Кіріспе

Қайың түрлері

Азия орман қайыңы (Manouria emys), сонымен қатар Тау қайыңы немесе Бірма қоңыр тау қайыңы деп те аталады, Testudinidae тұқымдасына жататын қайыңдардың бір түрі. Бұл түр Оңтүстік-Шығыс Азияға ендемик. Молекулалық және морфологиялық зерттеулерге негізделген сенім бойынша, бұл қазіргі кезде тірі қайыңдардың ең алғашқы түрлерінің бірі болып саналады.

Таксономия

Екі танылған түршесі бар: М. е. emys Оңтүстік Таиландта, Малайзияда, Суматрада және Борнеода таралған; ал М. е. phayrei Солтүстік-батыс Таиландтан Солтүстік-шығыс Үндістанға дейін таралған. Екінші түрше британдық армия офицері, Британдық Бирманың комиссары болған сэр Артур Пурвес Файрдың (1812–1885) құрметіне аталған. Әртүрлі филогенетикалық ерекшеліктерге сүйене отырып, Manouria туысы салыстырмалы түрде алғашқы және басқа Testudinidae туыстарына қарағанда төменгі сатыда тұр деп есептеледі.

Сипаттама

Азиялық орман тасбақасы – Еуразия материгіндегі ең ірі тасбақа. Солтүстік түршесінің ең ірі ересектерi, Манурия emys phayrei, жабайы жағдайда және тұтқындықta одан да iрi болуы мүмкiн. Қабығы айқын төмендеген, тереңдігі ұзындығының жартысына жетпейді; алдыңғы және артқы жиектер керi бұрылған, аз немесе көп мөлшерде тік тісті; мойын қалқаны бар; екі жоғарғы құйрық қалқаны; арқалық қалқандар концентрлiк жолақты, көбiнесе ойыс; омыртқалық қалқандар ұзындығынан әлдеқайда кең және кем дегенде қабырғалық қалқандардай кең. Пластроны iрi, мойын аймағы сәл iлгерi шығып, көбiнесе ойық; артқы бөлігі терең ойық; көкірек қалқандары бiр-бiрiнен немесе қысқа орталық тігістен алыс болуы мүмкiн; қолтық қалқаны өте кiшкентай, iшкі қалқан үлкен. Басы орташа өлшемде; екі үлкен маңдай қалқаны және үлкен маңдай қалқаны; тұмсығы iлмектi емес; жақтары нашар тісті, жоғарғы жақтың альвеолярлық бетiнде күштi орталық қырқа бар. Алдыңғы аяқтарының алдыңғы жағында төрт немесе бес бойлық қатар құрайтын өте iрi, сүйектi, үшкір, қабаттасқан түйіндер бар. Артқы аяқтарының табан жағында өте iрi сүйекті түйіндер, ал басқалары үлкен, конус тәрізді және өкшедегідей, сондай-ақ жамбастың артқы жағында әр жағынан одан да iрi конус тәрізді түйіндер тобы бар. Ересектерi қара қоңыр немесе қара түсті. Жастардың қабығы сарғыш қоңыр, қою қоңыр белгiлермен.

Тарату

Азиялық орман тасбақасы Бангладеш, Камбоджа, Үндістан, Индонезия, Малайзия, Мьянма, Таиланд және Вьетнамда таралған.

Көбею

Манурия эмис – жұмыртқаларын жер үстіндегі ұяда салушы жалғыз тасбақа. Аналық жапырақ сынықтарынан ұя салады және ұя үшін материал жинауға алдыңғы және артқы аяқтарын пайдаланады, сонда 50-ге дейін жұмыртқа салады. Одан кейін ол ұяның қасында отырып, оны қорғайды, кез келген жыртқыштар мен бөгет жасаушыларды қуып шығарады. Манурия Эмис Эмис тасбақасында температураға тәуелді жыныс анықталуы (ТТД) бойынша алдын ала зерттеулер жүргізілді, нәтижесінде 29,29°С шамасындағы шекті температура анықталды. Инкубация температурасы осыдан жоғары болса, аналық балапандардың саны көп, ал төмен болса, еркек балапандардың саны көп болады. Сондай-ақ, температура мен инкубация уақыты арасында байланыс байқалды: температура жоғары болғанда инкубация уақыты қысқарады, ал температура төмен болғанда инкубация уақыты ұзарады. Инкубация уақыты 60-90 күнге дейін созылады.