1826 жылғы Ұлыбритания парламент сайлауы және католиктердің құқықтары үшін күрес

Кіріспе

1826 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Ливерпуль графы басқаратын торилер вигтерден айтарлықтай үлкен басымдыққа ие болды. Ирландияда католиктердің азаттығын жақтаған либералды протестант кандидаттары, католик қауымдастығының қолдауымен, маңызды табыстарға қол жеткізді. Ұлыбританияның жетінші Парламенті 1826 жылдың 2 маусымында таратылды. Жаңа Парламент 1826 жылдың 25 шілдесіне шақырылды, осы күннен бастап ең көп жеті жылдық мерзімге. Ең ұзақ мерзім монарх Парламентті мерзімі біткенге дейін тарату арқылы әдетте қысқартылатын. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Ливерпуль графы төрт мәрте тікелей сайлауда жеңіске жеткен соңғы премьер-министр болып табылады.

Саяси жағдай

Торилердің басшысы Ливерпуль графы болды, ол 1812 жылы өзінің ізашары қаза болғаннан бері премьер-министр қызметін атқарып келді. Ливерпуль 1826 жылғы жалпы сайлауға дейін партиясын үш рет жеңіске жеткізді. 1822 жылға дейін, ол өзін-өзі өлтіргенге дейін, Торилер палатасының басшысы Роберт Стюарт болды. Ол әкесінен ирландтық титулын мұраға алып, 1821 жылы Лондондерридің 2-ші маркизі атанғанға дейін Виконт Кастлерэг деген құрметті атағымен танылды. Лондондерридің орнын Джордж Кэннинг басты, ол 1826 жылы да Төменгі палатаның басшысы болып қалды. Виг партиясы әлсіз басшылықтан, әсіресе Төменгі палатада күйреп, қиналды. 1824 жылы граф Грей Лордтар палатасындағы Вигтердің ресми басшылығынан бас тартты, бірақ ол ең белгілі Вигтер мүшесі болып қала берді. Грей достарына Лансдаун маркизіне сенуді ұсынды. Лансдаун басшылық функцияларын орындағанымен, титул қабылдамады. Жалпы сайлау кезінде Грей әлі де Вигтер арасындағы жетекші тұлға болып тұрды. Егер Вигтер билікке келгенде, оған үкімет құру ұсынылған болар еді, бірақ сол дәуірде премьер-министрді кім тағайындайтынын үкіметтік партия емес, монарх шешті. Алдыңғы жалпы сайлауда Оппозицияның жетекшісі Джордж Тирни 1821 жылғы 23 қаңтарда жетекшіліктен бас тартты. Парламент отырысының қалған бөлігінде жаңа Виг жетекшісі пайда болмады. 1820 жылғы жалпы сайлаудан бері Ирландия саясатында маңызды өзгерістер болды. Ирландиядағы католиктерге – мүліктік талаптарға сай келгендерге – Одақтан бұрын дауыс беруге рұқсат берілгенімен, олар әлі де Ұлыбритания Парламентіне отыра алмады. Католиктердің Парламентте қызмет ету құқығы католиктердің эмансипациясының бір шарасы ретінде танылды. 1823 жылы Дэниел О’Коннелл Одақ Актісін жою науқанын бастады және Католиктік эмансипацияны өзінің біріктіруші ұраны етіп, Католиктік қауымдастықты құрды. 1826 жылдан бастап Католиктік қауымдастық сайлауларда эмансипацияны қолдайтын кандидаттарды қолдауға кірісті. Қауымдастық өз қаражатын және адам күшін Парламентке сайлану үшін кандидаттарды қолдауға, үкіметті католиктердің эмансипациясын қабылдауға іштен қысым жасауға жұмсады.

The Tory leader was the Earl of Liverpool, who had been Prime Minister since his predecessor's assassination in 1812. Liverpool had led his party to three general election victories before that of 1826. The Tory Leader of the House of Commons until 1822, when he committed suicide, was Robert Stewart. He was known by the courtesy title of Viscount Castlereagh, until he inherited his father's Irish peerage and became the 2nd Marquess of Londonderry in 1821. Londonderry was replaced as leader by George Canning, who remained Leader of the House of Commons in 1826. The Whig Party continued to suffer from weak leadership, particularly in the House of Commons. In 1824 the Earl Grey gave up the formal Whig leadership in the Lords, although he remained the most prominent Whig peer. Grey asked his friends to look to the leadership of the Marquess of Lansdowne. Although Lansdowne performed the functions of leader, he did not accept the title. At the time of the general election, Grey was still the leading figure amongst the Whig peers. It was likely that he would have been invited to form a government, had the Whigs come to power, although in this era the monarch rather than the governing party decided which individual would be Prime Minister. The Leader of the Opposition in the House of Commons at the previous general election, George Tierney, disclaimed the leadership on 23 January 1821. No new Whig leader emerged during the rest of the Parliament. There had been significant developments in Irish politics since the 1820 general election. Whilst Catholics in Ireland—who met the normal property qualifications—had been permitted to vote since before the Union, they were still not eligible to sit in the United Kingdom Parliament. The right for Catholics to serve in Parliament was known as a measure of Catholic emancipation. In 1823, Daniel O'Connell started a campaign for repeal of the Act of Union, and took Catholic Emancipation as his rallying call, establishing the Catholic Association. From 1826, the Catholic Association began to support pro emancipation candidates in elections. The Association used its money and manpower to campaign for candidates to be elected into Parliament, to pressure the government from within to pass Catholic emancipation.

Сайлау күндері

Бұл кезеңде бір ғана сайлау күні болған жоқ. Сайлау өткізу туралы жарлық (патшалық бұйрық) алғаннан кейін, жергілікті сайлау комиссары өзінің қарауындағы сайлау округі немесе округтері үшін сайлау күнтізбесін белгіледі. Дауыс беруге даулы сайлаулар өткен округтерде бірнеше күн бойы дауыс беру жалғасуы мүмкін еді. Жалпы сайлау 7 маусымдағы бірінші дауыс беруден басталып, 1826 жылғы 12 шілдедегі соңғы дауыс берумен аяқталды.