Кіріспе

Француз ғалымы Пьер Жак Антуан Бешамп (Pierre Jacques Antoine Béchamp; 16 қазан 1816 – 15 сәуір 1908) – француз ғалымы, қазіргі кезде қолданбалы органикалық химиядағы табыстарымен және Луи Пастермен болған қатал бәсекелестігімен танымал. Бешамп анилин бояуын өндірудің арзан әдісін – Бешамп редукциясын жасады, бұл Уильям Генри Перкинге синтетикалық бояу өнеркәсібін құруға мүмкіндік берді. Бешамп сондай-ақ алғашқы органикалық мышьяқ дәрісін, арсанил қышқылын синтездеді, одан кейін Пол Эрлих алғашқы химиотерапиялық препарат – сальварсанды синтездеді. Бешамп пен Пастердің бәсекелестігі бастапқыда ферментацияны микроорганизмдерге байланыстырудағы басымдық үшін, кейіннен жібекқұрт ауруы – пебринді микроорганизмдерге байланыстырудағы басымдық үшін, ал соңында микробтар теориясының дұрыстығы үшін болды. Бешамп биологиялық сұйықтықтардағы "молекулалық түйіршіктердің" өмірдің элементарлық бірліктері екенін ашқанын мәлімдеді. Ол оларды микрозималар деп атады, яғни "кішкентай ферменттер" деп атады, және олар ферменттер мен жасушаларды өндіретінін, сондай-ақ қолайлы жағдайларда көпжасушалы организмдерге "эволюцияланатынын" айтты. Бешамп бактериялардың сау жануарға шабуыл жасап, ауру тудыруы мүмкін емес екенін де жоққа шығарды, оның орнына, қолайсыз жағдайлар жануардың өзіндік микрозималарын тұрақсыз етеді және патогенді бактерияларды өндіре отырып, жануар тінін ыдыратады деп мәлімдеді. Жасуша теориясы мен микробтар теориясы кеңінен қабылданса да, түйіршікті теориялар қазіргі ғылыми консенсуспен қабылданбады. Бешамптың нұсқасы – микрозимиялық теория, шағын топтарда, әсіресе балама медицинада сақталған.

Ерте өмір, отбасы және білім

Бешамп 1816 жылы Францияның Бассинг қаласында туған, оның әкесі диқан болған. 7 жасынан 18 жасқа дейін ол Румынияның Бухарест қаласында француз елшілігінде қызмет атқаратын туысымен бірге тұрды. Ол Страсбург университетінде оқып, 1853 жылы ғылым кандидаты, ал 1856 жылы медицина кандидаты атағын алды және қалада дәріхана ашты. 1854 жылы ол Страсбург университетінің химия профессоры болып тағайындалды, бұл қызметке бұрын Луи Пастер ие болған. Күні бүгін Бешамптың еңбектерін балама медицинаны қолдайтын шағын топ (кейде микробтар туралы теорияны жоққа шығарушылар деп те атайды) насихатайды, соның ішінде Пастердің микробтар туралы теориясын жоққа шығарып, Бешамптың идеяларына немқұрайлы қарағанын айтатын қатерлі ісіктерге қатысты балама теориялардың жақтаушылары бар. Олар Пастерді, сондай-ақ Француз ғылым академиясын Бешамптың еңбектерін ұрлап, кейіннен жарияламай тастағаны үшін айыптайды, мысалы, Этель Дуглас Юмнің "Бешамп немесе Пастер: Биология тарихындағы жоғалған тарау" (1920 жылдар) еңбегін келтіреді.