Кіріспе

Judenzählung (неміс тілінде "жұрт санауы / есептеу") – 1916 жылғы қазан айында, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қайнаған кезінде неміс Oberste Heeresleitung (OHL) жүзеге асырған шара. Германиядағы еврейлердің патриотизмсіздігі туралы айыптауларды растау мақсатымен жүргізілген санақ бұл айыптаманы жоққа шығарды, бірақ оның нәтижелері жарияланбады. Дегенмен, оның көрсеткіштері антисемиттік брошюрада жарияланды. Еврей билігі, олардың өзі жинаған статистика брошюрадағы көрсеткіштерден әлдеқайда көп болса да, мемлекеттік архивтерге кіруге тыйым салынды және республикалық Қорғаныс министрі брошюраның мазмұны дұрыс екенін мәлімдеді. Антисемитизмнің күшейіп бара жатқан ахуалында көптеген неміс еврейлері "Ұлы соғысты" неміс отанын сүюге деген адалдықтарын көрсету мүмкіндігі ретінде қарастырды.

Өмірбаян

Халық санағы яһудилердің Отанға опасыздық жасап, әскерлік қызметтен жалтарғанын дәлелдеудің бір жолы ретінде қарастырылды. Амос Илонның айтуынша, "1916 жылдың қазан айында, үш мыңға жуық еврей майданда қаза болып, жеті мыңнан астамы марапатталған кезде, соғыс министрі Уайлд фон Хохенборн өсіп келе жатқан пікірлерге қолдау көрсетуді жөн көрді. Ол әскердегі "еврейлер санағын" жүргізуге бұйрық берді, майдандағы еврейлердің нақты санын, артта қызмет ететіндерден ажырату үшін. Рейхстаг пен баспасөздің наразылығына қарамастан, ол санау жұмыстарын жалғастырды. Санау қорытындылары "еврейлердің сезімдерін сақтау" үшін жарияланбады. Бірақ шындығында, санақ айыптауларды жоққа шығарды: 80 пайызы майданда қызмет еткен. Ресми түрде, санақ өсіп келе жатқан антисемиттік сезімдер мен қамысымдарды жоққа шығару мақсатында жүргізілді. Алайда, дәлелдер үкіметтің мақсатының керісін көрсетті: күдікті жамандықтарды растауға қол жеткізу. Германияда еврейлердің ұзақ жылдар бойы кемсітіліп, қысымға алынып, әскери және басқа да мемлекеттік мекемелерде жоғары лауазымдардан шеттетілгені белгілі болды. Бұл факт Германиядағы еврейлердің "қызмет етуге құштар еместігі" туралы пікірді жоққа шығарады.

Нәтижелер мен реакциялар

Халық санағының нәтижелері армия тарапынан ешқашан ресми түрде жарияланбады және одақтастардың Берлин мен Потсдамды бомбалау науқаны кезінде неміс әскери мұрағаттары жойылған кезде халық санағының барлық құжаттары жоғалуы мүмкін. Бұл оқиға соғысқа ынталы қолдау көрсеткен және зор патриотизм танытқан еврей қауымы үшін үлкен дүрбелең тудырды; өз отандастарының оларға қарсы бұрылуы көптеген неміс еврейлері үшін қатты қайғыға себеп болды, ал бұл сәт кейбір тарихшылар "неміс-еврей симбиозы" деп атаған құлдыраудың жылдамдауының бастапқы нүктесі болды. Неміс еврейлері "статистикалық қасірет" деп айыптаған Judenzählung, антисемитизмнің күшеюіне ықпал етті. Бұл жағдай неміс еврейлерінің арасындағы сионизмге қабылдаушылардың санын арттырды, өйткені олар неміс қоғамына толық сіңісу мүмкін емес екенін түсінді. Неміс еврей жазушысы Арнольд Цвайг, армияға ерікті түрде келіп, Францияда, Венгрияда және Сербияда қарапайым сарбаз ретінде қатысқан, Judenzählung санағы жүргізілген кезде Батыс майданында болды. Цвайг 15 ақпанда Мартин Буберге жазған хатында: "Judenzählung – Германияның күнәсі мен біздің азабымыздың естілмеген қайғысының көрінісі. Армияда антисемитизм болмаса, төзімсіз міндетке шақыру оңай болар еді." Осы оқиғадан терең сезімталдыққа ұшыраған Цвайг соғысқа деген көзқарасын қайта қарастыра бастады және оның еврейлерді еврейлерге қарсы қойғанын түсінді. Кейіннен ол өзінің тәжірибесін "Judenzählung vor Verdun" атты әңгімесінде сипаттап, белсенді бейбітшіл болды.