Кіріспе

Америкалық жазушы

Берта Ранкл (1879–1958) – Нью-Джерси штатының Беркли-Хайтс қаласында туған американдық романист және драматург. Әдебиетке бейім отбасынан шыққан ол бес роман жазды. Оның алғашқы және ең танымал туындысы – «Наварраның қалқаны», ол Бродвейдегі пьесаға айналдырылды. Оның әкесі Нью-Йорк трибунасының заң кеңесшісі болған, ал анасы – редакторлық мақалалардың авторы, екеуі де Нью-Йорктегі беделді заңгерлер болған. Лусия Ранкл қызының өлеңін тауып алып, бас редактордың оны әділ бағалайтынына үміттенді. Авторды білмей, ол өлеңнің күштілігіне, ерекше формасына және жолдарының әсем ырғағына қатты қуанды. Өлең бірден «Әлем әдебиетінің ең жақсы туындылары» жинағына енгізілді, ал кейін Эдмунд Кларенс Стетман оны американдық антологиясына қосты. Осының нәтижесінде Ранкл Нью-Йорктегі әйелдерге арналған Мисс Брэкет аталған интернатта он үш жасқа дейін оқыды, содан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты оқуын тоқтатты. Одан кейін ол үлкен үй кітапханасында оқыды және анасымен бірге білім алды. Оның алғашқы нұсқасы әлдеқайда қысқа болды, ол қаһармансыз саяси интригалар мен әскери оқиғалар туралы әңгіме болды. Бірақ «The Century Company» редакторы, көпшілік «күлдіргіңіздердің қозғалысынсыз» қанағаттанбайтынын айтып, онға жуық қосымша тарау талап етті, ол да оларды ұсынды. Кітап «Нью-Йорк Таймс» анықтағандай, 1901 жылдың барлық кезеңінде АҚШ-тағы ең көп сатылған романдар тізімінде үшінші орынға ие болды. Ол жарық көрген жылы драматург Лоренс Марстонмен бірлесіп, Чарльз Фроман қойған Бродвей сахнасындағы қойылым үшін өзінің әңгімесін бейімдеді.

Толна туралы шындық

Оның анасы жазған "The Outlook" журналы Ранклдің екінші романы, "Толна туралы шындық" туралы былай деді: "Бірден танымал болған жас келіншей, Берта Ранкл мыс, "Наварраның қалқаны" кітабындағыдай керемет оқиғаларға толы америкалық екі апталық өмір туралы жазды. Бұл қазіргі Нью-Йорк өмірінен алынған романның қарқындылығы мен күштілігі, мүмкін, оның нақты сапасынан асып түсуі мүмкін. Толнаның өнер досы мен менеджері оған таңған екі жақты мінез бірнеше комедиялық жағдайларға және кейде жартылай трагедиялық ноталарға әкеледі. Толна мен миссис Бёрнэм өте әсерлі. Денис Олден өзінің таныс айнасынан басқаларына қарағанда көңілге аз сенім ұялатады."

Қызыл салт атты

Bookman журналында "Қызыл салт атты" романы туралы былай делінген: "Осы жаңа оқиғаның оқиғасы Уайт аралында өтеді, уақыты – Американдық революция кезеңі. Оқиғаның орталық тұлғасы – аристократиялық, бірақ кедей отбасы. Еркек мұрагерлердің жоқтығынан атақ әдемі, бірақ еркіндікке құмар, тәртіпсіз қызға көшеді. Ол өзін өзі тәрбиелеуге тырысады. Оның бақытсыз, ескерусіз қалған, денсаулығы нашар анасы көбінесе өз бөлмесінен шықпайды, ал оның әуескер, ысырапшыл әкесі көбінесе үйден жоқ болады, көңіл көтерумен айналысады, оның ішінде ішімдік ішу мен ойын-сауық ең қарапайым түрлері. Оқиғаның басында бүкіл аймақ Англияның оңтүстік жағалауын қорқытып жүрген, тек "Қызыл салт атты" деген атпен белгілі бір батыл жол тонаушыға байланысты шулап тұр. Сондықтан, лорд Яракомбтың қызы Леттис ескі үйдің шаң басқан бөлмесінде сандықтың артында жасырынып отырған әдемі жас жігітті тапқанда, ол оның сол жол тонаушы екеніне көз жеткізеді. Оның еркіндікке құмар мінезіне сай, ол оны жаңа үй шаруашылығының жәрдемшісі ретінде жасырып, қорғауға тырысады. Жағдай жақсы дамытылған, әңгіменің стилі жеңіл, бірақ бетінен трагедияның көрінісі сезіледі. Бірақ осы сәттен күтілген әсерді түгелдей жоятын бір факт бар – оқиғаның құпиясы тым айқын. Кітаптың үштен бірін оқымай тұрып-ақ, Қызыл салт аттының кім екенін анықтау қиын емес, ал қалған бірден-бір таңғажайып – оқиғаның басқа кейіпкерлерінің ойсыздығы, олар шындықты ашуға тым көп уақыт жұмсайды."

Айналадағы қисық жолмен

Америкадағы ауыл өмірі Ранклдің төртінші романы "Тура қисық жолмен" туралы былай деді: "Таныс, сонымен қатар қызықты адамдар туралы түсініктелген әңгіме; повестьтің бастауы бірінші тарауда шапшаң болады және соңына дейін қарқынын жоғалтпайды. Оқиға Ньюпорттың жоғары қоғамдық өмірінен Филиппинге ауысады, Жапония мен Үндістанда тоқтайды. "Тура қисық жолмен" романы "Наварраның қалқаны" романының барлық әңгімелеу шеберлігіне ие, бірақ ол бүгінгі заманғы адамдар мен орындарды бейнелейді және автордың көп жылдық көркемдік тәжірибесімен байытылған. Бұл, сөзсіз, әңгіме айту шебері Берта Ранклдің қазінгі уақытқа дейін жазған ең жақсы романы."