Әлеуметтанудағы гендерлік тақырыптар

Кіріспе

Әлеуметтану ғылымының бір саласы

Гендерлік әлеуметтану – әлеуметтанудың маңызды салаларының бірі. Әлеуметтік өзара әрекеттесу әлеуметтік құрылымға қатысты социологиямен тікелей байланысты. Ең маңызды әлеуметтік құрылымдардың бірі – әлеуметтік мәртебе. Бұл адамның қоғамдағы орнына байланысты анықталады, ол адамға қалай қаралатынына әсер етеді. Адамның иеленетін маңызды мәртебелерінің бірі – гендерлік ролі. Қоғамдық пікір мен ғылыми әдебиеттерде гендер термині көбінесе адамның қабылданатын немесе көрсетілетін (өздігінен анықталған) еркектігі немесе әйелдігін білдіру үшін қолданылады.

Кіріспе

Гендерлік рөл терминін Джон Мони 1955 жылы жариялаған мақаласында "адамның өзін ұл немесе еркек, қыз немесе әйел ретінде таныту үшін айтқан немесе істегеннің бәрі" деп анықтады. Америкалық гендерлік теорияшыл Джудит Батлердің пікірінше, адамның гендері күрделі, ол сыртқы түрі, сөйлеуі, қимыл-қозғалысы және биологиялық жынысына ғана шектелмейтін көптеген ерекшеліктерді қамтиды. Қоғамдар көбінесе барлық адамды еркек немесе әйел деп жіктелетін екіұшты гендерлік жүйелерге ие. Кейбір қоғамдар үшінші гендерлік рөлді де қамтиды; мысалы, Солтүстік Американың Екі Рухы және Үндістанның хиджралары. Гендердің әлеуметтік құрылым ме, әлде биологиялық құрылым ме деген мәселе бойынша пікірталас жүріп жатыр.

Феминисттік теорияда

1960-1970 жылдары әйелдер қозғалысы феминистік теорияның қалыптасуына серпін берді. Бұл қозғалысты бастаған жариялымдардың бірі – Бетти Фриданның «Әйелдік мистика» кітабы. Бұл кітап әйелдердің үй шаруасы арқылы қанағаттануына қойылған үміттерді сипаттады, көптеген әйелдермен дереу үндестік тапты, бестселлерге айналып, жаңа қозғалыстың бастауы болды. Бұл қозғалыс әйелдер құқықтары қозғалысы немесе әйелдер азаттық қозғалысы деп те аталады. Осы қозғалыста әйелдер тең құқықтар мен өмірдің барлық саласында – саясат, жұмыс, отбасы және сексуалдық өмірде жеке бостандық үшін күресті. 1966 жылдың маусымында әйелдер үшін Ұлттық ұйым (NOW) құрылды. Ұйымды әйелдер құқығын қорғаушы белсенділер Бетти Фридан, Паули Мюррей, Ширли Чишолм және Мюриэл Фокс әйелдердің саяси және әлеуметтік теңдігін қорғау мақсатымен құрды. Ұйым бастапқыда үлкен жетістікке қол жеткізбесе де, 1969 жылға қарай NOW Вашингтонда әйелдер реформасын ілгерілетуге көбірек мүмкіндік алды. 1972 жылы Конгресс Тең құқықтар туралы түзетуді (ERA) қабылдады. Бұл феминизм үшін жеңіс болғанымен, ERA-ның қабылдануы антифеминистердің сынына ұшырады. Олар ERA-ның ратификациялануы содомия заңдарын жоюға және бір жынысты некелерді заңдастыруға әкеледі деп мәлімдеді. ERA-ны он жыл ішінде 38 штат ратификациялауы керек еді, бірақ ол үш штаттың жетіспеуінен қабылданбады. Бұл феминизмнің екінші толқынында болды, алғашқы толқын 19 ғасырда әйелдердің сайлау құқығы үшін күресінен кейін және ерте феминистік теорияның негізін қалаудан кейін пайда болды. 1970 жылдары терминдерді қалай қолдану керектігі туралы бірлік болған жоқ. 1974 жылғы «Ер/Әйел немесе Адам» басылымында автор «туған гендер» және «ұғынған гендерлік рөлдер» терминдерін қолданды, бірақ 1978 жылғы басылымда гендер және сексуалдық терминдерінің орны ауыстырылды. 1980 жылға қарай феминистік жазбалардың көпшілігі гендерді тек әлеуметтік-мәдени бейімделген белгілерді сипаттау үшін пайдалануға келісті. Феминистік теория – әйелдердің тәжірибесіне және қоғам әйелдерге бағынышты деген сенімге баса назар аударатын әртүрлі теориялардың жиынтығын қамтитын кең термин. Либералды феминизм жеке адамдар өздерінің қабілеттерін дамытуға және өздерінің қызығушылықтарын ілгерілетуге еркін болуы керек деген сенімге негізделген. Адамдар қоғамдағы кедергілерді жою арқылы теңдікті кеңейтуге тырысады. Социалистік феминизм капитализмнің байлық пен билікті аздаған адамдардың қолында шоғырландыру арқылы патриархатты күшейтетініне және дәстүрлі отбасы құрылымын ұжымдық революциямен алмастыру керек деп санайды. Радикалды феминизмде патриархат қоғамға соншалықты терең сіңгендіктен, тіпті социологиялық революция да оны жоя алмайды, сондықтан қоғам гендердің өзін жоюы керек деп есептейді. Ерте феминистік теория гендерлік және сексуалдық айырмашылықтарға және осы гендерлік категорияларға негізделген әділетсіздіктерге бағытталған. Алайда, ерте феминистік қозғалыс көбінесе ақ нәсілді орта таптағы әйелдердің теңдігіне бағытталған және басқа азшылықтағы әйелдерді, әсіресе қара нәсілді әйелдерді шеттетуге ұшырады. Азшылықтағы әйелдер ақ орта таптағы әйелдерден өзгеше тәжірибелер мен күреспен бетпе-бет келеді, бірақ бұл ерте феминистік теорияда көбінесе назардан тыс қалды. Алайда, бұл теория әйелдердің күшін арттыруға, бостандыққа және әйелдің өзін-өзі сезінуін жақсартуға бағытталған феминизмнің тууына жағдай жасады. Уақыт өте келе феминизмді төрт ерекше толқынға бөлуге болады: бірінші толқын 19 ғасырдан 20 ғасырдың басына дейін, екінші толқын феминизмі 1960-1970 жылдардан бастап, үшінші және төртінші толқындар 1990 жылдардан қазіргі уақытқа дейін. Бірінші толқында феминистер әйелдерге сайлау құқығын беруге басымдық берді. Бұл әйелдердің саясатқа қатысуы үшін саяси теңдікті талап ететін қозғалыс болды. Бірақ бұл қозғалыста көбінесе ақ нәсілді әйелдерге сайлау құқығын беруді жақтады, ал азшылықтағы әйелдерді шеттетуге ұшырады. Бірінші қозғалыста азшылықтағы әйелдерді шеттету екінші қозғалыста азшылық топтарын мойындауға себеп болды. Алайда, екінші қозғалыс негізінен сексуалдық және репродуктивтік құқықтармен айналысты.

In the 1960s and 1970s, the women's movement started the momentum that led to the formation of feminist theory. One of the publications that launched this movement was Betty Friedan's The Feminine Mystique. This book described how women were expected to be fulfilled throughout their housework, immediately resonated with many women as it became a bestseller, and a movement was ignited. During this movement, also known as the women's rights movement or women's liberation movement, women fought for equal rights, and more personal freedom in all aspects of life such as politics, work, family and sexuality. In June 1966, the National Organization for Women (NOW) was created by women's rights activists Betty Friedan, Pauli Murray, Shirley Chisholm, and Muriel Fox to advocate political and social equality for women. Although the organization did not succeed right initially, by 1969, NOW was more comfortable with lobbying for women's reform in Washington. In 1972, Congress passed the Equal Rights Amendment (ERA). Despite it being a victory for feminism, the passage of the ERA led to criticism from anti feminists, who argued that the ratification of the ERA would result in the invalidation of sodomy laws, and would lead to the legalization of same sex marriage. The ERA needed to be ratified by 38 states in ten years, and fell short by three. This occurred in the second wave of feminism, after the first wave in the 19th for women's suffrage, and the foundation of early feminist theory. During the 1970s, there was no consensus about how the terms were to be applied. In the 1974 edition of Masculine/Feminine or Human, the author uses "innate gender" and "learned sex roles", but in the 1978 edition, the use of sex and gender is reversed. By 1980, most feminist writings had agreed on using gender only for sociocultural adapted traits. Feminist theory is a broad term for a variety of theories which all emphasize women's experiences and the belief that society is subordinate to women. Liberal feminism is the belief that individuals should be free to develop their own talents and pursue their interests. Individuals seek to expand equality by removing the barriers in society. Socialist feminism believes that capitalism strengthens patriarchy by concentrating wealth and power in the hands of a few, and the traditional family structure should be replaced by a collective revolution. In radical feminism, they believe that patriarchy is so deeply rooted in society that even a sociological revolution would not end it; society must eliminate gender itself. Early feminist theory targeted sex and gender and the injustices based on these gender categories. However, the early feminist movement was geared towards the equality for white middle class women, and excluded other minority women, especially black women. Minority women face different experiences and struggles from white middle class women, but this was largely overlooked in early feminist theory. However, this theory allowed for the birth of feminism, which focuses on women's empowerment, freedom, and the enhancement of a woman's sense of self. As time progresses, feminism can be broken into four distinct waves: first wave from the 19th to early 20th century, second wave feminism from the 1960s to 1970s, to the third and fourth waves of feminism from the 1990s to now. In the first wave, feminists focused on women's suffrage, or giving women the right to vote. It was a movement that pushed for political equality so that women could participate in politics. But in this movement, it mainly advocated for the right to vote for white women, while excluding minority women. The exclusion of minority women in first movement sparked the acknowledgement of minority groups in the second movement. However, the second movement mainly dealt with sexuality and reproductive rights.

Басқа тілдер

Ағылшын тілінде жыныстық қатынас және гендер екеуі де алмастырылмайтын жағдайларда қолданылады (жыныстық қатынас; анальдық секс; қауіпсіз секс; секс-қызметкер; секс-құл). Неміс тілі сияқты басқа тілдерде "Geschlecht" сөзі грамматикалық және биологиялық жыныстың екеуін де білдіреді, бұл кейбір антропологтар ұсынған жыныс пен гендер арасындағы айырмашылықты анықтауды қиындатады. Кейбір жағдайларда неміс тілі осы айырмашылықты көрсету үшін ағылшын тілінен алынған "гендер" сөзін қабылдады. Көбінесе "Geschlechtsidentität" гендер ретінде қолданылады (дегенмен, ол сөзбе-сөз жыныстық идентификацияны білдіреді) ал "Geschlecht" – жыныс ретінде (Джудит Батлердің "Gender Trouble" еңбегінің аудармасында). Көбірек таралғаны – сөздерге қосымшалар қолдану: биологиялық жыныс үшін "biologisches Geschlecht", гендерлік идентификация үшін "Geschlechtsidentität" және гендерлік рөл үшін "Geschlechterrolle" және т.б.

АҚШ БАҚ-тары

Медиа сын – қоғамдағы гендерлік теңсіздіктің баспа, жарнама, теледидар және музыка арқылы көрінісі болып табылады. Бұқаралық ақпарат құралдары әйелдерге қатысты шынайы емес әдемілік стандарттарын – мінсіз тері, жіңішке дене, әдемі шаш – таңу үшін жиі сынға ұшырайды. Кейбір мамандар бұқаралық ақпарат құралдарының әдемілік стандарттары жас қыздардың өзіне деген сенімін төмендетіп, тамақтану тәртібін бұзуға себеп болады деп санайды және осы жағдайға бұқаралық ақпарат құралдарын кінәлайды. Сондай-ақ, кейбіреулер негізгі бұқаралық ақпарат құралдары ерлерді үстемдік таныту арқылы гетеромаскулинность идеясын таратуда дейді. Ал кейбіреулері бұқаралық ақпарат құралдары әйелдерді және гетеронормативті шеңберге сыймайтын ерлерді қарапайым нысан ретінде қарастырып, оларды қыспақтап отырады деп мәлімдейді.

Қуғын-сүргін

Бұқаралық ақпарат құралдары еркектерді сезімталдықтан шеттету, зорлыққа ұйыту және дене күшімен ерекшелену арқылы жоғары дәрежеде еркектікке тәрбиелейді. Жарнамалар, Голливуд киноиндустриясы және бейне ойындар да осы жоғары дәрежедегі еркектік бейнесін жиі көрсетеді. Бұл құралдар еркектерді гегемоникалық еркектік идеалдарына сай келмегендерді қысымға салуға және еркектің бұл қарапайым идеалдарын қолдауға бағытталған өзін-өзі растау жүйесін дамытуға итермелейді. Бұл әйелдерге қатысты еркектердің үстемдігін одан әрі күшейтеді және заңдастырады деген теория бар. Тарих бойы әйелдер бұқаралық ақпарат құралдарынан шеттетіліп келді, бұл мәселе 18-шы ғасырда Еуропа мен Солтүстік Америкадағы суфражист қозғалысы тарапынан ерекше атап көрсетілді. Әйелдер туралы материалдар жарияланғанымен, олар көбінесе патриархалдық жаңалықтар құралдарының әйелдерге қарсы көзқарасымен қарапайымдатылып немесе бұрмаланған. Суфражист қозғалысы әйелдердің мәселелері мен жетістіктері туралы білімді тарату үшін өздерінің жеке БАҚ құралын құруға ұмтылды. Бұрынғы жаңалықтар құралдарының патриархалдық жүйесіне байланысты, әйелдер өздерінің БАҚ құралдарын құруға мәжбүр болды, себебі жаңалықтар қызметтерінде, радиостанцияларда және газет редакцияларындағы корпоративтік сатыдан өту әйелдер үшін дерлік мүмкін емес еді. 20-шы ғасырда әйелдер мен феминистік мәселелерге қатысты ақпарат, соның ішінде жұмыс орнындағы дискриминация және сайлау құқығы сияқты мәселелер, әйелдердің қазіргі проблемаларын жария ету және қоғамды хабардар ету және білім беру арқылы әйелдердің теңдігі мен құқықтарын қорғау мақсатымен әртүрлі жаңалықтар құралдарында жарияланды.

Әйелдерді объективтендіру

Әйелдерді объективтеу – әйелдерді иеленуге және сатып алуға болатын сезімтал емес заттар ретінде қарау немесе тікелей олармен салыстыру жағдайларын білдіреді. Мұны жарнамалар контекстінде қарастыруға болады, онда заттарға адамдық қасиеттер беріліп, оларға әйелдік белгілер немесе әйел денесінің ерекшеліктері тән болуы мүмкін. Көп жағдайда объективтеу ерлердің жыныстық тілектерінен туындаса да, ол әрқашан жыныстық сипаттағы болмайды. Зерттеулер көрсеткендей, БАҚ-тағы әйелдерді кеңінен объективтеудің салдарынан қоғамда әйелдердің өзіне сенімсіздігінің төмендеуі және тамақтану тәртібін бұзу сияқты маңызды мәселелер туындауы мүмкін.

Гендер және әлеуметтену

Әлеуметтену – бұл адамдардың қоғамның нормаларын, құндылықтарын және ережелерін үйрену процесі, осы арқылы олар оның толыққанды мүшесіне айналады. Әлеуметтену теориясы гендерлік үлгілерді қалыптастырудың түсінікті жолын ұсынады. Сәбилер қоршаған ортаның оларға «жазылуын» күтіп тұрған бос беттер сияқты қарастырылады. Өздеріне жақын адамдармен өзара әрекеттесу және қоғамның құндылықтарына бейімделу арқылы сәбилер оларға тағайындалған гендерді және қандай рөлдерді оқу керектігін біледі. Гендерлік тұрғысынан дұрыс мінез-құлықты марапаттау және одан ауытқуды жазалау арқылы балалар өз гендерлік роліне әлеуметтендіріледі. Балалар үшін негізгі әлеуметтендіруші агент – ата-аналары. Кішкентай кезінен бастап балаларға нақты гендерге қатысты қоғамдық ережелер мен нормалар үйретіледі. Бұл нормалар, сондай-ақ гендерлік рөлдер деп аталады, ерлер мен әйелдерден не күтілетінін анықтайды. Бала дүниеге келген сәттен бастап ата-аналар оның гендеріне қарай үміттерін қалыптастырады. Мысалы, ата-аналар ұлдарымен қыздарына қарағанда физикалық ойынға көбірек араласады, және мұның ұзақ мерзімді салдары болуы мүмкін (осы жағдайда, ұлдардың физикалық зорлық-зомбылық пен агрессияны дамытудағы артықшылығы). Ата-аналар мен отбасы баланың гендерге деген көзқарасын қалыптастыруға ықпал ете алады. Мұндай ықпалға ата-аналардың еркек және әйел балаларға деген көзқарасы мен оларға қатысты әртүрлі қарым-қатынасы жатады. Зерттеуші Сюзан Витт ата-аналар балаларды туғаннан бастап нақты ойыншықтар, түстер және гендерлік бинарлыққа байланысты есімдер арқылы гендерге бейімдейтінін айтады. Витт ата-ананың гендерге деген көзқарасы ұл баладан қыз балаға өзгеше болуы мүмкін екенін және бұл көзқарастар баланың туылғаннан кейін тез қалыптасатынын мәлімдейді. Ата-аналар балалардың үйдегі мінез-құлқы мен ойлауына әсер етеді, содан кейін бала осындай идеялар мен сенімдерді нығайтатын ортаға тап болады. Автор Сьюзан Гришабер "Гендерлік бейнелі нәрестені құру" еңбегінде ата-аналар баласының жынысын білгеннен кейін жүктілікке қатысты көзқарастары өзгеретінін, содан кейін туа білмейтін балаға деген көзқарасы өзгеріп, осыған байланысты жоспарлау кезінде гендерді қабылдайтынын айтады. Гришабердің теориясына сәйкес, нәрестелер гендерлік әлемге туады, онда олар өз жынысына байланысты қабылданған гендерлік қасиеттерден басқа ештеңе білмейді. Қара Смит екінші жүктілігі кезінде сақталған жүктілік күнделіктерін талдау барысында ұқсас теорияны қолданады. Смит баласының жынысы еркек екенін білгеннен кейін баласына деген көзқарасы өзгергенін айтады. Смиттің бұл пікірін оның әлі туылмаған баламен сөйлескендегі дауыс реңкінің өзгеруі, сондай-ақ жүктіліктің қалған кезеңінде оның қарнына физикалық тиюдің айырмашылығы көрсетеді. Сьюзан МакХейл талқылаған гендерлік әлеуметтенудің тағы бір теориясы – үлкен аға-інілердің гендерлік рөлдері мен көзқарастары кіші балалардың қабылдаған гендерлік рөлдеріне әсер етуі мүмкін. МакХейлдің зерттеуінің нәтижелері бойынша ата-аналардың әлі де балалық шақтағы әлеуметтенуіне ең көп ықпалы бар отбасылық фактор болып табылады. Балалардың көбісі үш жасқа толғанда, өздерін еркек немесе әйел ретінде, өмір бойы сақталатын гендерлік сәйкестікті анық сезіне бастайды. Сонымен қатар, көптеген мектепке дейінгі балалар гендерлік стереотиптерді терең түсінеді, кейбір іс-әрекеттер немесе киім-кешек қыздарға, ал басқалары ұлдарға жатпайды деп санайды. Бірақ гендерлік сәйкестік биологиялық жыныстан автоматты түрде туындайтын емес. Ересектер қыз бен жігіттің қарым-қатынасына әртүрлі жауап береді. 13 айлық нәрестелерді зерттеу барысында, ер балалар өздеріне көңіл бөлуді талап еткенде, агрессивті мінез-құлықпен, немесе жылап, ыңқылдап немесе айқайлап, оларды алуға бейім екендігі анықталды. Ал ересектер қыздарға тек тіл, ым-ишара немесе жұмсақ қол тигізген кезде ғана жауап береді. Зерттеудің басында қарым-қатынас үлгілерінде аз айырмашылық болды, бірақ екі жасқа келгенде қыздар көп сөйлейтін, ал ұлдар қарым-қатынас техникасында көбірек сенімді болады. Балалық шақта үйретілген нормалар адамның өмірінде маңызды, өйткені ерте жастағы ата-аналар үйреткен гендер туралы идеялар үйден тыс жерде нығайтылады. Нормативтік гендерлік рөлдер үй ішінен тыс жерде нығайтылуы мүмкін, бұл гендер туралы гегемоникалық идеялардың күшін арттырады. Жанис МакКейб жасаған жиырма бірінші ғасырғы балалар кітаптарының талдауы, осы балалар медиасының әйелдерді символдық түрде жоққа шығаратынын, оларды еркектерге қарағанда шамамен екі есе аз көрсетілетінін көрсетеді. Мұндай жетіспеушілік балалар мен олардың гендерге деген көзқарасына әсер етуі мүмкін. Бет Хентгес және Ким Кейс жасаған зерттеуде Disney, Nickelodeon және Cartoon Network сияқты балалар телеарналары өз көрсетілімдерінде еркектер мен әйелдердің пропорционалды емес көрсетілуін көрсетті. Хентгес пен Кейсқа сәйкес, барлық үш балалар арнасында әйел персонаждар аз; алайда, Disney-ден гөрі Cartoon Network және Nickelodeon-та стереотиптік гендерлік мінез-құлықтың таралуы жоғары.

Socialization is the process where individuals learn the norms, values, and rules of a society in order to become a functioning member in it. Socialization theory offers a straightforward account of the acquisition of gendered identities. Infants are seen as blank slates, waiting to be written down on by their environment. Through their interactions with people close to them and exposure to the values of their society, infants learn what gender is attributed to them and what roles they are expected to learn. Reinforcement (through rewarding gender appropriate behavior and punishing what may seem as deviant behavior) socializes children into their genders. For children, the primary agent of socialization for them is their parents. At a young age, children are taught societal rules and norms for specific genders. These norms, also known as gender roles, outline what is expected from males and females. From the moment of birth and on wards, parental expectations for their child are set by their gender. For example, parents are far more likely to engage with their sons in rough physical play than they are with their daughters, and it has been argued that long term consequences may follow (in this case, a head start for boys in the development of physical violence and aggressiveness). Parents and family can influence the way that a child develops their view of gender. These types of influences can include parental attitudes and difference of treatment regarding male and female children. Researcher Susan Witt claims that parents also expose children to gender from the time they are born via specific toys, colors, and names associated with genders in the binary. Witt suggests that parental attitudes about gender can differ from male to female children and that these attitudes develop quickly after a child's birth. Parents influence the way children behave and think at home, which is then carried out into the real world where the child is exposed to an environment that reinforces such ideas and beliefs. Author Susan Grieshaber, in "Constructing the Gendered Infant", suggests that attitudes regarding pregnancy change after parents find out the sex of their child, subsequently changing parental attitudes towards the unborn child. According to Grieshaber's theory, once parents determine the sex of their unborn child, they assume a gender while planning for the child's arrival. Because of this, Grieshaber claims that infants are born into a gendered world where they never know anything other than the gender traits that are assumed due to their sex. Kara Smith utilizes similar theory throughout the analysis of her pregnancy journals kept throughout her second pregnancy. Smith concluded that her attitude towards her child changed after learning that her child's sex was male. Smith's claim is reflected in changes in tone of voice when talking to the unborn child as well as differences in physical touch of her stomach throughout the rest of her pregnancy. Another theory of gender socialization, discussed by Susan McHale, is that the gender roles and attitudes of older siblings can impact the gender roles adopted by younger children. Throughout the findings of McHale's study, it is maintained that parents still have the most familial influence on childhood socialization. By the time children reach the age of three, many will have acquired a firm sense of themselves as male or female, a gender identity that remains throughout life. In addition, many pre schoolers develop a firm awareness of gender stereotypes, insisting that certain activities or items of clothing are not for girls and others not for boys. Yet gender identity does not automatically follow from biological sex. Adults respond differently to communicative efforts of boys and girls. A study of infants aged 13 months found that when boys demand attention – by behaving aggressively, or crying, whining or screaming – they tended to get it. By contrast, adults tended to respond to girls only when they used language, gestures, or gentle touches; girls who used attention seeking techniques were likely ignored. There was little difference in the communicative patterns at the start of the study, but by the age of two, the girls have become more talkative and boys more assertive in their communicative techniques. The norms that are taught throughout childhood are influential in an individual's life because the ideas about gender that are typically taught by parents in early years are reinforced outside of the home. Normative gender roles can be reinforced outside of the household, adding power to these hegemonic ideas about gender. An analysis of children's books in the twenty first century, by Janice McCabe, suggests that this particular avenue of children's media symbolically annihilates females, representing them about half as often as that of males. Underrepresentation such as this can affect children and their views of gender. Children's TV networks, such as Disney, Nickelodeon, and Cartoon Network, have demonstrated a disproportional representation of males and females on their respective shows in a study done by Beth Hentges and Kim Case. According to Hentges and Case, there are less female characters across all three children's networks; however, there is more propagation of stereotypical gendered behavior on Cartoon Network and Nickelodeon than that of Disney.

Гендерлік әлеуметтендіруге үй шаруашылығының әсері

Кейбір балалар дәстүрлі гендерлік рөлдерге қарсы тұратын ерекше отбасыларда өседі. Джада Тидуэлл зерттеуінде лесбияндық феминист аналардың (жалғыз аналар мен жұбайлар) отбасынан шыққан балалардың ойын әрекеттерін бақылайды. Тидуэллдің бақылаулары жеке ойынды, сондай-ақ аналармен бірлескен ойынды қамтыды. Осы бақылаулардың нәтижесінде Тидуэлл ерекше ортаның балалардың өмірі мен ой-шағысына әсер ете алатынын айтады. Тидуэллтің пікірінше, гегемониялық мәдени идеяларға қарсы тұратын отбасылар балаларға гетеросексуалды, екі ата-анасы бар отбасыларда тәрбиеленген балалардан өзгеше гендерлік көзқарас қалыптастырады. Жада Тидуэлл зерттеген отбасыларда балалар кейде гендерлік стереотиптерді қолдайтын, ал кейде сынға салатын ойларды білдірді. Басқа бір зерттеуде Эбби Голдберг түрлі отбасылардан шыққан кішкентай балаларды және олардың ойын түрлерін бақылады. Голдбергтің зерттеулері ата-анасы бір жынысты болған балалар гетеросексуалды отбасылардан шыққан балаларға қарағанда стереотиптік гендерлік рөлдерге сәйкес келмейтін ойын түрлеріне бейім екенін көрсетеді. Сьюзан Витт өзінің "Ата-ананың балалардың гендерлік рөлдерге әлеуметтенуіне әсері" атты мақаласында ата-аналық тәрбиеде андрогин гендерлік рөлдерді жақтады, ортаның гендерлік мәселелерге ашық көзқарас танып, ұлдары мен қыздарын ынталандыратынын айтады. Салдарынан, ерлер өздерін дербес сезіне бастайды, тәуелсіз, белсенді және басқалармен қарым-қатынаста бәсекеге қабілетті болады. Сонымен қатар, олар өз сезімдерін білдіруде қиындықтарға тап болып, жақындықтан қорқуы мүмкін. Ал әйелдер басқалармен қарым-қатынас құру қабілеті мен қажеттілігіне ие, олар басқаларға көбірек эмпатия көрсетеді. Олар тәуелсіздік пен дербестік шекараларын сақтауда қиындықтарға кезігеді. Дегенмен, Ходоров бұл үлгілердің міндетті түрде орын алмауы мүмкін екенін айтады. Балаларға күтім жасаудың әлеуметтік жағдайларындағы өзгерістер, мысалы, екі ата-ананың бірлесіп тәрбиелеуі, ата-ананың балаларымен эмоционалдық жақындыққа ие болуы осы циклді үзуге көмектеседі.

Some children are raised in atypical households that challenge normative gender roles. In Jada Tidwell's study, she observes the play of children who come from households with lesbian feminist mothers (both single mothers and couples). Tidwell's observations consisted of both individual play as well as play integrated with the mothers. As a result of these observations, Tidwell asserts that atypical environments can affect children's lives and ideas. According to Tidwell, households that challenge hegemonic cultural ideas ultimately give children a different perspective of gender than those of children raised in heterosexual, two parent households. In the families studied by Jada Tidwell, children reported ideas that both endorsed and challenged stereotypical gender roles at times. In a different study, Abbie Goldberg observed toddlers from various types of households and how these children engaged in play. Goldberg's findings suggest that children whose parents are of the same gender tend to play in ways that are less adherent to stereotypical gender roles than children from heterosexual households. Susan Witt, in her article "Parental Influence on Children's Socialization to Gender Roles", advocates for androgynous gender roles in parenting, arguing that environments are more open minded about gender and encouraging to both their sons and daughters. Consequently, men grow up to have a more autonomous sense of self, and to be more independent, more instrumental and competitive in their dealings with others. They are also more likely to have difficulty expressing their emotions and to be anxious about intimacy. Women, on the other hand, have more ability and more need to sustain relationship with others; they have greater empathy with others. They have difficulty in maintaining the boundaries of an independent and autonomous self. Chodorow, however, believes that these patterns are not inevitable. Changes in the social arrangements for care of children such as dual parenting, which would involve fathers in emotional intimacy with their children, can break the cycle.

Гендерлік және еңбек бөлінісі

Индустрияландыруға дейін экономикалық қызмет, негізінен ауыл шаруашылығы еңбегі, қолөнер сияқты салалармен байланысты болды және шаруашылықтар арқылы ұйымдастырылды. Шаруашылық мүшелері, ер немесе әйел, жас немесе кәрі, отбасының күнкөрісіне үлес қосты. Аймақ пен әлеуметтік жағдайға қарай әйелдер бір түрлі жұмыс істейтін болса, ерлер басқа түрлі жұмыс істегенімен, индустрияға дейінгі еңбек бөлінісінде ерлердің күнкөріс табушы, әйелдердің үй шаруасымен айналысушы ретіндегі айырмашылығы басым емес еді. Индустрияландыру өндірістік қызметтің көп бөлігін фабрикаларға, дүкендерге және кеңселерге көшірді. Жұмыстың үйден бөлінуі гендерлік қатынастар мен гендерлік дискурстағы маңызды өзгерістің белгісі болды. Үй енді отбасылық кәсіпорынның орны ретінде емес, жұмыстан паналауға арналған орын ретінде қарастырылды. Әйелдер үйдің күзетшісі ретінде танылды, олардың табиғаты қызметтер мен тауарларға қарағанда үйлесімділік пен ізгілік құруға бейімделгендігі айтылды. Индустрияға дейінгі қоғам ерлер мен әйелдер арасындағы тепе-теңдікті сақтау үшін жұмыс күшінде жыныстық рөлдерге сүйенді. Ерлер аңшы рөліне, ал әйелдер үй шаруасы рөліне бейімделді. Ерлер отбасына тамақ пен баспанамен қамтамасыз етуге, ал әйелдер балалар мен шаруашылыққа күтім жасауға міндетті болды. Ғасырлар өте келе, бұл үрдіс жалғасып, еңбекке қатысты жыныстық рөлдердің айқын бөлінуіне әкелді. Әйелдер ерлерге тәуелді болып қалды, бұл тәуелділік ерлер рөлінің қоғамда жоғары бағалануына себеп болды, және бұл 21-ғасырда да сақталған. Соңғы жылдары жұмысқа орналасқан әйелдердің саны артқанына қарамастан, ерлер жұмыс күшінде басымдықты сақтап келеді және әйелдер әлі де кемсіз деп қарастырылады. Әйелдердің дәстүрлі ерлер кәсіптеріне қатысты тұрақсыздығы, олардың өздеріне сенімсіздікпен қарауына және өзін-өзі бағалау деңгейінің төмендеуіне әкеледі. Бұған ұқсас нәтижелер 1961 жылы Эрвинг Гоффман ауруханаларда, 1972 жылы Элизабет Арис университеттердегі талқылау топтарында және 1977 жылы Розабет Кантер корпоративтік ортада жүргізген зерттеулерінде де байқалды. Мысалы, Швециядағы зерттеуде директорлар лауазымындағы әйелдер мен ерлердің саны салыстырылды. Зерттеу көрсеткендей, бұл лауазымдарда ерлер әйелдерден көп, және осы нәтижелер АҚШ сияқты басқа елдерде де орын алды. Әйелдердің дәстүрлі түрде атқаратын жұмыстарында, мысалы, медбике, бастауыш сынып мұғалімі және әлеуметтік жұмыскер мамандықтарында жұмыс істейтін ерлер "шыны эскалатор" эффектісін сезінеді, олар жұмыс иерархиясында жылдам өсіп, менеджерлер мен директорлар бола алады. Сонымен қатар, ерлер мен әйелдер арасында жалақы айырмашылығы да бар, әйелдер ерлерге қарағанда 77% төмен жалақы алады. Жалақы айырмашылығының себебі жалақы дискриминациясынан гөрі, ерлер мен әйелдерді жыныстық ерекшеліктерге негізделген жұмыс түрлеріне итермелейтін кәсіптік бөліну болуы мүмкін. Тағы бір себеп - әйелдердің бала күтімі мен үй шаруасындағы ақысыз жұмыстың көп бөлігін атқаруы, тіпті олар жалақыға жұмыс істесе де. Үшінші себеп - кәсіби сексизм, оның бір бөлігі ерлерге дәстүрлі күнкөріс табушы мәртебесіне байланысты жоғарылау мүмкіндігін ұсынады. 2001 жылғы Dukes v. Wal Mart Stores, Inc. топтық ісі Wal Mart-ты сексистік жұмысқа алу және жоғарылату саясатымен айыптады. Сондай-ақ, әйелдердің жоғары жалақы алатын лауазымдарда жұмыс істеуі депрессиялық симптомдардың көбеюімен байланысты екенін көрсететін зерттеулер жүргізілді. Бұл зерттеулер депрессияның жұмыстағы жағымсыз әлеуметтік тәжірибелерден, мысалы, әлеуметтік оқшаулану мен жағымсыз қарым-қатынастардан туындайтынын, бұл биліктегі әйелдердің психикалық денсаулығын нашарлататынын көрсетті. Олардың айтуынша, ерлер әйелдерге қарағанда жұмыс орнындағы мәртебесін жоғары бағалайды. Мұндай әлеуметтік қарым-қатынастар мәдени гендерлік нормаларға байланысты. Әлеуметтік нормалармен қатар, әйелдер осы нормаларға негізделген үміттерге толы. Бұл әйелдерге ізбасар рөлін жүктеді, өйткені бұл нормамен сәйкес келеді. Сонымен қатар, жұмыс орнында трансгендерлердің пайда болуы ерлер мен әйелдердің гендерлік бинарлық жүйесін бұза бастады. Гибридтік гендерлік сәйкестікті құру арқылы трансгендерлік қауымдастық постгендерлікке қарай ұмтылыс туралы түсініктерді ұсынады.

Before industrialization, economic activity, which centered around agricultural work, crafts and so on, was organized by households. Household members, whether male or female, young or old, contributed to the family's livelihood. Although women might do some types of work and men others, depending on region and class, the distinction between men as breadwinners and women as housewives did not characterize pre industrial divisions of labor. Industrialization shifted much productive activity to factories, shops and offices. This separation of work from home signaled a profound change in gender relations and gender discourse. The home came to be understood not as the site of a family enterprise, but as a refuge from the world of work. Women were defined as the keepers of the home, as it was seen as their nature to create harmony and virtue rather than services and goods. Preindustrial society relied on gendered roles in the workforce to create equilibrium between men and women. Men were assigned the hunter role while women were assigned the domestic roles. Men were expected to supply food and shelter for the family while women were the caretakers for the children and their household. As centuries passed, this continued and created a divide in gendered roles in labor. Women remained dependent on men to provide, this dependence led to male roles being more valued in society which still remains in the 21st century. Despite the greater number of women entering the workforce in recent years, men continue to dominate the workforce and women are still viewed as inferior. With the constant negative perceptions of women in traditionally male occupations, research has shown that women approach tasks that are assumed to be for males with low confidence and self esteem. Similar results were found previously in hospitals by Erving Goffman in 1961, university discussion groups by Elizabeth Aries in 1972, and in corporate settings by Rosabeth Kanter in 1977. An example of this is a study from Sweden that compared the number of females in director jobs to men in director jobs. The study showed that there were statistically more men than women holding those jobs and showed that the results were also shown in other countries such as the USA. Men in jobs traditionally held by women, such as nursing, elementary school teaching, and social work, experience a "glass escalator" effect in which they are able to quickly ascend the job hierarchy to become managers and principals. There also tends to be a gender pay gap between men and women, with women earning 77% as much as men. One cause of the gender pay gap may be due to occupational segregation, which pushes men and women towards gender specific forms of employment, rather than pay discrimination. Another possible cause is the double burden, a phenomenon in which women perform most of the unpaid childcare and household work despite being otherwise employed for pay. A third possible cause is occupational sexism, one part of which favors men for promotions due to their traditional breadwinner status. The 2001 class action lawsuit, Dukes v. Wal Mart Stores, Inc., charged Wal Mart with sexist hiring and promotion practices. There were also studies done that showed that having women in higher paying positions would correlate to an increased chance of depressive symptoms. These studies talked about how the depression was caused by the negative social experiences at their job, such as social isolation and negative social interactions, that weaken the mental health of the women in authority positions. Of which referenced that men had more value for their status in the work place than women. These social interactions would have been caused by cultural gender norms. Parallel to the social norms, women are stuck in the expectations placed upon them based on these norms. This places the identity of follower onto women since that is what the norm dictated. In addition, the emergence of transgender individuals in the workplace has begun to disrupt the gender binary of male and female. By creating a hybrid gender identity, the transgender community suggests notions of movement toward postgenderism.

АҚШ жұмыс орны

АҚШ-та компаниялардың жүктілік кезінде және одан кейін әйелдерге демалыс беруге мүмкіндік беретін саясатты қабылдауы жиі кездеседі. Осының нәтижесінде, ананың жалпы денсаулығы жақсарып, психикалық күйі түзетіліп, ана мен бала арасындағы байланыс нығаяды. Дегенмен, АҚШ бала туғаннан кейін әйелдерге төленген демалыс беруді көздейтін санаулы елдердің бірі. Әкелердің демалыста болу көрсеткіші төмен болғанымен, бұл шаруашылыққа көптеген пайда әкеледі, мысалы, ананың босанудан кейінгі қалпына келуіне көмектеседі және әкелердің отбасылық өмірге қатысуын ынталандырады. Канада және Швеция сияқты әкелерге демалыс ұсынатын елдерде нәрестелердің өлім-жітімі төмендеп, аналардың денсаулығы (физикалық және психикалық) жақсарады. Бұл елдер әкелерге демалыс берудің экономикалық тұрғыдан да мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, қоғамда әкелердің демалысқа шығуына кедерес келтіретін қалыптасқан пікірлер бар. Қоғамның дәстүрлі еркектік нормалары ерлердің отбасылық өмірден гөрі жұмысты басымдыққа қоюы керек екенін қадағалайды, ал отбасылық міндеттер әйелдердің жұмысы саналады. Интерсекционалдық теориясы нәсіл, әлеуметтік топ, жыныс және басқа да жекелік белгілердің барлығы әлеуметтік құрылымдар екенін айтады. Бұл теория билік қатынастары жүйесінің нормативті екендігі және жеке адамдарды олардың мінез-құлқы мен күш-жігері үшін жауапты деп санауға болатындығы туралы пікірге қарсы тұрады. Эвелин Накано Гленн гендерлік патриархаттық модельді, ол әйелдердің арасындағы нәсілдік айырмашылықтарды ескермейді, сондай-ақ жалпы азшылықтарға назар аудап, гендерлік айырмашылықтарды назардан тыс қалдыратын ішкі отаршылдық модельді де сынға алады.

Тіршілік ету

Денеге ену – белгілі бір қоғамдағы жыныстық идеалдардың дене бітімімізге қатысты күтілімдер қалыптастыру және оған әсер ету жолдары ретінде анықталуы мүмкін. Биология мен мәдениет арасында өзара байланыс бар. Қоғамдық тұрғыдан анықталған гендерлік рөлдерді орындау арқылы біз мәдени идеалдарды нығайтамыз және бір мезгілде уақытша және тұрақты түрде денемізді қалыптастырамыз, соның нәтижесінде мәдени идеал мәңгілік болады. Шындығында, ерлер мен әйелдердің дене бітіміндегі айырмашылық екі жыныс арасындағы айырмашылыққа қарағанда көп болғанымен, денеге ену жыныстық категориялар арасындағы денелік ерекшеліктерді күшейтеді. Әлеуметтік денеге ену, ерлер де, әйелдер де, мәдениеттер мен уақытқа байланысты өзгереді. Мәдениеттерде гендерлік нормаларды сақтаған әйелдердің мысалдары: қытай мәдениетіндегі аяқ байлау, африкалық және азиялық мәдениеттердегі мойын сақиналары және батыс мәдениеттеріндегі корсеттер. Тағы бір қызықты құбылыс – биік өкшелі аяқкиім кию, ол еркектер киімінен әйелдер киіміне айналған. АҚШ-та әйелдер мен ерлер үшін идеалды дене бейнесі мен пропорциялары өзгерді, әйелдердің идеалды дене пішіні бірте-бірте жіңішкеледі, ал ерлердің идеалды денесі бірте-бірте іріледі. Бұл айырмашылықтар балалар ойыншықтарында жақсы көрінеді: G.I. Joe қуыршақтары ұлдардың физикалық идеалдарын бейнелейді, ал Барби қуыршақтары қыздардың идеалдарын көрсетеді. Наоми Вольфтың «Сұлулық туралы миф: Сұлулық бейнелері қалай әйелдерге қарсы қолданылады» кітабында талданған Сұлулық туралы миф – әйелдер үшін қол жеткізе алмайтын сұлулық стандартына сілтеме жасайды, ол тұтыну мәдениетін қолдайды. Керісінше, ерлердің денелері де гендерлік мәдени идеалдармен «белгіленеді», бұл тұтыну мәдениетінде, әсіресе сыра жарнамаларында айқын көрінеді, онда ерлер табиғатқа жақын, қатал, күшті және «еркек» ретінде бейнеленеді.

Жыныстық қатынас

Жыныстық қатынас жыныстық мінез-құлық пен жыныстық құштарлықты қамтиды. Алайда, гетеронормативтілік әлеуметтік өмірді гетеросексуалдықтың әрқашан болжанатын, күтілетін, қалыпты және басымдыққа ие болуына бағыттайды. Оның кең таралғандығы адамдарға басқа өмір салтын көзге елестетуді қиындатады. Бұқаралық ақпарат құралдары гетеросексуалдықты дәріптеуге ұмтылады, бұл оның кең таралғандығы мен күшіне әсер етеді. Гетеросексуалдықтың қалыпты және ерекше тұжырымдамалары гетеросексуалдықты қалыпқа келтіруге жұмыс істейді; сондықтан осы әлеуметтік қарым-қатынастың басқа түрін немесе осы байланыстардан тыс адамды көзге елестету қиынға соғады. Сонымен қатар, некедегі гетеросексуалдылық нормативті және қажетті жыныстық қатынастың көрінбейтін ядросын құрайды, ал қалған жыныстық қатынастар шеттетіліп, бұзық және табиғатқа жат деп есептеледі. Альфред Кинси «Кинси шкаласы» деп аталатын гетеросексуалдық-гомосексуалдық бағалау шкаласын жасады, ол адамның жыныстық қатынасы туралы қалыпты түсінікке, оның қатаң түрде екіұшты және гендерге тікелей байланысты екендігіне қарсы шығады. Драг-куин – бұл гендерді «күмәнді етудің» мысалы, ол қоғамдағы жыныстық қатынасты түсінуді қиындатады, өйткені адамдарды еркек/әйел екіұштылығынан тыс ойлауға мәжбүр етеді. Фридрих Энгельс аңшы-жинаушы қоғамда ерлер мен әйелдердің қызметтері әртүрлі болғанымен, бірдей маңызға ие екенін айтқан. Технологиялық жетістіктер өндірістік артықшылыққа жол ашқанда, әлеуметтік теңдік пен ортақ пайдалану жеке меншікке және, әрі қарай, сыныптық иерархияға ұшырады. Ауыл шаруашылығының дамуымен ерлер әйелдерге айтарлықтай билікке ие болды. Мұрагерлеріне беруге байлық жинаған жоғары топтағы ерлер өз ұлдарының өзіндік балалары екеніне көз жеткізуді қалады, бұл оларды әйелдердің жыныстық қатынасын бақылауға итерді. Мүлікті бақылауға деген құштарлық моногамдық неке мен отбасы институтына әкелді. Әйелдер үйленгенге дейін тазалықты сақтауға, ал кейін күйеулеріне адал болуға, өмірін бір еркектің балаларын дүниеге келтіру мен тәрбиелеуге арнауға үйретілді.

Үшінші жынысы

Тарих бойында және бүкіл әлемде үшінші жыныс туралы идея болған. Түпкілікті американдық мәдениетте екі рухтың ерлер мен әйелдерден өзгеше гендерлік рөлдері болды. Әсіресе, навахо қоғамында үшінші жыныс "надле" деп аталады. Олар жыныстық құштарлықтан бас тартып, құрбандыққа шалу арқылы, яғни ұрық және қанағат мүшелерін алып тастау арқылы жыныстық қатынасқа түседі.