Кіріспе

Гомосексуалды ерлерге жасалған қудалау

1933 жылға дейін Германияда Германияның қылмыстық кодексінің 175-бабына сәйкес еркектер арасындағы гомосексуалды қатынастар заңсыз саналды. Алайда, заң тұрақты түрде орындалмады және Германияның ірі қалаларында гей мәдениеті гүлденді. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін, алғашқы гомосексуалдық қозғалыстың клубтары, ұйымдары мен басылымдары жабылды. 1934 жылы Рём тазалауынан кейін гомосексуалдарды қудалау нацистік полициялық мемлекет үшін басымдыққа айналды. 1935 жылы 175-бапқа енгізілген түзету гомосексуалды қатынастар үшін қылмыстық айыптауды жеңілдетті, нәтижесінде тұтқындаулар мен сотталғандардың саны күрт өсті. Қуғын-сүргін Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары ең жоғары деңгейге жетті және Германияның Австрия, Чехия және Эльзас-Лотарингияны қоса алғандағы, аннексияланған аймақтарына дейін тарады. Нацистік режим Германиядағы гомосексуализмнің барлық көріністерін жоюды өзінің мақсаттарының бірі деп санады. Ерлер көбінесе жалақорлықтан кейін, полиция шабуылынан кейін және басқа гомосексуалдарды сұраққа тарту кезінде алынған ақпарат арқылы тұтқындалды. Тұтқындалғандар кінәлі деп есептелді және жақын арада мойндау үшін қатаң сұраққа алу мен азаптауға ұшырады. 1933 және 1945 жылдар аралығында шамамен 100 000 ер адам гомосексуалдығы үшін тұтқындалды; олардың шамамен 50 000-ы азаматтық соттарда, 6 400-7 000-ы әскери соттарда (Militärgerichtsbarkeit (Nationalsozialismus)), ал белгісіз саны арнайы соттарда сотталды. Олардың көпшілігі қалыпты түрмелерде жазасын өтеді, ал 5 000-6 000-ы концлагерьлерде түрмеге қамалған. Бұл тұтқындардың өлім көрсеткіші 60 пайызды құрады, бұл басқа тұтқындарға қарағанда жоғары көрсеткіш. Аз ғана ер адамдар өлім жазасына кесілді немесе нацистік эвтаназия орталықтарында өлтірілді. Нацистік Германияда гомосексуалдарды қудалау, сексуалдық азшылықтарға қарсы дискриминация мен зорлық-зомбылықтың ұзақ тарихындағы ең ауыр оқиға деп есептеледі. Соғыстан кейін гомосексуалдар нацизмнің құрбандары ретінде есептелмеді, өйткені гомосексуализм нацистік Германияның мұрагер мемлекеттерінде заңсыз болып қала берді. Аз ғана құрбандар өздерінің тәжірибелерін бөлісуге келді. Қудалау 1970-ші жылдардағы гей-бостандық қозғалысы кезінде кеңінен танылды және қызғылт үшбұрыш ЛГБТ символы ретінде қайта пайдаланылды.

Өмірбаян

Германия – гомосексуалистік қозғалыстың алғаш рет пайда болған отаны. «Гомосексуализм» деген сөзді неміс тіліндегі жазушы Карл Мария Кертбени ойлап тапқан; Германияда гей, лесбиян және трансгендер оқырмандарына арналған алғашқы мерзімді басылымдар жарық көрді, ал әлемдегі алғашқы гомосексуалистер құқығын қорғау ұйымы 1897 жылы Берлинде құрылды. 1920 жылдары Германияның ірі қалаларында, әсіресе Берлинде гей мәдениеті гүлденді. Саяси келісімдердің арқасында көптеген гомосексуалдар жеке өмірінде және арнайы субмәдени кеңістіктерде еркін өмір сүре алды, егер олар қоғамдық өмірге едәуір нұқсан келтірмесе. Бір теория бойынша, нацистердің билікке келуіне консерваторлардың әдепсіздікке қарсы наразылығы себеп болды, бірақ тарихшы Лори Мархофердің сөзіне сүйенсек, бұл маңызды фактор емес. 1871 жылы Германия біріккеннен кейін қабылданған Германияның қылмыстық кодексінің 175-ші бабында ерлер арасындағы жыныстық қатынас қылмыс деп есептелді. Германияның жоғарғы соты айыптау үшін ер адамдардың ену арқылы жыныстық қатынасқа түскенінің дәлелделуі қажет деп шешті, әдетте анальдық, кейде оральдық жыныстық қатынас; басқа жыныстық әрекеттер жазаланбады. Rechtsstaat заңның күшіне енуін шектеді, себебі адамдар нақты дәлелсіз тұтқындалмайды немесе айыпталуға жатпады. Осының салдарынан сотталғандардың саны аз болды және сотталғандардың көпшілігі түрме жазасын өтеудің орнына айыппұл төледі. Бір жылдан астам мерзімге сотталғандар сирек кездесетін. 1928 жылы нацистік партия 175-ші бапқа қатысты көзқарасы туралы сауалнамаға: «Гомосексуалистік махаббат туралы есіне келген әркім біздің жауымыз» деп жауап берді. Нацистер гомосексуализмге қарсы айқай-шу шығарды, оны неміс халқын құлдырату үшін еврейлердің құрған қастандығы деп айыптады. 1931 және 1932 жылдары социал-демократтар нацистерді жамандау үшін танымал нацистік саясаткер Эрнст Ремнің гомосексуализмін жариялады. Ремнің скандалы нацистік партияда гомосексуалдар басымдығы туралы ұзаққа созылған, бірақ жалған идеяны тудырды, бұл 1930 жылдардағы солшыл үгіт-насихаттың қайта-қайталанатын тақырыбы болды. Нацистік партия Рем сияқты белгілі бір гомосексуалдарға уақытша төзімділік танытты, бірақ бұл төзімділікті жалпы принцип ретінде қабылдамады немесе гомосексуализмге қатысты көзқарасын өзгертпеді. Нацистік партияда гомосексуалдардың көптеп қатысқанына ешқандай дәлел жоқ.

Нацистердің билікті басып алуы және алғашқы қысым (1933)

1932 жылдың ортасында Пруссияда гомосексуалистік субмәдениеттерге қарсы күрес, канцлер Франц фон Папен пруссиялық үкіметті таратып жібергеннен кейін басталды. Берлиндегі бірнеше гомосексуалистік барлар мен клубтар полицияның тінтуінен кейін жабылуға мәжбүр болды. 1933 жылдың қаңтарында нацистік партия билікке келді; дереу олардың нақты және көзге көрінетін жауларына қатыгездікпен шабуыл жасалды. Сол жылдың 23 ақпанында Пруссияның Ішкі істер министрлігі Берлин полициясына "табиғи емес жыныстық қатынасқа түсетін адамдарға" қызмет көрсететін барлық орындарды жабуға бұйрық берді. Бұл бұйрық Германияның басқа да аймақтарына таратылды. Кёльнде дерлік барлық гей-барлар жабылды. Ганноверде жыл соңына дейін барлығы жабылып қалды. Гамбургте полиция проституциямен айналысатындарды және гомосексуалистер жиналатын орындарды, соның ішінде бас стансаны, қоғамдық дәретханаларды және гей-барларды нысанаға алды, нәтижесінде 1934 жылға қарай 175-бап бойынша айыптаулар алты еседен астамға өсті. Гомосексуалистерге қарсы күрес нацистерді билікке жеткізген консервативті қолдаушыларды және консервативті сайлаушыларды қуанту мақсатында жүзеге асырылды. Ватикан мен протестанттық шіркеулер де бұл шараны мақұлдады. Мысалы, 1933 жылдың қазан айында Мюнстер епископы Клеменс Август Граф фон Гален нацистердің "құдайсыздық пен әдепсіздікті ашық насихаттауды" жоюға жасаған тырыстықтарын мақұлдап жазды. 1933 жылдың наурыз айында нацистік билік гомосексуализм тақырыбына қатысты материалдарды тәркілеуді бастады. Бұрынғы цензурадан өткен ЛГБТ-ге қатысты барлық журналдар жабылып, көшірмелері өртелді. Олардың баспагерлері де нысанаға алынды; Адольф Брандтың үйіне бес рет тінту жүргізіліп, полиция оның барлық суреттерін, 6000 журнал нөмірін және көптеген кітаптарын тәркіледі. Фридрих Радзувейттің компаниясы да ұқсас тінтулерге ұшырады. Нацистер билікке келген кезде неміс-еврей гомосексуалистік құқықтар үшін күрескен Магнус Хиршфельд Дүниежүзілік сексуалдық реформалар лигасының атынан лекциялық сапарда шетелде болды. 6 мамырда нацистердің жартылай әскери бөлімі SA, неміс студенттерімен бірлесіп, оның Жыныстық зерттеулер институтына шабуыл жасады. Институттың 12000-нан астам кітаптан тұратын кітапханасы 10 мамырда Опернплацта жазды түрде өртелді; ал оның кеңселерi, Дүниежүзілік сексуалдық реформалар лигасының кеңселерiмен бірге, қиратылды. 8 маусымда құқық реформалау ұйымы Ғылыми гуманитарлық комитет тарап кетуге дауыс берді. 1933 жылы көптеген гомосексуалистік ұйымдар мүшелік тізімдерін және нацистердің қарсыластарды анықтау үшін пайдалана алатын басқа да ақпаратты жоюға тырысты. Бұрынғы белсенділер басқаларды қорғау үшін үнсіздік сақтауға келісті. Томас пен Клаус Манн сияқты кейбір гомосексуалистер эмиграцияға кетті. Швейцарияның Базель қаласы нацистік Германиядан қашқан гомосексуалистер үшін басты бағыт болды. Басқа, көбінесе оңшыл көзқарасты гомосексуалистер, Ханс Блюхер сияқты, нацистердің билікке келуін бастапқыда қолдады және Германияда қалды. Кейбіреулері Рёмнің оларды қорғайды деп қате ойлап, SA-ға қосылды. ЛГБТ қауымдастығының ең көрнекті мүшелері, соның ішінде проституциямен айналысатындар, трансвеститтер және белсенді көшбасшылар нысанаға алынды, ал олардың жиналатын орындары жабылды. Алайда, гомосексуалистердің күнделікті өмірі көп өзгерген жоқ, Гамбургтегі және кіші қалалардағы кейбір гей-барлар ашық қалды. Кейбір ерлер жабылуларға бейімделіп, гетеросексуалдық орындарда гей достарымен кездесе алды. Көптеген гомосексуалистер гестаподан әлі қорқа қоймады. Олар нацистік режимнің жақын арада аяқталады деп сеніп, жасырын өмір сүруге болатынын ойлады. Нацистік биліктің алғашқы жылдарында 175-бап бойынша түрмеге кесілгендердің саны 1932 жылы 464-тен 1933 жылы 575-ке, ал 1934 жылы 635-ке дейін өсті. Жеке гомосексуалистік мінез-құлықты жүйелі түрде қудалау болған жоқ, ал 1935 жылға дейін сотталғандардың саны 1925 жылы тіркелген 1,107 жағдайдан төмен болды.

Рём тазалау және қуғын-сүргінді кеңейту (19341935)

1933 жылғы революциядан кейін Гитлер Рёмды өзінің билігіне қауіп төндіретін және SA-ны салдарынан туындаған зорлық-зомбылық әрекеттерімен жауапкершілікке тартуға болатындықтан, оларды қауіпті деп санады, бұл нацистердің заң мен тәртіп партиясы ретіндегі бейнесіне нұқсан келтірді. 1934 жылдың 30 маусымында Рём және бірнеше басқа SA басшылары күтпеген жерден тұтқындалып, жазаланды. Бұл оқиға нацистік пропагандада, негізінен жемқорлық және шетелдік державалармен сөз байласуы арқылы ақталып, сонымен қатар Рёмнің гомосексуализмі және тазалау құрбаны болған Эдмунд Хайнстың басқа бір ер адаммен төсекте ұсталғандығы туралы мәліметтер келтірілді. СС (Рёмнің SA-ның қарсыласы) басшылары Генрих Гиммлер мен Рейнхард Гейдрих нацистік полициялық мемлекеттегі бақылауын нығайту үшін тазалауды қолдады. Тарихшы Николаус Вахсманн нацистік үкіметтегі "гомофобияға ең құштар адамдардың бірі" деп сипаттаған Гиммлер ақырында СС, Гестапо және концлагерь жүйесінің басшысы болды, осылайша ол нацистік Германиядағы екінші ең қуатты адамға айналды. Бұл тазалау көптеген неміс гомосексуалистерінің сезінген қауіпсіздігіне соққы берді. Кейбір гомосексуалист нацистер партиядан шығып кетті, ал басқалары, бұрын нацистік қарсыластарға қарсы зорлық-зомбылық жасағандар, өздері құрбан болды. Гомосексуалдарға қарсы репрессия тазалаудан кейін бірден басталды, бастапқыда партия мен мемлекеттік бюрократиядағы гомосексуалдық топтарға назар аударылды. 1934 жылдың қазан айында Гейдрих барлық ірі қалалардың полициясына гомосексуалистердің тізімін жасауды бұйырды. Берлинде гомосексуализм жөніндегі арнайы Гестапо бөлімі құрылды. 1934 жылдың соңында Гестапо Берлин мен Мюнхенді нысанаға алды, гей-барларға шабуыл жасап, гомосексуалдарды жаппай тұтқындады; тұтқындалғандардың көпшілігі саясатқа қатыспаған. Гомосексуализммен айыпталған көптеген ер адамдар 175-бап бойынша жазаланбайтын әрекеттерді мойындап, босатылуға үміттенеді; бірақ олар Columbia Haus, Lichtenburg немесе Дахау концлагеріне қамалды. 1935 жылдың басында концлагерьдегі қорғауға алынған тұтқындардың 80 пайызы гомосексуализмге байланысты айыпталып ұсталған. Осы адамдарды соттау үшін қылмыстық кодексті өзгерту туралы шешім қабылданды. Рём өлтірілгеннен тура бір жыл өткен соң, 175-бапқа түзетулер енгізілді. Бұл түзетулерді, әсіресе, прокурорлар мен басқа да заңгерлер талап етті. Заңның жаңа нұсқасы барлық гомосексуалдық әрекеттерді жазалап, оларды кеңінен анықтады: "объективті түрде жалпы ұят сезіміне зиян келтірген жағдайда және екі еркектің немесе үшінші тұлғаның біреуін қоздыру ниеті болған жағдайда субъективті түрде". Теориялық тұрғыдан алғанда, екінші еркекке құмарлықпен қарау қылмыс болып саналды. Ерлер өзара мастурбация жасағаны немесе жай ғана құшақтасқаны үшін сотталды, тіпті кейбір жағдайларда ешқандай физикалық байланыс болмаған кезде де. Жаңа заң бойынша, барлық қатысушылар бірдей кінәлі деп есептелді, ал бұрынғы заң бойынша "белсенді" және "пассивті" қатысушылар ажыратылған. Жаңа заң гомосексуалистерді тұтқындау мен соттауды жеңілдетіп, сотталушылардың санының артуына әкелді. Жаңа 175а-бап бойынша заңда еркек жезөкшелік, 21 жасқа толмаған ер адаммен жыныстық қатынас жасау немесе студенттермен немесе қызметкерлермен жыныстық қатынас жасау үшін қатаң жазалар енгізілді. Заңдағы өзгеріс гомосексуализм туралы білімді таратудан қорқып, жарияланбады. Көптеген немістер заңның өзгергенін білмеді және жаңа заң бойынша тұтқындалғандардың көпшілігі қылмыс жасағанын білмеді. Заң ретроактивті түрде де қолданылды.

Қуғын-сүргіннің шыңы (1936-1939 жж.)

1936 жылдан 1939 жылға дейін Германия полициясы гомосексуализмді ең маңызды басымдық деп белгіледі. 1936 жылы Берлиндегі гомосексуализм жөніндегі арнайы комиссия Гестапоның II С арнайы бюросымен бірлесіп, гомосексуализм мен абортқа қарсы күрес жөніндегі Рейхтік орталық кеңсесіне айналды. Жаңа кеңсе конференциялар ұйымдастырып, гомосексуализмге қарсы қудалаудың тиімділігін арттыру үшін директивалар шығарды. Нацистік билік орнаған алғашқы жылдары гомосексуалдарды қудалаудағы өңірлік айырмашылықтар нацистік полициядағы бұрынғы үрдістерді көрсетті, бірақ 1936 жылы полиция гомосексуалдар жиналатын орындарға қарсы жалпыұлттық науқан бастады. Бұл науқан қалаларда ауылдық жерлерге қарағанда тиімдірек болды, себебі қалаларда қудалаудың саны көп болды. Егер Гестапо белгілі бір аймақта гомосексуализм бойынша жеткілікті айыптамалар жоқ деп санаса, олар жергілікті қылмыстық полицияны оқыту және ынталандыру үшін арнайы бөлім жіберетін. 1937 жылдың наурыз айында Гиммлер полиция бөлімдеріне гомосексуализмге күдіктілердің тізімін жасауды, мекенжайларын өзгертуді тіркеуді, сондай-ақ гомосексуализмге күдіктілер жиналатын орындарды, қонақүйлерді және газеттердегі жеке жарнамаларды бақылауды бұйырды. Гомосексуализмге қарсы науқанды полиция мен сотқа жүктеу, оларға қосымша персонал мен ресурстар берілмегендіктен, елеулі операциялық қиындықтар тудырды. Қылмыстық істердің санының күрт өсуінен басқа, гомосексуализм істері жеке өмірге қатысты мәселелерді дәлелдеудің қиындығына байланысты көбірек уақыт пен назар талап етті. Гомосексуалдарды анықтау қиын болғандықтан, кейбір полиция бөлімдері жасөспірімдердің бүкіл сыныптарын шақырып, олардың жыныстық тәжірибелері туралы сұрады. Осылайша гомосексуализм бойынша айыптаулардың санын арттыруға мүмкіндік болды; 1939 жылы мұндай жасөспірімдер арасындағы қарым-қатынастар айыптаулардың 23,9 пайызын құрады. Гиммлер мұндай әдістерді мақұлдады, оларсыз гомосексуализмнің барлық ерлер нацистік мекемелерде тез таралатынын айтты. 1937-1939 жылдар аралығында гомосексуализм үшін 95 мыңға жуық ер адам тұтқындалды, аптасына 600-дан астам адам тұтқындалды, бұл нацистік полиция мемлекетінің үлкен инвестициясын көрсетті. 1936 жылдан 1939 жылға дейін шамамен 30 000 адам 175-бап бойынша сотталды. Бұрынғыдан айырмашылығы, бұл адамдардың көпшілігі дерлік түрмеге қамалуға кепілді болды. Түрме жазаларының мерзімі ұзарды, көптеген адамдар бірнеше жылға бас бостандығынан айырылды. Прокурорлар, судьялар және істерге қатысқан басқа да адамдар қатаң жазалауды ақтау үшін нацистік идеологияны жиі сілтеді, режимің "гомосексуализмнің індетін жою" риторикасын қабылдады. Концентрациялық лагерьдегі жазалаудың қолданылуы артты; 1937 жылдан кейін басқаларды гомосексуализмге азғырғаны үшін концентрациялық лагерьге жіберді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдан 1940 жылға дейін 175-бап бойынша азаматтық соттарда сотталғандардың саны 7614-тен 3773-ке дейін азайды. Көптеген ер адамдар әскери соттың қарауына өтті, ал соғыс басталғаннан кейін гомосексуализм қауіпсіздік полициясының басымдығы болмады. Соғыс басталатынын күтіп, 1939 жылдың тамыз айының соңында Гейдрих Гестапоға қарсы топтарды қуғындау үшін ресурстарды босату мақсатында көптеген гомосексуализм істерін Криминальполицейге (қылмыстық полиция, немесе Крипо) беруге бұйрық берді. Арнайы соттарда 175-бап бойынша қанша іс қаралып, шешім қабылданғаны белгісіз. 175-бап бойынша Militärgerichtsbarkeit (Nationalsozialismus) 6400-7000 ер адамды кінәлі деп тапты. Әскерилер гомосексуалистерді моральдық-психологиялық жағдайды бұзатын, бөлімдегі ынтымақтың жоғалуына себеп болатын қауіпті жандар деп қарастырды. Соғысқа дейін гомосексуалистерге қайта тәрбиелеу ұсынылды, нәтиже бермеген жағдайда олар жұмыстан босатылып, міндетті әскери қызмет мерзіміне концлагерьге қамалуы мүмкін еді. Соғыс кезіндегі жұмыс күшінің қажеттілігіне байланысты барлық қолжетімді ер адамдарды жұмысқа алу қажет болды, сондай-ақ гомосексуалистерді әскери қызметтен бас тарту арқылы әскерден қашуға мүмкіндік беруі мүмкін деген алаңдаушылық болды. Гомосексуалистер, зорлаушылар, бала зорлаушылар сияқты жыныстық қылмыскерлер қару алып, әскери қызметте бойдақ болуға дайын болса, неміс армиясында қызмет ете алатын еді. Белгілі гомосексуалистер мен бұрынғы концлагерь тұтқындары әскерге шақырылды. Тіпті кастрацияланған гомосексуалистер де әскерге алынды. Әскери соттар келісім бойынша жыныстық қатынасқа қатысты істерде азаматтық соттарға қарағанда көбінесе икемдірек болды, бірақ 175а-бапқа сәйкес келетін істерде қатаң жаза тағайындады. Әскери соттар 1935 жылғы 175-баптың нұсқасын қолданғанмен, әдетте тек екінші ер адамның жыныс мүшелеріне қол тигізуге талпынған немесе нақты қол тигізген жағдайда ғана кінәлі деп тапты. Сотталғандардың 90 пайызынан астамы әскери қызметке қайта оралды. Туғаннан-ақ гомосексуалдар әскер үшін қауіпті деп есептелсе де, неміс әскері гомосексуализмнің көп жағдайы жағдайға байланысты болады деп санады. Жастар, көбінесе гомосексуалистердің құрбандары ретінде қарастырылған, және бір рет қылмыс жасағандарға мейірімділік көрсетілді. Орташа есеппен гомосексуализм үшін сотталған сарбаздар бір жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ фронтқа жіберілгенге дейін оның бір бөлігін ғана өтеді. Қызмет мерзімі жұмыс күшінің жетіспеушілігіне байланысты қысқартылды. 1943 жылы Гиммлер, әскерилер гомосексуализмге жеткілікті қатаң қарамайды деп сеніп, "өзгермейтін" гомосексуалистерді концлагерьге жіберуді көздеген жіктеу жүйесін талап етті. Әскерилер өмірлік маңызы бар жұмыс күшін сақтау үшін мүмкіндігінше көп адамды әскери соттың қарауында ұстауға тырысты, бірақ әскерилерге қауіп төндіретін бірнеше адамнан арылу үшін Гестапомен ынтымақтасты. 1944 жылдан бастап кейбір гомосексуалистер концлагерь тұтқындары әскерге мәжбүрлеп алынды, бұл Германияның шартты капитуляциясына дейін бір аптаға дейін жалғасты. Бұл адамдар көбінесе жазалау батальондарына, әсіресе Дирлевангер бригадасына шақырылатын.

Қоса беріліп отырған аумақтар

Гомосексуалистерді қуғынға алу аннексияланған аумақтарға дейін кеңейтілді, бірақ Германияның қалған бөлігіне емес; нацистер этникалық немiс саналмайтын гомосексуалистерді жазалауға көбінесе қызығушылық танытпады. Австрияда гомосексуализмге қатысты қылмыстық қудалау нацистік үкім кезінде шамамен екі есеге артты. Қалыпты және арнайы соттар қатаң жазаларды, оның ішінде өлім жазасын да қолданды. Германия заңдары 1938 жылдың соңында аннексияланған Судет аймағына қолданылды және гомосексуалистерге қатысты ретроспективті түрде қолданылды. 1942 жылдың қаңтарында Германияның Эльзас-Лотарингия аймағында заң жүзеге асырылды; сол жердегі гомосексуалистер көп ұзамай қатал құқықтық репрессияға ұшырады, соның ішінде заңның кері күшімен қолданылуы да болды. Богемия және Моравия протекторатында этникалық немістерге Германия заңы, ал неміс емес тұрғындарға еркек гомосексуализмі үшін жұмсақ жазалар көзделген ескі австриялық қылмыстық кодексі қолданылды. Чех еркектері тек гомосексуализм үшін ғана емес, кейде нацизмге қарсы қызметтері сияқты басқа да себептермен концлагерлерге депортацияланды. Германия оккупациясы кезінде қылмыстық істердің саны күрт өскенімен, полиция чехтер арасындағы гомосексуалдық қатынастарға қарағанда ерлер арасындағы проституция желілерін жоюға күш салды. 1945 жылы Чехословакия президенті Эдвард Бенеш оккупация кезінде гомосексуализм үшін сотталғандарға кешірім жасады, бірақ заң күшінде қалды.

Гомосексуализмге қатысты нацистік көзқарастар

Нацистерге ертеректегі гомосексуализмді, балаларға қарсы жыныстық зорлық-зомбылықты және "жастарды азғыруды" байланыстыратын идеялар әсер етті. Нацистер билікке келгенге дейін немістер арасында гомосексуализмнің тумысынан емес, керісінше, оны адамдар өздеріне сіңіріп алып, таратуға болатынына кеңінен сенеді. Нацистердің ең басты алаңдаушылығы – Гитлер жастары, СС және СА сияқты ерлер ұйымдары гомосексуалистерді "тарту" орталығы ретінде қарастырылмауы керек еді. Карл Бонхоффер мен Эмиль Крейпелиннің теорияларына сүйене отырып, нацистер гомосексуалдар жас ерлерді азғырып, оларды гомосексуализммен жұқтырады, осылайша олардың сексуалдық бағдары өзгеріп, қалыпты жағдайдан ауыққа шығады деп сенді. Риторика гомосексуализмді жұқпалы ауру ретінде сипаттады, бірақ бұл медициналық мағынада емес еді. Керісінше, гомосексуализм – Volkskörper (ұлттық дене) ауруы болды, ол қалаған ұлттық немесе нәсілдік қауымдастық (Volksgemeinschaft) метафорасы еді. Нацистер, әсіресе Гиммлер, гомосексуалистерге қатысты күдікпен қарады, олардың нацистік партияға және Германияға қарағанда бір-біріне адал деп ойлады. Рём тазалауынан кейін ол гестапо қызметкерлеріне мемлекеттің гомосексуалистердің қолына түспей қалғанын айтты. 1937 жылы СС журналының «Das Schwarze Korps» бетінде гомосексуалистер «мемлекет жауы» деп жарияланды, оларды жою қажеттігі түсіндірілді, себебі «олар мемлекет ішінде мемлекет құрып, халық мүддесіне қарсы келетін құпия ұйым болып табылады». Газет гомосексуалистік әрекеттерге қатысқандардың барлық екі пайызы ғана гомосексуалистер екенін, ал қалғандарын гомосексуализмнен қайтаруға болады деп мәлімдеді. Егер олар еркін жүріп-тұрса, 40 мың гомосексуалист екі миллион адамды «улауға» қабілетті екені есептелді. Сонымен қатар, гомосексуалистер бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия халқының санын көбейту және Гитлер жоспарлаған агрессиялық соғыстарға соғысу үшін әскерге шақырылатын ұлдарды дүниеге әкелу міндетін орындамай отыр деп саналды. 1937 жылдың 18 ақпанында Гиммлер Бад-Төлцте гомосексуализм туралы сөз сөйледі, ол 1927 жылы жарық көрген Гервиг Хартнердің «Эротизм және нәсіл» кітабына негізделген. Гиммлердің пікірінше, гомосексуализм Германияның құлауына әкелуі және репродукцияға қол жетімді ер адамдардың санын азайту арқылы халық санының азаюына себеп болуы мүмкін. Нацистер гомосексуализмге бейім адамдарды және гомосексуализмге қатысқан, бірақ концлагерде немесе психиатриялық емдеу арқылы емделуі мүмкін деп саналғандарды ажыратуға тырысты. Бұл санаттарды ажырату нацистерді мазалады, әсіресе нәсілдік тұрғыдан таза деп есептелетін СС-те гомосексуализмнің көптеген жағдайлары анықталғаннан кейін. Бір рет, әсіресе мас болғанда, гомосексуалистік әрекет жасау, міндетті түрде гомосексуалистік бейімділіктің белгісі деп есептелмейтін. Геринг институты Гитлер жастары және басқа да нацистік ұйымдар жіберген гомосексуалдарға ем көрсетті; 1938 жылы ол 510 науқастың 341-інің сексуалдық бағытын өзгерткенін мәлімдеді, ал 1944 жылы 500-ден астам еркесте гомосексуализмді жойғанын хабарлады. Институт кейбір жағдайларда жаза мерзімін азайтуға араласты. Нацистердің гомосексуализмді қуғындауына қарамастан, олар нәсілдік тұрғыдан қолайлы адамдар арасында некеден тыс қатынастарды қоса, гетеросексуалдық қатынастарды ынталандырды. 1934 жылдан кейін гомофобия нацистік пропаганданың тұрақты тақырыбына айналды; көптеген немістер осы гомофобиялық пропагандамен бетпе-бет келді. Нацистік режимнің мақсатының бірі Германиядағы гомосексуализмнің барлық көріністерін жою болғанымен, соңғы шешім яһудилерді нысанаға алғандай, барлық гомосексуалистерді жоюға бағытталған нацистік саясат ешқашан болған емес.

Анықтау және ұстау

Гомосексуалистерді ұстау нацистердің басқа топтарына қарағанда қиынырақ болды. Полиция қызметкерлеріне гомосексуалистерді анықтау бойынша егжей-тегжейлі нұсқаулар берілді. Олар көзге түсетін еркектерді, әйелдерден қашып жүретін немесе басқа ер адамдармен қол ұстасып келетіндерді, сондай-ақ қонақ үйде екі орындық бөлме жалдағандарды іздеуге тапсырылды. Шаштараздар, монша қызметкерлері, қонақ үйлердің ресепшн қызметкерлері, теміржол вокзалдарының қақпашылары және басқалары күдікті әрекеттер туралы хабарлауға шақырылды. Нацистердің күш-жігерін қиындатқан жайт, көптеген гомосексуалдар осы стереотиптерге сай келмеді, ал көптеген әйелдікке бейім еркектер гомосексуал емес еді. Бір есеп бойынша, айыптаулар гомосексуалистердің тұтқындалуының 35 пайызын құрады. Ерлерді көршілері, туыстары, әріптестері, студенттері, жұмыстастары, тіпті бұрынғы жігіттері, наразылықтарын білдіруге тырысқандар, күдікті әңгімелерді естігендер, Гитлер жастары мен басқа нацистік жақтастар, өз еріктерімен моральдық полиция рөлін атқарғандар айыптады. Жастар әдебиеті және теміржол вокзалдарында жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлер, неміс еңбек фронтының (DAF), SA, SS және Гитлер жастарының нацистік шенеуніктері мәселені биліктің назарына жеткізді. Айыптаулардың көп бөлігі балаларға қатысты зорлық-зомбылық немесе "жастарды азғыру" туралы шағымдарды қамтыды, себебі шағымдануға зардап шеккен тарап болды. Кейбір ерлерді басқа немістер жалған айыптады. "Қар шары" әдісі бір адамды тұтқындап, оны тексеру және қосымша күдіктілерді табу үшін оның мүлкін іздеуді қамтыды; бұл әдіс тұтқындаулардың отыз пайызын құрады. Кейбір ерлер тұтқындалғанға дейін бақыланды немесе олар полицияны басқа күдіктілерге жеткізеді деген үмітпен уақытша босатылды. Кейбіреулеріне басқа күдікті гомосексуалистердің фотоальбомдары көрсетілді; еркектердің жыныстық қызметін ұсынатындар басқа гомосексуалистерді осылай анықтауға көшті. Жәбірленушілердің тағы он пайызы полицияның тінтуі кезінде тұтқындалды, олар көбінесе саябақтарда, қоғамдық дәретханаларда және еркектердің жыныстық қызметін ұсынатындар жиі баратын жерлерде өтті. Гамбургте полиция гетеросексуалдық және гомосексуалдық клиенттерге қызмет көрсететін мейрамханаларды, сондай-ақ көпшілікке арналған дәретханаларды бақылады. Гомосексуалистерді тұзаққа түсіру үшін де әдістер қолданылды. Гомосексуализм айыптары кейде кінәсіз адамдарға тағылды. Нацистік үгіт-насихат министрі Жозеф Геббельс: "Гиммлер біреуден құтылуды қаласа, оған §175-ті тағайындайды", - деді. 1930 жылдардың ортасында шамамен 250 католик дін қызметкерлеріне қатысты Sittlichkeitsprozesse gegen Ordensangehörige und Priester im Nationalsozialismus соттары болды. Көптеген айыптаулар, соның ішінде кәмелетке толмағандарды жыныстық қорлау және өзара келісіммен гомосексуализм, шындыққа сай болды, бірақ басқалары ойлап қойылған болуы мүмкін. Сот процестерінің мақсаты – католик шіркеуінің беделін түсіру болғандықтан, тиімділігі шектеулі болды. Католик шіркеуі кінәлілерді жазалап, содан кейін дауды жабуды кезектестірді.

Өңірлік және сыныптық мақсаттылық

Полицияның белсенді тактикасы көбінесе ірі қалалармен шектелді; ал ауылдық жерлерде полиция жала жабуға сүйенді. Полиция стратегиясының өзгешелігі және қалалардағы гомосексуалдардың көп болуы мен жақсы көрінуі Германияның әртүрлі аймақтарында сотталу көрсеткіштерінің айтарлықтай өзгеше болуына әкелді. Бавария мен Мекленбургте сотталғандардың саны ұлттық орташа көрсеткіштен төмен болды, ал Рейн провинциясында, Гамбургте және Берлинде орташа көрсеткіштен жоғары болды. Аймақтар ішінде, қалаларда ауылдық жерлерге қарағанда қылмыстардың саны көп болды. Ауылдық жерлерде жала жабуға сенгендіктен, бала зорлау немесе "жастарды азғыру" сияқты қылмыстардың үлесі артық болды. Жасы кіші және жұмысшы табына жататын ерлер, биліктен қашу мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, тұтқындалғандар мен сотталғандардың арасында көптеп кездесті. Күдіктілердің жартысы жұмысшы табынан, ал үштен бірі төменгі орта таптан шыққан. Австрияда жұмысшы табына жататын гомосексуалдар дәстүрлі түрде қылмыстық қудалау нысаны болғандықтан, тұтқындаулар орта тапқа да тарады, бірақ жоғары тапқа жататын адамды гомосексуализм үшін жазалау үшін одан да ауыр қылықтар қажет болды. Ромды тазалауға дейін нацистердің алғашқы нысаналары болған гомосексуалдардың арасында еврейлер мен солшыл саяси белсенділер де болды. Гомосексуализм үшін қуғынға түскендердің көп бөлігі басқа да себептермен де мазаланды, мысалы, рома ұлтынан болуы, мүгедектік, секс-жұмыскерлік, басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарға айыпталуы, нацистердің саяси қарсыласы болуы немесе дезертирлік жасауы.

Сұрау салу және сот

Адамды тұтқындағаннан кейін, ол кінәлі деп есептелді, әсіресе егер бұрын гомосексуалистік әрекеттерге қатысқан немесе сотталған болса. Полиция оның отбасына тұтқындалу себебін хабарлады. Сотталған адам өмірінің толыққанды құлауын күтуі мүмкін, көбінесе үйінен және жұмысынан айырылып, кәсіби ұйымдардан қуылды, марапаттары мен ғылыми дәрежесінен айырылды. Полиция кінәлі деп санайтын істерін мойындауға мәжбүрлеу үшін қатал тексерулер жүргізілді. Кейбір жағдайларда, уақытша ұстау орындарының қатаң камералары мойындау алу үшін жеткілікті болды. Басқа күдіктілер "айқай-шу, қарғыс, қорқыту және аяқталмайтын сұрақтарға" шыдамай, әлсіреп, кейбіреулері сақадалданды. Кейбір ер адамдар апталар бойы тергеу күтіп, ешқандай іс-қимылсыз отырып, психикалық құлдырауға ұшырады. Ал кейбірлері мойындауға итермелеу үшін немесе айыптауға жеткілікті дәлел болмаған жағдайда концлагерьлерге "қорғаумен" қамалды. Полиция күдіктілерге мойындаса, жазасы жеңілдеуі мүмкін екенін, ал мойындамаса, концлагерьде шексіз уақытқа қамалуы мүмкін екенін айтты. Гестапо да, Крипо да гомосексуалдарды нысанаға алды, бұл бәсекелестік соңғысын бұрынғысының қатыгездік тактикасын қабылдауға итерген болуы мүмкін. Мойындау алу үшін азаптау жиі қолданылды, ал Йозеф Майсингер, Гомосексуализмге және абортқа қарсы күрес жөніндегі Рейхтік орталық кеңсесінің басшысы, "күшейтілген тексеру" ([[:de:verschärfte Vernehmung]) қолданылуын ашық мақұлдады. 1936 жылдан кейін істер жылдамдатылды және айыпталушылардың заңдық қорғанысқа ие болуы сирек болды. Көбінесе олар бұрыннан мойындағандықтан, кінәлі деп танылды. Сотқа жарамсыз деп танылған белгісіз ер адамдар саны психиатриялық ауруханаларға жатқызылды.

Түрмелер

Гомосексуализм үшін қудаланған көптеген ер адамдар азаматтық сот жүйесінде сотталып, түрмеге қамалды. Германияда гомосексуалистерді жеке камераларда оқшаулау бұрыннан қалыпты жағдай болған, бірақ тұтқындаулардың күрт өсуіне байланысты бұл мүмкін болмай қалды. Сонымен қатар, тұтқындардың еңбегін пайдалану арқасында көптеген тұтқындар еңбек лагерьлерінде және казармаларда ұсталыпты. Кейбір шенеуніктер гомосексуалистерді оқшаулау үшін кішкентай, бір адамдық камералар салса, басқалары гомосексуалистерді жалпы түрме халқының арасына таратып, гомосексуалистерді оқшаулау үшін "қатыгез гомофобияны" қолдады. Гомосексуалистер тұтқындарға арналған белгі тақпады, бірақ оларды есім тақталарына қызыл сызық салу арқылы анықтауға болады. 1933 жылға дейін түрмеде жыныстық қатынас жиі кездесетін, бірақ нацистік үкімет кезінде оның алдын алу және жазалау маңыздырақ болды. Бір жынысты қарым-қатынас жасауға тырысқан кез келген тұтқын, тіпті ешқандай физикалық байланыс болмаса да, қатаң жазаға тартылды. Түрме басшылары бір жынысты қарым-қатынас жасауға тырысуды болдырмау үшін тұтқындар арасынан хабар берушілерді пайдаланды. Дегенмен, кемсітуге ұшырағанына қарамастан, гомосексуалистер түрмеде концлагерьге қарағанда жақсы жағдайда болды.

Кастрация

1935 жылғы маусымда "Стерилизация туралы заңға" өзгерістер енгізіліп, жеке сотталған қылмыскерлерге өздерінің "дегенеративті жыныстық құмарлықтарын" жою мақсатында "ерікті түрде" стерилизация жасауға рұқсат берілді. Нацистік кезеңде режим бұрын бала зорлаушылар мен басқа жыныстық қылмыскерлерге қолданылған еріксіз кастрация саясатын гомосексуалдарға да таратуды қарастырды, бірақ мұндай заң қабылданбады. 1943 жылы Гестапо басшысы Эрнст Кальтенбруннер гомосексуалдар мен жыныстық қылмыскерлерді еріксіз кастрациялау туралы заңға қолдау көрсетті, бірақ Гестапо қалаған жағдайда кастрацияны жүзеге асыра алатынына сенгендіктен бұл өтінішін қайтарып алды. "Ерікті кастрация" туралы көрініс сақталғанымен, кейбір гомосексуалдарға қатты қысым көрсетіліп, мәжбүрлеу шаралары қолданылды, оның ішінде концлагерьге қамау туралы қорқыту арқылы кастрацияға келісуге мәжбүр етілді. Осылайша, шамамен 400-ден 800-ға дейін еркек және бала – олардың кейбіреулері 16 жаста болған – осы тәсілмен мүшесінен айырылды.

Концентрациялық лагерьлер

Заң жүзіндегі жазалаудан өзгеше, концлагерьдегі тұтқындар СС және Гестапоның қалауынша белгісіз мерзімге қамауға алынды. Гомосексуалистерді концлагерьге қамау 1934 және 1935 жылдары басталды; бастапқыда бұл уақытша қайта тәрбиелеу шарасы ретінде қарастырылды. 1935 жылдың мамырында Пруссия полициясы 513 күдікті гомосексуалисті қорғауға алу үшін қамауға алды. Гиммлер гомосексуализмді жою үшін шектеулі мерзімге түрмеге қамаудың жеткілікті емес деп есептеді. 1939 жылдан кейін, бірнеше гомосексуализм актісіне кінәлі деп табылған ер адамдар түрме жазасын өтегеннен кейін концлагерьге жіберілуі саясат ретінде қалыптасты. 1940 жылдың 12 шілдесінде Рейх қауіпсіздік бас кеңсесі бұл саясатты бекітіп, «Болашақта бірнеше серіктесті азғырған барлық гомосексуалдар түрмеден босатылғаннан кейін полиция тарапынан алдын ала қамауға алынуы тиіс» деген жарлық шығарды. Германияның кейбір аймандары бойынша жүргізілген зерттеулерге сәйкес, ауырламаған гомосексуализм көбінесе концлагерьде жазаланбады, бұл көбінесе «жастарды азғырушылар» деп есептелгендерге немесе еркектердің жыныстық қызметіне немесе бала зорлауға кінәлі деп табылғандарға қатысты. Басқа жағдайларда гомосексуализммен бірге басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарға немесе саяси оппозицияға кінәлі деп табылған ер адамдар концлагерьге жіберуге болады. Тарихшы Клейтон Уиснант концлагерьдегі гомосексуалистердің «адамдар бастан өткен ең ауыр жағдайлардың біріне тап болғанын» айтады. Соғысқа дейінгі лагерьлерде еврейлер мен гомосексуалистер тұтқындар арасындағы әлеуметтік сатыдағы ең төменгі деңгейде болды, ал гомосексуал еврейлер ең қиын жағдайға тап болды. Еврейлермен бірге гомосексуалистер де көбінесе бөлек жұмысқа жіберіліп, өте лас және қиын жұмыстарды істеуге мәжбүр болды және лагерьдегі басқа тұтқындарға қарағанда нашар жағдайларда өмір сүрді. Гомосексуалистерге қатысты кең таралған гомофобия салдарынан, олар сирек басқа тұтқындардың, тіпті еврейлердің де қолдауын көрді. Лагерьде өмір сүру үшін басқа тұтқындармен әлеуметтік желі құру немесе билікке жол ашу қажет болды. Гомосексуалистер екі жағдайда да қиындыққа тап болды; кейбір жас, тартымды ер адамдар капомен (лагерьдегі басшылық қызметкер) немесе СС күзетшісімен сексуалдық қатынас арқылы артықшылықтарға ие бола алатын. 1942 жылдан кейін, мәжбүрлі еңбекке қажеттілік болғандықтан жағдай жақсарды, және кейбір гомосексуалистер капо лауазымдарына жарамсыз неміс емес тұтқындардың келуінен жоғарылауға ие болды. Концлагерьлерде шамамен 5000-6000 гомосексуалистер қамалды. Әлеуметтанушы Рудигер Лаутманн 2542 белгілі гомосексуалистердің концлагерьдегі өлімін зерттеді және олардың өлім-жітім көрсеткіші 60 пайызды құрайтынын анықтады, бұл саяси тұтқындардың 42 пайызымен және Куәгерлердің 35 пайызымен салыстырылады. Өлім-жітім көрсеткіші 53-60 пайызды құраса, кем дегенде 3100-3600 ер адам лагерьлерде қайтыс болды. СС күзетшілері гомосексуалистерді қатыгездікпен немесе садистік ойындар кезінде өлтіріп, өлімді табиғи себептерге жатқызып, жасырып отырды. Маутхаузен және Флоссенбург сияқты лагерьлерде гомосексуалистерді өлімге дейін жұмыс істеу әдеттегі практика болды. 1942 жылдың ортасында Заксенхаузендегі барлық гомосексуалистер (кем дегенде екі жүз) атылып тасталды. Равенсбрюктегі көптеген гомосексуалистер де сол кезде қайтыс болды. Аман қалу мүмкіндігі тұтқындардың қай лагерьде қамауда болғандығына байланысты болды; Нейенгамме гомосексуалистер үшін Бухенвальд, Дахау немесе Заксенхаузенге қарағанда нашар болды. Бастапқыда гомосексуалистер басқа тұтқындардан «А» әрпін бейнелейтін белгімен ажыратылды, ол Лихтенбергте қолданылды. Гомосексуалистер үшін қызғылт үшбұрышты қамтитын стандартты нацистік концлагерь белгілері 1938 жылы қабылданды. Гомосексуалистер нацистік биліктің соңғы жылдары адамдық тәжірибелердің басты нысаны болды. Гомосексуалистерге қатысты ең танымал тәжірибелер - эндокринолог Карл Вэрнеттің тұтқындардың сексуалдық бағдарын өзгертуге тырысуы, оларға тестостерон бөліп шығаратын имплантты салу. Бұған қоса, Бухенвальдта гомосексуалистер мен еврей тұтқындарына тиф, Саксенхаузенде фосформен күйгендерге эксперименталды ем жасалды және опиаттар мен первитинді сынау үшін пайдаланылды.

Өлім жазасы

1937 жылы Гиммлер сөйлеген сөзінде, гомосексуализм үшін сотталған СС офицерлерін концлагерьге ауыстырып, "қашуға тырысқанда атуды" бұйырған. Бұл саясат ешқашан іске асырылмады, бірақ 1937 мен 1940 жылдар аралығында СС офицерлеріне қатысты гомосексуалистік әрекеттері үшін бірнеше өлім жазасы шығарылды. 1941 жылдың 18 тамызында Гитлер сөйлеген сөзінде, Гитлер жастар ұйымындағы гомосексуализм үшін өлім жазасы тағайындалуы керек екенін айтты. Гитлердің бұл сөздерін естіген соң, Гиммлер гомосексуалистік әрекет жасағаны дәлелденген СС немесе полиция қызметкерлеріне өлім жазасын тағайындау туралы жарлық жобасын дайындады. Гитлер жарлықтың Германияда гомосексуализмнің кең таралғаны туралы солшыл үгіт-насихатты күшейтуі мүмкін деп алаңдағандықтан, 1941 жылдың 15 қарашасында жарлыққа қол қойды, бірақ оның жария етілмеуін талап етті. Жарлықтан кейін тек бірнеше адам өлім жазасына кесілді. Гиммлер жиі жазаны жеңілдетіп, әсіресе айыпталушының өзін гомосексуал санамаса. Жазасы жеңілдетілгендердің көпшілігі Дирлевангер бригадасына жіберілді, онда көптеген адам қаза тапты. 1943 жылдың соңына қарай, әскери шығындардың салдарынан, гомосексуализм үшін сотталған СС офицерлерін әскерге жіберу саясаты қабылданды. 1933 жылғы әдеттегі қылмыскерлер туралы заң үшінші рет сотталғаннан кейін өлім жазасын қарастырды. 1941 жылдың 4 қыркүйегінде қабылданған жаңа заң, "халық қауымдастығын қорғау немесе әділетті өтеуді қажет ету" жағдайында қауіпті жыныстық қылмыскерлер мен әдеттегі қылмыскерлерді өлімге кесуге рұқсат берді. Бұл заң билік органдарына гомосексуалдарға өлім жазасын тағайындауға мүмкіндік берді және Австрияда төрт жағдайда қолданылғаны белгілі. 1943 жылы Вильгельм Кейтель "өте ауыр жағдайларда" гомосексуализм үшін сотталған неміс әскерлеріне өлім жазасын қолдануға рұқсат берді. Мұндай жазалаулар аз ғана болды, көбінесе басқа айыптаулармен, әсіресе дезертирлікпен байланысты. Кейбір гомосексуалдар нацистік эвтаназия орталықтарында, мысалы Бернбург пен Мезериц-Обравальдеде өлімге жіберілді. Нацистік кезеңде тікелей өлтірілген гомосексуалдардың санын анықтау қиын.

Қалыптасу

Тарихшы Александр Цинн (Historiker) нацистік кезеңде неміс гомосексуалдарының шамамен төрттен бірі тергелгенін, ал олардың оннан бірі түрмеге қамалғанын бағалайды. Цинннің сөзінше, бұл көрсеткіш неміс халқының гомосексуализмге салқын қарайтынының белгісі; өзара келісіммен жасалған гомосексуалдық қатынастарды жария ету сирек кездесетін. Цинн айтады, қылмыстық жазалаудың тікелей әсерінен барлық гомосексуалистер зардап шеккенімен, олардың өмірін тұтқындалу қорқынышымен ғана шектеуге болмайды, олар белгілі бір деңгейде жеке бостандықтарын сақтап қалған. 1933 жылға дейін көптеген гомосексуал еркектер әйелдерге үйленген, ал нацистер билікке келгеннен кейін мұндай некелер көбінесе бақытсыз болғанмен, бұл оларға қосымша ынта болды. Гомосексуалдық құштарлық жойылған жоқ; кейбір еркектер некеден тыс гомосексуалдық қатынас іздеп, бақытсыз әйелінен жала жеу қаупіне барды. Кейбір ер адамдар 1933 жылға дейін танысқан лесбиянкалармен «лавандалы некелер» жасады. Барлық гомосексуалистер биліктің назарынан қашуға тырысқанмен, еркектер Кройцберг моншаларында және Мюнцштрассе (Берлин) кинотеатрларында, сондай-ақ Александрплац және Фридрихштрассе сияқты жерлерде серуендеу арқылы жыныстық серіктестер табуды жалғастырды. Көптегендер бұзылған қарым-қатынастардан, жалғыздықтан немесе өзіне сенімсіздіктен зардап шекті. Гамбургте қудаланғандардың 25 пайызын қоса алғанда, көптеген гомосексуал және бисексуал еркектер өз-өзіне қол жұмсады. Тарихшының сөзінше, қуғын-сүргіннен құтылған гомосексуалистер «басқа неміс ерлер мен әйелдері сияқты нацистік мемлекеттің ерікті азаматтары мен игілігін көрушілеріне жатты». Жыныстық өмірін басу немесе нацизмнің жоғары мақсаттарына қызмет ету қуғын-сүргінге ұшырау ықтималдығын азайтты. Кейбір неміс гомосексуалистері нацистік партияға қосылды немесе Екінші дүниежүзілік соғыста Германия үшін соғысты. Соғыс және әскери қызмет басқа еркектермен, азаматтармен және әскери қызметшілермен жыныстық қатынасқа түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, басқа сарбаздармен, бағыныштыларымен, оккупацияланған елдерден келген адамдармен және тұтқындармен келісімсіз жыныстық қатынасқа түсу мүмкіндігі болды. Жыныстық қатынастың екі түріне де өзін гомосексуал деп санамайтын еркектер қатысуы мүмкін. Соғыстың соңғы жылдары бомбаланған қалаларда жыныстық қатынас мүмкіндіктері көбейді. 1937 жылдың қазан айында Гиммлер актерлер мен суретшілерді гомосексуалдық әрекеттері үшін оның рұқсатысыз ұстамауға бұйрық берді, егер олар осы әрекеттің үстінен ұсталмаса.

Салдары

Нацистік Германияның гомосексуалдарды қуғындауы, гомосексуалдарға қарсы кемсіту мен зорлық-зомбылықтың ұзақ тарихындағы ең ауыр оқиға саналады. Бұрын да, кейін де осыншама көп гомосексуалдарды қысқа мерзімде түрмеге қамаған емес, тіпті концлагерьге қамауды ескермегенде де. Шамамен 100 000 ер адам тұтқындалды, олардың жартысы түрмеде жазасын өтеді. Соғыстан кейінгі гомосексуализмге деген көзқарасқа, гомосексуализмді қылмыс және медициналық аурумен байланыстырған нацистік үгіт әсер етті. Одақтас елдер гомосексуализмді қылмыс деп есептегендіктен, 175-бап бойынша жазасын толық өтемеген тұтқындар оны аяқтауға міндетті болды, ал ешқашан сотталмаған немесе толық мерзімді өтегендер босатылды. Батыс Германия мен Австрияда 1960-жылдарға дейін ерлердің өзара келісіммен жасаған гомосексуалдық қатынастары үшін тұтқындалып, түрмеге қамалуы жиі кездесетін жағдай болды. 1945-1969 жылдар аралығында Батыс Германияда 50 000-ға жуық ер адам сотталды – бұл нацистер өзінің он екі жылдық билігінде соттағандардың санымен тең. 1935 жылғы 175-баптың нұсқасы – Батыс Германияда күшінде қалған және өзгертілмеген нацистік кезеңдегі санаулы заңдардың бірі – 1957 жылы Федералды Конституциялық сотта бекітілді және гомосексуализм ішінара қылмыстан босатылғанға дейін, 1969 жылға дейін күшінде болды. 1962 жылы тарихшы Ханс Йоахим Шопс: «Гомосексуалдар үшін үшінші рейх әлі аяқталған жоқ» деді. Бұл мәлімдеме толыққанды дұрыс болмаса да, Батыс Германиядағы көптеген гомосексуалдардың пікірін бейнеледі. Шығыс Германияда гомосексуализм 1957 жылдан кейін сирек қудаланды және 1968 жылы қылмыстан босатылды; онда сотталғандардың саны әлдеқайда аз болды. Қылмыстан босату кеңінен қоғамдық қабылдануға әкелмеді, ал 175-бап 1994 жылға дейін жойылмады.

Ұлттық социализм құрбандары ретінде танылу

Гомосексуалды түрмешілер Ұлттық социализмнің құрбандары ретінде танылмады. Концентрациялық лагерьдегі тұтқындардың арасында болғандай, аман қалғандардың арасында да иерархия болды. Басқа топтарға қолжетімді өтемақылар мен мемлекеттік зейнетақылар гомосексуалды ер адамдарға берілмеді, олар әлі де қылмыскерлер ретінде қарастырылды. Саяси тұтқындар мен қудаланған еврейлердің гомосексуалды екені анықталса, олар құрбандық мәртебесінен айырылуы мүмкін. 1950 жылдары Рудольф Климмер Шығыс Германия үкіметінен гомосексуалдарды нацизмнің құрбандары ретінде мойындауды және басқа құрбандарға ұқсас өтемақы беруді сұрады. 1970 жылдары Батыс Германиядағы белсенділер де осыған ұқсас талаптар қойды, бірақ олар қабылданбады. 1985 жылы нацистердің гомосексуалдарды қудалауы Батыс Германия президенті Ричард фон Вайцзекердің «Еуропадағы соғыстың аяқталуы және ұлттық социалистік тәртіпсіздіктің 40 жылдығына» арналған сөзінде алғаш рет ресми түрде мойындалды. 2002 жылы Германия 175-бап бойынша нацистік кезеңдегі сот шешімдерін жойды, ал 2017 жылы зардап шеккендерге өтемақы ұсынылды. 2017 жылғы сот шешімдерін жою және өтемақы 1945 жылдан кейін сотталған адамдарға да қатысты, бұл Германия мемлекетінің демократиялық мемлекетте «типикалық нацистік әділетсіздік» деп есептелмейтін әрекеттер үшін өтемақы төлеген жалғыз жағдайы болды.

Мұра

1970 жылға дейін гомосексуалистерді қудалау туралы мәліметтер аз болды. Бұл Стоунволл көтерілісінен және Германияда гомосексуализмнің ішінара қылмыстан босатылуынан кейін өзгерді, бұл гей-бостандық дәуірін бастады. ЛГБТ қауымдастығы гомосексуалистерді нацистердің қуғын-сүргінін еске алуға 1970 жылдары, ЛГБТ құқықтары үшін үлкен қозғалыстар дамыған кезде көңіл бөлді. Гомосексуалистерді нацистік құрбандардың жеке санаты ретінде тану АҚШ-та басталды, кейін неміс гомосексуалистік белсенділері оны қабылдады. "Гомокост" термині "Холокосттан" кейін көп ұзамай пайда болды; белсенділер 250 000 адам қаза тапқанын мәлімдеді, бірақ тарихи зерттеулер бұл санды тез жоққа шығарды. 1979 жылы Мартин Шерманның "Бұрылған" (Bent) пьесасы ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде гомосексуалистерді нацистердің қуғын-сүргініне қосымша назар аударды. Ал қызғылт үшбұрыш АҚШ-та гей-бостандықтың ең танымал символына айналды. Белсенділер бұл символды нацистік қуғын-сүргінді ЛГБТ-ға қарсы қазіргі дискриминация мен зорлық-зомбылықпен байланыстыру үшін және оған қарсы күресуге шақыру үшін пайдаланды. Гомосексуалистер құрбандарын еске алу үшін концлагерьлерде гүл шоқтарын қою практикасы 1970 жылдары басталды. Маутхаузен (1984), Саксенхаузен (1992), Дахау (1995) және Бухенвальд (2002) сияқты бірнеше концлагерьлерге тұрақты ескерткіштер орнатылды. Бұл ескерткіштерге аман қалғандардың қауымдастықтары күшті қарсылық көрсетті. Германияның бірнеше қалаларында, мысалы, Франкфурт (1994), Кёльн (1995), Берлин (2008) және Любек (2016) ескерткіштер салынды. Гомосексуалистерді нацистердің қуғын-сүргініне арналған ескерткіштер Амстердамда, Болоньяда, Туринда, Барселонада, Сан-Францискода, Нью-Йоркте, Монтевидеода, Сиднейде және Тель-Авивте де орнатылды. Нацистердің гомосексуалистерге қарсы қуғын-сүргінінің жеке құрбандарын еске алу үшін жүздеген "Столперштейндер" орнатылды. АҚШ-та ескерткіштерге көбірек назар аударылды және еврейлердің Холокосты мен гомосексуалистерді қудалау арасындағы тікелей байланыс жасалды. Неміс гей-белсенділері нацистердің коммунистер мен социалистерді қудалауымен ұқсас жайттарды көрді. Нацистердің гомосексуалистерді қудалағанын растайтын дереккөздер аз. Көптеген гомосексуалистер, әсіресе тұтқындалудан қашқандар, өздерінің тәжірибелері туралы ешқашан айтқан жоқ. Нацистер көптеген құжаттарды, соның ішінде гомосексуализм мен абортқа қарсы күрес жөніндегі Рейхтік орталық кеңсесінің архивін жойды. Қалған дереккөздер негізінен полиция және сот құжаттарынан тұрады. 1972 жылы концлагерьтен аман қалған Йозеф Кохаут "Қызғылт үшбұрышты ерлер" (The Men With the Pink Triangle) атты естеліктерін жариялады, бұл қызғылт үшбұрышты тұтқынның сирек кездесетін естеліктерінің бірі. Алғашқы тарихи зерттеулер 1970 жылдардың соңында пайда болды.