Кіріспе
Неміс Императорлық Әскери-теңіз флотының жауынгерлік кемесі – SMS Kronprinz – Германия Императорлық Әскери-теңіз флотының төрт кемесі ішіндегі соңғы дредноут. Соғыс кемесі 1911 жылдың қараша айында салынды және 1914 жылдың 21 ақпанында суға жіберілді. Ол ресми түрде Императорлық Әскери-теңіз флотына 1914 жылдың 8 қарашасында, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанынан кейін 3 айдан астам соң тапсырылды. "Кронпринц" атауы тәж шаһзада Вильгельмге сілтеме жасайды, ал 1918 жылдың маусым айында кеме оның құрметіне "Кронпринц Вильгельм" деп қайта аталды. Соғыс кемесі бес екі мұнаралы орналасқан қарулы қондырғыда он қарумен жабдықталған және ең жоғары жылдамдықпен жүзе алатын. Оның үш бауырлас кемесімен бірге – , , және , Kronprinz соғыс кезіндегі флоттың көптеген операцияларына қатысты, соның ішінде 1916 жылдың 31 мамыры мен 1 маусымындағы Ютландия шайқасына. Неміс сапының алдыңғы қатарында болғанына қарамастан, ол шайқастан зардапсыз шықты. 1916 жылдың 5 қарашасында Дания жағалауындағы операция кезінде британдық теңіздік кемесімен торпедаланды. Жөндеу жұмыстарынан кейін, 1917 жылдың қазан айында Балтық теңізіндегі амфибиялық шабуылға қатысты. Операция барысында Kronprinz ресейлік броненос кемесі "Цесаревичке" шабуыл жасап, оны кері шегінуге мәжбүр етті. Германия соғыста жеңілгеннен кейін және 1918 жылдың қараша айындағы келісімге қол қойылғаннан соң, Kronprinz Wilhelm және Ашық теңіз флотының көптеген ірі кемелері Корольдік теңіз күштерінің Скапа-Флоу портында интернирленді. Кемелер қарусыздандырылды және экипаждар қысқартылды, ал одақтас державалар Версаль келісімінің соңғы нұсқасын келіссөздер арқылы бекітті. 1919 жылдың 21 маусымында, келісімге қол қоюға бірнеше күн қалғанда, интернирленген флоттың командирі, контр-адмирал Людвиг фон Ройтер, британдықтардың кемелерді иеленуіне жол бермеу үшін флотты батыруға бұйрық берді. Көптеген батырылған кемелерден айырмашылығы, Kronprinz Wilhelm ешқашан металл тескілеріне жіберу үшін көтерілген жоқ; кеме қираған күйінде порттың түбінде жатыр.
the earlier ironclad warship
SMS Kronprinz was the last dreadnought battleship of the four ship of the German Imperial Navy. The battleship was laid down in November 1911 and launched on 21 February 1914. She was formally commissioned into the Imperial Navy on 8 November 1914, just over 3 months after the start of World War I. The name Kronprinz (Eng: "Crown Prince") refers to Crown Prince Wilhelm, and in June 1918, the ship was renamed Kronprinz Wilhelm in his honor. The battleship was armed with ten guns in five twin turrets and could steam at a top speed of
Along with her three sister ships, , and , Kronprinz took part in most of the fleet actions during the war, including the Battle of Jutland on 31 May and 1 June 1916. Although near the front of the German line, she emerged from the battle unscathed. She was torpedoed by the British submarine on 5 November 1916 during an operation off the Danish coast. Following repairs, she participated in Operation Albion, an amphibious assault in the Baltic, in October 1917. During the operation Kronprinz engaged the Russian battleship Russian battleship Tsesarevich and forced her to retreat. After Germany's defeat in the war and the signing of the Armistice in November 1918, Kronprinz Wilhelm and most of the capital ships of the High Seas Fleet were interned by the Royal Navy in Scapa Flow. The ships were disarmed and reduced to skeleton crews while the Allied powers negotiated the final version of the Treaty of Versailles. On 21 June 1919, days before the treaty was signed, the commander of the interned fleet, Rear Admiral Ludwig von Reuter, ordered the fleet to be scuttled to ensure that the British would not be able to seize the ships. Unlike most of the other scuttled ships, Kronprinz Wilhelm was never raised for scrapping; the wreck is still on the bottom of the harbor.
Дизайн
Төрт "S" кемесі ағылшын-герман теңіз қарулану жарысының бір бөлігі ретінде тапсырылған. Олар неміс дредноугтарының төртінші буыны болды және 1909 жылы тапсырылған британдық кемелерге жауап ретінде салынған. "Кёнигс" кемелері бұрынғы кемелердің жетілдірілген нұсқасы болды, негізгі жақсарту – бас батареяның тиімдірек орналасуы. Кемелердің круиздік қашықтығын арттыру үшін ортаңғы винт шахтасында дизельдік қозғалтқыш қолдану жоспарланған, бірақ дизельдік қозғалтқыштарды әзірлеу күткеннен қиын болды, сондықтан толық бу турбиналық қондырғы сақталды. "Кронпринц" кемесі салынған кезде толық жүкпен сәйкесінше , және суырылған кезде , ұзындығы , ені және сусымасы болды. Ол үш Парсонс бу турбинасымен, үш мұнай және он екі көмір отынымен жұмыс істейтін Шульц Торникрофт су түтік қазандықтарымен жабдықталған, олардың жалпы қуаты және максималды жылдамдығы сағатына шақырымды құрады. Кеменің круиздік жылдамдығы сағатына шақырыммен есептелгенде, қашықтығы шақырымды құрады. Кеме экипажы 41 офицер және 1095 сарбазды құрады. Ол бес екі зеңбірек мұнарасында орналасқан он SK L/50 зеңбірекпен қаруланған: алдыңғы және артқы жағындағы екі суперпожарлық мұнара және екі түтік арасындағы бір мұнара. Оның қосымша қарулары он төрт SK L/45 жылдам атушы зеңбірек және алты SK L/45 жылдам атушы зеңбіректерден тұрды, олардың барлығы жеке-жеке казематтарға орнатылған. Сол кездегі әскери кемелерге тән болғандай, ол сонымен қатар су астындағы торпедалық түтікшелермен жабдықталған, біреуі кеменің мұртында және екеуі бортында. Кеменің бронелі белдеуі Крупп цементтелген болаттан жасалған, оның қалыңдығы қозғалтқыш бөлімдерін және оқ-дәрі қоймаларын қорғайтын орталық цитадельде болды, ал алдыңғы жағында және артқы жағында азайтылды. Кеменің орталық бөлігіндегі көлденең қорғаныс қалыңдығы алдыңғы және артқы жағында азайтылған палубадан тұрды. Бас батарея мұнараларының қабырғаларында және төбесінде бронь болды, ал казематтағы зеңбіректерде броньдық қорғаныс болды. Алдыңғы бақылау мұнарасының қабырғалары да 30 см қалыңдықта болды.
Қызмет тарихы
"Кронпринц" кемесі "Эрзац Бранденбург" (Ersatz Brandenburg) деген уақытша атаумен тапсырыс беріліп, Кильдегі Германия кеме құрылыс зауытында 182-ші құрылыс нөмірімен салынды. 1912 жылдың мамыр айында келі салынды және 1914 жылдың 21 ақпанында суға түсірілді. Кемеге ат берген тәж шаһзада Вильгельм суға түсіру кезінде сөз сөйлеуге тиіс еді, бірақ ол ауру болғандықтан Әскери-теңіз күштерінің Бас инспекторы, тәж шаһзада Генрих оның орнына сөз сөйледі. Тәж шаһзадайы Сесиль кемеге ат берді. Кеменің 1915 жылдың басында аяқталуы жоспарланған, бірақ 1914 жылдың ортасында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін жұмыс жеделдетілді. Жабдықтау жұмысы 1914 жылдың 8 қарашасында, кеме Ашық теңіз флотына қабылдаған күні аяқталды. "Кронпринц" 1914 жылдың қарашасында аяқталды; қабылдағаннан кейін Ашық теңіз флотының III шайқас эскадрильясына қосылды. Готфрид фон Далвигк цу Лихтенфельс кеменің алғашқы командирі болды. "Кронпринц" 1915 жылдың 2 қаңтарында теңіз сынақтарын аяқтады. Ол қатысқан алғашқы операция 29-30 наурызда флоттың Солтүстік теңізге жасаған маңызды емес шығуы болды. Үш аптадан кейін, 17-18 сәуірде, ол және оның әпкелері II барлау тобының жеңіл крейсерлері Сварте Банкке мина қойған операцияны қолдады. 22 сәуірде флот тағы бір рет теңізге шықты; екі күннен кейін III эскадрилья тағы бір жаттығу үшін Балтық теңізіне оралды. 8 мамырда орталық мұнараның оң жақ қаруында жарылыс болды. Балтық теңізіндегі жаттығулар 13 мамырға дейін жалғасты, содан кейін III эскадрилья Солтүстік теңізіне қайта оралды. 17 мамырда II барлау тобы тағы да мина салу операциясын жүргізді, соғыс кемесі оған қолдау көрсетті. "Кронпринц" 1915 жылдың 29-31 мамырында ұрыссыз аяқталған флоттың Солтүстік теңізге жасаған операциясына қатысты. Тамыз айында Констанц Фельдт Далвигк цу Лихтенфельстің орнына кеме капитаны болып тағайындалды. Кеме 11-12 қыркүйекте Текселдің жағасында мина салу операциясын қолдады. Флот 23-24 қазанда Солтүстік теңізге тағы бір рет теңізге шықты. 1916 жылдың 5-7 наурызы, 31 наурызы және 2-3 сәуірінде бірнеше маңызды емес шығулар болды. "Кронпринц" 1916 жылдың 24 сәуірінде I барлау тобының неміс шайқас крейсерлері жүргізген Англия жағалауына шабуылға қолдау көрсетті. Шайқас крейсерлері Джейд сағатынан сағат 10:55-те шықты, ал Ашық теңіз флотының қалған бөлігі сағат 13:40-та соңынан ерді. Шайқас крейсері нысанаға бару жолында минаға шағылысып, кері шегінуге мәжбүр болды. Басқа шайқас крейсерлері қарсылықсыз Лоустофт қаласын бомбалады, бірақ Ярмутқа жақындағанда Харвич күшінің британдық крейсерлеріне тап болды. Харвич күштері кері шегінгенге дейін қысқаша атыс болды. Аймақтағы британдық су асты қайықтары туралы хабарлар I барлау тобының кері шегінуіне себеп болды. Осы кезде Скапа-Флоудан шыққан Ұлы флот туралы ескертілген адмирал Рейнхард Шер де қауіпсіз неміс суларына қайтты.
Ютландия шайқасы
Кронпринц 1916 жылы 31 мамыр мен 1 маусымда Ютландия шайқасына әкелген флот операциясы кезінде болды. Неміс флоты Ұлы флоттың бір бөлігін оқшаулап, ағылшын флотының негізгі флоты жауап қайтара алмастан бұрын оны жоюға тырысты. Кронпринц – флоттың авангарды V дивизиясының III ұрыс эскадрильясының ең артта тұрған кемесі. Ол өзінің бауырлары Кениг, жетекші кеме Гроссер Курфюрст және Маркграфтың соңынан ерген. III ұрыс эскадрильясы үш линкорлық бөлімнің біріншісі болды; тікелей артқы жағында VI дивизияның Кайзер класындағы линкорлары, III ұрыс эскадрильясы болды. Кайзер класының кемелерінің тікелей артқы жағында II ұрыс эскадрильясының кемелері, ал артқы жағында I ұрыс эскадрильясының ескірген пре-дредноуттары болды. Сағат 16:00-ден сәл бұрын I скаутингтік топтың ұрыс крейсерлері Дэвид Биттидің қолбасшылығындағы британдық 1-ші ұрыс крейсерлік эскадрильямен кездесті. Қарсы кемелер артиллериялық жекпе-жек өткізді, ол 17:00-ден кейін және жарты сағаттан аз уақыттан кейін аяқталды. Осы уақытқа дейін неміс крейсерлері ағылшын кемелерін Ашық теңіз флотының негізгі бөлігіне қарай тарту үшін оңтүстікке қарай жүзіп бара жатты. 17:30-да Кенигтің экипажы I скаутингтік топ пен 1-ші крейсерлік эскадрильяның жақындағанын байқады. Неміс крейсерлері оң жаққа, ал британдықтар сол жаққа қарай жүзіп бара жатты. 17:45-те Шеер кемелерін британдық крейсерлерге жақындату үшін портқа екі нүктелік бұрылыс жасады, ал бір минуттан кейін оқ ату туралы бұйрық берілді. Кронпринцтің әпкелері британдық крейсерлерге оқ ашты, бірақ Кронпринц оларға қарсы шыға алмады. Оның орнына ол және басқа он неміс соғыс кемесі 2-жеңіл крейсерлік эскадрильяға атқылады. 17:51 мен 18:00 аралығында Кронпринц 17 000 м қашықтықтағы жылдам соғыс кемесіне оқ атып, 18:08-де оның отын жылдам соғыс кемесіне атып жіберді. 13 минуттан кейін Малая қашықтығынан шығып қалған кезде Кронпринцтің артиллериялық ұшақтары бір ғана соққыны хабарлады. Теңіз тарихшысы Джон Кэмпбеллдің айтуынша, бұл соққы «Малаяның түтін мен тұманнан көрінетін мылтықтарының жарығы» болуы мүмкін. Осы кезеңде бірнеше залп Кронпринцке жақын жерге түсті, бірақ оған тиген жоқ. Кронпринц 18:30-да оқ ату позициясына жетті, бірақ британдық кеме қайтадан кері шегінгенге дейін алты минуттан кейін ғана ату мүмкіндігі болды. 19:00-ден кейін бірнеше британдық эсминецтер неміс желісінің алдыңғы қатарлы кемелеріне торпедалық шабуыл жасауға тырысты. Эсминецтің бірі Кронпринцке екі торпеда атып жіберді, бірақ екеуі де өтпеді. Неміс крейсері британдық крейсердің снарядынан зақымдалған болатын. Контр-адмирал Пол Бенке өзінің төрт кемесіне шабуылдан зақымдалған крейсерді жабуға маневр жасауға бұйрық берді. Сонымен қатар, британдық III және IV жеңіл крейсерлік эскадрильялар неміс желісіне торпедалық шабуыл жасады; торпедалық қашықтыққа қарай алға жылжыған кезде олар Висбаденді негізгі қаруларынан отпен тұншықтырды. Кронпринц пен оның әпкелері ағылшын крейсерлеріне қатты оқ ашты, бірақ оларды қуып шыға алмады. Сонан кейін болған қақтығыста британдық бронекерді неміс дрэдноуттарының бірнеше ауыр калибрлі снарядтары соқты. Бір залп кемедегі оқ-дәрі қоймасын бұзып, қатты жарылыс салдарынан крейсерді жойды. Джон Кэмпбелл Дефенстің жойылуы әдетте соғыс крейсеріне байланысты болса да, Кронпринцтің кемеге атқан отына байланысты кеме жойылған болуы мүмкін екенін атап өтті. Defence-ті жойғаннан кейін, Кронпринц өз отын басқа крейсерге аударды; британдық крейсер қатты зақымдалып, шайқастан бас тартуға мәжбүр болды. Ол портқа жетіп, келесі күні таңертең тасталып кетті. 20:00-де неміс желісіне ағылшын флотынан ажырату үшін шығысқа қарай бұрылуға бұйрық берілді. Маркграф, Кронпринцтің алдында қозғалтқышта проблемалар пайда болды және формациядан шығып, кейін Кронпринцтің артына түсті. 20:00 мен 20:30 аралығында Кронпринц және басқа III эскадрильяның линкорлары британдық 2-ші жеңіл крейсерлік эскадрильямен, сондай-ақ Ұлы флоттың линкорларымен ұрысты. Кронпринц британдықтардың мылтық жарықтарын бақылау арқылы қашықтықты анықтауға тырысты, бірақ көрінудің нашарлауы оның зеңбірекшілерінің нысанаға қол жеткізуіне кедергі болды. Нәтижесінде ол осы кезеңде өз отын ұстады. Кронпринц бірнеше рет қатерлі ісіктен қатты қиналды. 20:18-де Шир британдықтардың қастандық атысынан құтылу үшін флотқа үшінші рет бұрылуға бұйрық берді; бұл бұрылыс флоттың реттілігін өзгертіп, Кронпринцті саптың соңына қарай орналастырды. Британдықтардан сәтті бас тартқаннан кейін, Шир флотына түнгі круиздік формация қабылдауға бұйрық берді, бірақ Ширдің бортындағы және жетекші кемедегі байланыс қателіктері кешігуге әкелді. Флот 23:30-ға дейін формацияға түсті, Кронпринц 24 капиталдық кемеден тұратын сапта 14-ші кеме болды. 02:45 шамасында бірнеше британдық эсминецтер неміс желісінің артқы жартысына торпедалық шабуыл жасады; Кронпринц қараңғылықта бірнеше белгісіз эсминецтерді байқады. Кронпринц өз отын ұстады, ол және басқа линкорлар торпедалардан қашу үшін бұрылыс жасады. Эсминецтің бірі атып жіберген торпеда Кронпринцтің артында, кеменің оянында жарылды. Obedient және басқа эсминец Кронпринцке соққы тигенін хабарлады, бірақ кеме жақыннан өткен оқтан зақым алмады. Неміс линкорларынан қатты оқ британдық эсминецтерді шегінуге мәжбүр етті. Ашық теңіз флоты британдық жеңіл күштерінен өтіп, 1 маусымда сағат 04:00-ге дейін Хорн Рифіне, ал сағаттардан кейін Вильгельмсхавенге жетті. I эскадрильяның линкорлары Вильгельмсхавен кіреберісінің сыртында қорғаныс позицияларын алды, ал Кронпринц, басқа кемелер Вильгельмсхавенге кіреберісінің сыртында дайын тұрды. Шайқас барысында Кронпринц негізгі қаруларынан 144 бронебойғыш және жартылай бронебойғыш снаряд атып, олардың нақты саны белгісіз. Кеме бүкіл шайқас кезінде 15 см және 8,8 см екінші қаруларын қолданбады. Төрт Кениг кластың кемелерінің ішінде шайқас кезінде тек Кронпринц зақымдалудан құтылды.
Кейінгі операциялар
1916 жылы 18 тамызда «Кронпринц» Сандерленд қаласын бомбалау операциясына қатысты. Адмирал Шеер 31 мамырдағы жоспарды қайталауға тырысты; екі қолданысқа жарамды неміс шайқас крейсері – және – үш дредноуттың қолдауымен, Биттидің шайқас крейсерлерін әшкерелеп, жою мақсатында Сандерленд қаласының жағалауын бомбалау жоспарланды. Флоттың қалған бөлігі, соның ішінде «Кронпринц» та, артынан еріп, жақыннан қорғауды қамтамасыз ететін болды. Британдықтар неміс жоспарларын біліп, оларға қарсы Ұлы флотты жіберді. 14:35-ке қарай адмирал Шеер Ұлы флоттың жақындап келе жатқаны туралы ескертілді және Ютландия шайқасынан кейін өткен он бір аптаның ішінде Ұлы флоттың барлық күштерімен қақтығысуға дайын болмағандықтан, күштерін кері бұрып, неміс порттарына қайта шегінді. «Кронпринц» екі маңызды оқиғасыз флот операцияларына қатысты: біреуі 16 шілдеде Хельголандтың солтүстігінде, екіншісі 18-20 қазанда Солтүстік теңізде. Осыдан кейін «Кронпринц» және III эскадрильяның қалған бөлігі 2 қарашаға дейін жалғасқан жаттығулар үшін Балтық теңізіне жіберілді. Балтық теңізінен оралғаннан кейін «Кронпринц» пен III эскадрильяның қалған бөлігі Дания жағалауында қиын жағдайда қалған екі U- қайықты құтқаруға тапсырма алды. Қайту сапарында, 1916 жылдың 5 қарашасында «Кронпринц» Хорнс рифінің жанында британдық «» субмаринасымен торпедаланды. Торпеда кеменің алдыңғы мұнарасының астынан соқты және шамамен су кемеге енді. «Кронпринц» жылдамдығын сақтап, портқа жетті. Келесі күні ол 6 қарашадан 4 желтоқсанға дейін жөндеу жұмыстары үшін Вильгельмсхавендегі Императорлық кеме құрылыс орналысында құрғақ докқа қойылды. Осы кезеңде Бернхард Рёсинг кемеге қолбасшылық етті. III эскадрильяға оралғаннан кейін «Кронпринц» Балтық теңізінде эскадрильялық жаттығуларға қатысып, содан кейін Германия шығанағында қорғаныс патрульдерін жүргізді. 1917 жылдың басында кеме эскадрилья командирінің, сол кездегі контр-адмирал Карл Зейферлингтің флагманы болды. 1917 жылдың 5 наурызында оқу-жаттығу маневрлері кезінде «Кронпринц» Хелиголанд шығанағында өзінің бауырласымен апатты түрде соқтығысты. Соқтығысу салдарынан алдыңғы мұнарасының жанында шағын су ағыны пайда болды; «Кронпринц» су жіберді. Ол 6 наурыздан 14 мамырға дейін Вильгельмсхавендегі құрғақ докқа қайтадан орналастырылды. 11 қыркүйекте «Кронпринц» Балтық теңізінде жаттығу үшін бөлінді. Содан кейін ол «Альбион» операциясы үшін арнайы жасаққа қосылды.
Альбион операциясы
1917 жылдың қыркүйек айының басында Рига портын неміс әскері басып алғаннан кейін, неміс теңіз күштері Рига шығанағын бақылап тұрған ресейлік теңіз күштерін жоюға шешім қабылдады. Адмиралштаб (Жоғары теңіз қолбасшылығы) Балтық теңізіндегі Эзель аралын, әсіресе Сворбе түбегіндегі ресейлік артиллериялық батареяларды басып алу операциясын жоспарлады. 18 қыркүйекте армиямен бірлесіп Эзель және Мун аралдарын басып алу операциясын жүргізу туралы бұйрық шығарылды. V дивизияға төрт «Кёниг» класты кеме кірді және осы кезде жаңа «Бавария» линкорымен күшейтілді. VI дивизия бес «Кайзер» класты соғыс кемесінен құралды. Тоғыз жеңіл крейсер, үш торпедалық катер эскадрильясы және ондаған миналық соғыс кемелерімен бірге, барлық күш шамамен 300 кемеден тұрды, олар 100-ден астам ұшақ және алты цеппелинмен қолдау көрсетілді. Шабуыл жасаушы күштерде шамамен 24 600 офицер мен сарбаз болды. Немістерге қарсы ескі ресейлік доредноуттар – «Слава» және «Цесаревич» линкорлары, бронекруизерлер – «Байан» және «Адмирал Макаров», қорғалған крейсер – «Диана», 26 эсминец және бірнеше торпедалық катер мен канонерлік қайықтар қарсы тұрды. Эзельдегі гарнизон шамамен 14 000 адамнан тұрды. Операция 12 қазанда басталды; сағат 03:00-де «Кёниг» Тагга шығанағында Эзель жағасына жақындап, сарбаздарды түсірді. 05:50-де «Кёниг» ресейлік жағалау артиллериялық позицияларына оқ ашты, оған «Мольтке», «Бавария» және басқа үш «Кёниг» класты кеме қосылды. Сонымен қатар, «Кайзер» класты кемелер Сворбе түбегіндегі батареяларға шабуыл жасады; мақсаты – Мун және Даго аралдары арасындағы арнаны бақылауға алу, бұл ресейлік кемелердің шығанақтан қашуының жалғыз жолын кесу еді. «Гроссер Курфюрст» және «Бавария» минаға шағылысты, бірақ олардың бомбалау позицияларына кіруіне бұл кедергі келтірмеді. «Бавария» ауыр зақым алды және жөндеу үшін Кильге қайтаруға мәжбүр болды. Бомбалаудан кейін «Кронпринц» сол аймақтан Путцигер-Викке бет бұрды. Кеме 16 қазанда Ирбен бұғазынан өтті. 16 қазанда Мун шығанағындағы ресейлік теңіз күштерін тазалау үшін шабуыл флотилиясының бір бөлігін бөлу туралы шешім қабылданды; олардың құрамында екі ресейлік доредноут болды. Осы мақсатта «Кронпринц» және «Кёниг», сондай-ақ крейсерлер мен бірнеше кіші кемелермен бірге ресейлік линкорларды шабуылға жіберді, бұл Мун шығанағындағы шайқасқа әкелді. Олар 17 қазанның таңында келді, бірақ ресейлік мина өрісі олардың ілгерілеуін тоқтатты. Неміс әскерлері ресейлік линкорлардың 30,5 см-лік зеңбіректері өздерінің 30,5 см-лік зеңбіректерінен артық қашықтықта оқ атуға қабілетті екенін білгенде таң қалды. Ресейлік кемелер неміс жауынгерлік кемелерінің оққа жауап беруіне мүмкіндік бермейтіндей қашықтықты сақтап тұрды, ал немістер ресейлік снарядтардан қашу үшін бірнеше маневрлер жасауға мәжбүр болды. Сағат 10:00-ге қарай мина сыпырушылар мина өрісі арқылы жол ашты, ал «Кронпринц» және «Кёниг» шығанаққа кірді. Сағат 10:15 шамасында «Кронпринц» «Царевич» және «Байанға» оқ атып, екеуіне де соққы берді. Осы уақытта «Кёниг» «Славаға» шабуыл жасады. Ресейлік кемелер ондаған рет соққыға ұшырады, бірақ сағат 10:30-да ресейлік теңіз күштерінің командирі адмирал Бахирев олардың кері шегінуіне бұйрық берді. 18 қазанда «Кронпринц» жеңілдеп жерге тірелді, бірақ зақым жөндеу үшін кері қайтуды қажет етпейтіндей еді. 20 қазанға қарай аралдардағы ұрыс баяулады; Мун, Эзель және Даго неміс әскерлерінің бақылауында болды. Алдыңғы күні Адмиралштаб теңіз әрекеттерін тоқтатуды және дредноуттарды мүмкіндігінше тезірек Ашық теңіз флотына қайтаруды бұйырған еді. 26-сы күні «Кронпринц» Кильге қайту сапарында ауыр жерге тірелді. Ол 2 қарашада Кильге, содан кейін Вильгельмшафенге жетті. Жөндеу жұмыстары 1918 жылдың 24 қарашасынан 8 қаңтарына дейін жүргізілді.
1918 жылғы 23 сәуірдегі аванс
27 қаңтарда император кемені тәж шаһзадасының құрметіне Кронпринц Вильгельм деп атауға бұйырды. Кеме 1918 жылғы 15 маусымда императордың билігінің 30 жылдығына орай ресми түрде қайта аталды. Осы кезде неміс жеңіл күштері Ұлыбритания мен Норвегия арасындағы көмір конвойларын шабуылдауды бастады, бұл Ұлы флотты жүктерді сүйемелдеу үшін соғыс кемелерін бөліп шығаруға мәжбүр етті. Германия күткен мүмкіндік енді туды: сандық артықшылығы бар Ұлы флоттың бір бөлігі бөлініп, оқшауланып, жойылуы мүмкін болды. Әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы адмирал Франц фон Хиппер операцияны жоспарлады: I-шабармандық тобы жеңіл крейсерлер мен эсминецтердің қолдауымен үлкен конвойлардың біріне шабуылдайды, ал Ашық теңіз флотының қалған бөлігі британдық ұрыс эскадрильясына шабуыл жасауға дайын тұрады. 1918 жылғы 23 сәуірде сағат 05:00-де неміс флоты, соның ішінде Кронпринц, Шиллиг жолдан шықты. Хиппер британдық барлау қызметінің радиохабарларды ұстап алуына жол бермеу үшін сымсыз байланыс хабарларын ең төмен деңгейде ұстауды бұйырды. 06:10-да неміс соғыс крейсерлері Бергеннің оңтүстік-батысына жеткенде, «Мольтке» кемесінің оң жақ ішкі винті жұмысын тоқтатты, бұл кеменің қозғалтқыштарына ауыр зақым келтірді. Ұңғыма экипажы уақытша жөндеу жұмыстарын жүргізді, бірақ кемені сүйреуге шешім қабылданды. Осы қиындыққа қарамастан, Хиппер солтүстікке қарай жол жалғастырды. 14:00-ге дейін Хиппердің күштері бірнеше рет конвой маршрутынан өтті, бірақ ештеңе таба алмады. 14:10-да Хиппер кемелерін оңтүстікке бұрды. 18:37-ге дейін неміс флоты өздерінің базаларын қоршап тұрған қорғаныс миналарына оралды. Кейіннен конвой неміс жоспарлаушылары күткеннен бір күн кешіккені анықталды. «Кронпринц» соғыстың қалған бөлігінде маңызды оқиғаларға қатыспады. Осы кезеңде контр-адмирал Эрнст Гетте және кейін контр-адмирал Фельдт эскадрилья командирінің орынбасары ретінде кемеде өздерінің туларын көтерді. Кеме қыркүйек айының ортасында Кельдегі Императорлық кемежайға жоспарлы жөндеуге жіберілді.
Тағдыр
Кронпринц Вильгельм және оның үш қарындасы 1918 жылдың қазан айының соңында, соғыс біту туралы келісім күшіне енуінен бірнеше күн бұрын, соңғы флоттық шайқасқа қатысуға тиіс болған. Ашық теңіз флотының басым бөлігі Вильгельмсхавендегі базасынан британдық Ұлы флотқа қарсы шабуылға шығуға дайындалған; Шеер – енді флоттың Ұлы адмиралы (Großadmiral) – британдық теңіз күштеріне мүмкіндігінше көп зиян келтіруді көздеді, Германия үшін күтілетін шығындарға қарамастан, жақсы келіссөздік позицияны сақтап қалу үшін. Соғыстан шаршаған көптеген теңізшілер бұл операция бейбіт процесті бұзып, соғысты ұзартады деп ойлады. 1918 жылдың 29 қазанында таңертең Вильгельмсхавеннен келесі күні шығуға бұйрық берілді. 29 қазан күні түнінен бастап, Кронпринц Вильгельм және басқа бірнеше соғыс кемелерінде теңізшілер көтеріліс жасады. Бұл көтеріліс Хиппер мен Шеерді операцияны тоқтатуға мәжбүр етті. Жағдай туралы хабардар болған кайзер: «Менде енді флот жоқ» деді. 1918 жылдың қарашасында Германияның капитуляциясынан кейін, контр-адмирал Людвиг фон Ройтер басқаратын Ашық теңіз флотының көп бөлігі британдық теңіз базасындағы Скапа-Флоуда тұтқындалды. Неміс флотының кетер алдында адмирал Адольф фон Трота Ройтерге одақтастардың кемелерді кез келген жағдайда басып алуына жол беруге болмайтынын айтты. Флот британдық жеңіл крейсермен кездесті, ол немістерді Скапа-Флоуға дейін сүйемелдеуге тиіс одақтастар флотына жетекшілік етті. Бұл үлкен флотилияға 370-ке жуық британдық, американдық және француздық соғыс кемелері кірді. Кемелер тұтқындалғаннан кейін, олардың қарулары бұғатталған бөліктері алынып, жарамсыз етілді, экипаж 200 офицер мен сарбазға дейін қысқартылды. Флот Версаль келісімін жасасқан келіссөздер кезінде тұтқында болды. Ройтер британдықтардың Германияның бейбіт келісімге қол қою мерзімі – 1919 жылдың 21 маусымында – неміс кемелерін басып алуды көздегенін айтты. Ройтер мерзім 23-іне дейін ұзартылғанын білмегендіктен, кемелерді алғашқы мүмкіндікте батыруға бұйрық берді. 21 маусым күні таңертең британдық флот оқу маневрлерін жүргізу үшін Скапа-Флоудан шықты. 11:20-да Ройтер кемелеріне бұйрық берді. Кронпринц Вильгельм 13:15-те батып кетті; британдық күзетшілер немістердің кемелерді батыруына жол бермеуге тырысып, дүрбелеңге түсті; жақын маңдағы қайықтағы британдық сарбаздар Кронпринц Вильгельмнен бір от жағушыны атып өлтірді. Барлығы тоғыз неміс қаза тауып, жиырма бірі жарақат алды. Қалған экипаждар, барлығы 1860 офицер мен сарбаз, түрмеге қамалды. Кронпринц Вильгельм, көптеген басқа капиталдық кемелер сияқты, қоқысқа тастау үшін көтерілген жоқ. Кронпринц Вильгельм және оның екі қарындасы басқа капиталдық кемелерге қарағанда терең суға батып, құтқару әрекетін қиындатты. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, барлық құтқару жұмыстары тоқтатылды, соғыс аяқталғаннан кейін терең апаттарды құтқарудың қаржылық жағынан тиімді емес екені анықталды. 1962 жылы апаттан кейін құтқару жұмыстарын жүргізу құқығы Ұлыбританияға сатылды. Үш жауынгерлік кеменің суға батқан тереңдігі оларды атомдық қарулардың қолдануынан шыққан радиациядан қорғады. Нәтижесінде, Кронпринц Вильгельм және оның қарындастары радиациясыз болаттың сирек көздерінің бірі болып табылады. Кемелердің болат бөліктері кейде ғылыми құрылғыларда пайдалану үшін алынып тасталады. Кронпринц Вильгельм және König мен Markgraf соғыс кемелерінің апаттары 2001 жылдың 23 мамырында теңіздегі ескі ескерткіштер деп жарияланды. Кронпринц Вильгельм және Скапа-Флоудың түбіндегі басқа кемелер танымал сүңгуірлер орыны болып табылады және оларды сүңгуірлердің апаттан заттарды алып кетуіне тыйым салатын саясат қорғайды. 2017 жылы Оркни археологиялық зерттеу орталығының теңіз археологтары Кронпринц Вильгельмді және аймақтағы тағы тоғыз апатты зерттеді, оның ішінде тағы алты неміс және үш британдық соғыс кемесі бар. Археологтар апат болған жерлерді сонармен картаға түсіріп, су астындағы роботтармен зерттеді, апаттардың нашарлауын анықтау мақсатында. Апат орын алған жер суға түсушілерге танымал. Осындай үлкен кемелерге ерекшелік ретінде, оның негізгі қаруларының бір бөлігі әлі де ашық күйде қалған. Кейін апат Scapa Flow Salvage фирмасына тиесілі болды, ол 1981 жылы кемеге құқықтарды дайвингтік компанияны сатып алған Томми Кларкқа сатқан. Кларк апатты eBay-де 250 000 фунт стерлинг «қазір сатып алыңыз» бағасымен сатты, аукцион 2019 жылдың 28 маусымына дейін жалғасты. Markgraf, König және жеңіл крейсер апаттары да Кларкқа тиесілі болды және сатуға қойылды. Кронпринц Вильгельм және оның екі қарындасының апаттары Таяу Шығыстан келген компанияға әрқайсысы 25 500 фунт стерлингке сатылды, ал Karlsruhe жеке сатып алушыға 8 500 фунт стерлингке сатылды.