін олардың алдына иттің кейпінде Якхини пайда болды. Ізбасарлардың бірі иттің мекендік белгі екенін ойлап, оның соңынан ерді. Біраз уақыттан кейін ол жіп тоқумен айналысқан Кувени (немесе Куванна) атты якухиниді көрді. Кувени оны жеп қоюға тырысты, бірақ Виджаяның сиқырлы жібі оны қорғады. Оны өлтіре алмаған Кувени ізбасарын бір шатқа лақтырып жіберді; содан кейін ол 700 ізбасарының барлығына да осылай істеді. Виджая Кувенидің орнына барып, өз адамдарын іздеді; ол оны жеңіп, оларды босатуға мәжбүр етті. Кувени Виджаядан өмірін сақтауын сұрап, оған адал болуға ант берді. Ол Виджая мен оның ізбасарларына саудагерлердің кемелерінен әкелген азық-түлік пен тауарларды ұсынды, ал Виджая оны өзінің жұбайы ретінде қабылдады. Виджаяның министрлері мен басқа да ізбасарлары бірнеше ауылдар құрды; Упатисса Анурадхагамадан солтүстікке қарай Гамбира өзенінің жағасында Упатиссагаманы құрды. Виджаяның ізбасарлары оны патша етіп тағайындауға шешім қабылдады, бірақ бұл үшін оған патшайым ретінде асыл тектің қызы қажет болды. Оның министрлері Пандия патшасы билік еткен Мадхура қаласына сыйлықтармен елшілерді жіберді. (Мадура Мадураймен бірдей, Тамил Надудағы қала). Патша өз қызын Виджаяның әйелі ретінде жіберуге келісті және басқа отбасылардан өз қыздарын Виджаяның ізбасарларына әйел ретінде ұсынуды сұрады. Бірнеше отбасы ерікті түрде келісім берді, ал патша оларға 100 асыл қыз, шеберлер, 18 гильдиядан мың отбасы, пілдер, жылқылар, арбалар және басқа да сыйлықтар жіберді. Бұл топ Ланкадағы Махатитта портына қонды.]

[[Image:Coming Of Sinhala (Mural At Ajanta In Cave No 17). jpg|thumb|upright=1.35|alt=Elaborate cave painting|A section of the mural from Ajanta Cave 17 depicts the "coming of Sinhala". Prince Vijaya is seen in both groups of elephants and riders. Those who think that Sinhapura was in the Vanga Kalinga region identify it with locations off the east coast of India; S. Krishnaswami Aiyangar speculates that Supparaka might have been Sumatra. According to the Mahavamsa, Gautama Buddha asked the lord of gods (identified as Indra) before he attained Nirvana to protect Vijaya in Lanka so Buddhism could flourish there. Indra gave the guardianship of Lanka to the lotus coloured god (Upulvan), who came to Lanka in the guise of an ascetic to protect Vijaya. Wilhelm Geiger identifies the lotus coloured god as Vishnu; uppala is the blue lotus. Senarath Paranavithana identifies him with Varuna. Vijaya tied a protective (paritta) thread on the hands of his followers. Later, a Yakkhini appeared before them in the form of a dog. One of the followers thought that a dog indicated habitation, and followed her. After some time, he saw a Yakkhini named Kuveni (or Kuvanna) who was spinning thread. Kuveni tried to devour him, but Vijaya's magical thread protected him. Unable to kill him, Kuveni hurled the follower into a chasm; she then did the same thing to all 700 followers. Vijaya went to Kuveni's place, looking for his men; he overpowered her, and forced her to free them. Kuveni asked Vijaya to spare her life, swearing loyalty to him. She brought food and goods from the ships of the traders she had devoured for Vijaya and his followers, and Vijaya took her as his consort. Vijaya's ministers and other followers established several villages; Upatissa established Upatissagāma on the bank of the Gambhira river, north of Anuradhagama. Vijaya's followers decided to crown him king, but for this he needed a maiden of a noble house as queen. His ministers sent emissaries with gifts to the city of Madhura, which was ruled by a Pandya king. (Madhura is identified with Madurai, a city in Tamil Nadu). The king agreed to send his daughter as Vijaya's bride, and asked other families to offer their daughters as brides for Vijaya's followers. Several families volunteered, and were rewarded by the king, who sent a hundred noble maidens, craftsmen, a thousand families from 18 guilds, elephants, horses, wagons and other gifts. The group landed in Lanka at a port known as Mahatittha.

Маңыздылығы

Шри-Ланкада Виджая туралы аңыз – сингаль халқының тегі мен генетикасын түсіндіруге қолданылатын саяси риторика; ол көбінесе тарихи оқиғалардың баяны ретінде қарастырылады. К. М. де Силва сияқты сингал ғалымдары бұл аңызды сингалдардың үнді-арий текті екенін растау үшін пайдаланды, оларды дравидтерден ажыратты; ал Сачи Понамбалаам сияқты тамил авторлары аңызды Шри-Ланкадағы сингалдардың аумақтық талаптарын негіздеу мақсатымен жазылған ойдан шығарылған әңгіме деп санайды.