Кіріспе

Канадалық хирург, дәрігер, ғалым және натуралист Мишель Сарразин (5 қыркүйек 1659 – 8 қыркүйек 1734), Канаданың алғашқы хирург, дәрігер, ғалым және натуралист. Ол Бургундия провинциясындағы Нуи-су-Бон қаласында туған, 25 жасында хирург ретінде Жаңа Франция колониясына көшіп келді. Өмірінің қалған бөлігін колонияда өткізді, Францияға екі рет қысқа мерзімге ғана оралды. Жаңа Францияда оның медициналық шеберлігі үнемі сұранысқа ие болды, ол тез арада қатарда көтеріліп, колониялық элитаның бірі болды. Ол сейньор және Conseil Superieur мүшесі болды және колонияда едәуір ықпалға ие болды. Ол ботаникаға үлкен қызығушылық танытты және Франция Корольдік ғылым академиясымен жиі хат алысып, Солтүстік Америка өсімдіктерінің көптеген үлгілерін, сондай-ақ жануарларды кесудің егжей-тегжейлі сипаттамаларын жіберді. Сарразин Жаңа Францияның мәдени және табиғи әлемін жақсы білді, және Жаңа Францияда табылған экожүйелер мен үлгілерді жүйелі түрде каталогтаған алғашқы ғалымдардың бірі болып есептеледі, нәтижесінде маңызды ботаникалық жаңалықтар ашылды. Жоғары лауазымына қарамастан, Сарразин қаржылық қиындықтарға тап болды және жетіс бірер жасында кедейлікте қайтыс болды, соңдарында әйелі мен төрт баласы қалды. Ол пациенттерінен тікелей ақы алмады, бірте-бірте Франция королі Людовик XIV-тен жылына шамамен 300 ливр көлемінде ақша алды. Сарразин кейіннен Турнефорттың «хабаршысы» болды, ал олардың қарым-қатынасы Сарразинге Корольдік ғылым академиясымен байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Сарразин өзінің бағында гинсенг өсірді және 1701 жылы оның алғашқы үлгісін Король бағына жіберді. Сарразин ашқан ең қызықты үлгі – бұл Sarracenia purpurea, Францияда бұрын белгісіз болған өсімдік. Линней оның құрметіне Sarracenia тұқымдасына ат қойды. Ол бұл өсімдік жәндіктерді ұстап, жейді деп мәлімдеді, бірақ бұл теорияны ғылыми қауым қабылдамады. Тек 1875 жылы Чарльз Дарвин «Жәндіктерге жем болатын өсімдіктер» атты диссертациясын жариялағаннан кейін ғана бұл теория расталды. Бұл өсімдік негізінен Квебек маңындағы батпақтар мен саздақ жерлерде өседі және сол кезде Еуропа мен Американы мазалаған шешек ауруын емдеуге тиімді болды. Басқа да жаңалықтарға ісіктерді емдеуге қолданылатын l'Arum Canadense, жараларды емдеуге арналған l'Aralia canadensis, эпилепсиялық ұстамаларды басуға арналған l'Aster corora және тыныштандыратын дәрі ретінде қолданылатын l'Angelica Canadensis tenufolia asphodeli radice кіреді. Сонымен қатар, Жаңа Францияның жергілікті халқы Сарразинге Arbor acadiensis ағашының шырынын жараларды емдеу үшін қолдануға үйреткен. Корольдік ғылым академиясының тілшісі ретінде Сарразин танылуды күтпестен үнемі Парижге үлгілер жіберіп отырды. Жаңа Францияның картаға түсірілмеген жерлері ботаниктерге қиындық туғызды, Сарразин хаттарында: «Мен бүкіл Еуропаны Канададағы 100 лигадан гөрі оңай және аз қауіп-қатермен кесіп өте аламын» деп жазды. Операция сәтті аяқталды, монах тағы 39 жыл өмір сүріп, 77 жасында қайтыс болды. Сарразиннің үлгілерін қазір Париждегі Ұлттық табиғи тарих мұражайында табуға болады, оның ішінде Sarracenia purpurea үлгісі де бар.

Мишель-Сарразин үйі

"Майсон Мишель Саразин" жеке паллиативтік күтім көрсететін, коммерциялық емес аурухана. Бұл орталық 1985 жылы есігін ашты және содан бері 7000-нан астам науқасқа көмек көрсетті. 2010 жылы орталық 25 жылдығын тойлады.

Мишель Сарразиннің жүлдесі

Мишель Сарразин сыйлығы тәжірибелі квебек ғалымының ғылыми еңбегі мен бірегей үлесін таниды. Бұл сыйлық жыл сайын инновациялық және жемісті еңбегі арқылы биомедициналық зерттеулерді ілгерілетуге маңызды үлес қосқан ғалымға табыс етіледі.