Кіріспе

Американдық ұшқыш Джеймс "Джабби" Джабара (10 қазан 1923 – 17 қараша 1966) – АҚШ Әуе күштерінің реактивтік ұшқыштардың алғашқы "асы". Оклахома штатында туған ол Канзас штатында өмір сүрді, орта мектепті бітіргеннен кейін Форт Райлиде авиация кадеті болып оқуға түсті. Джабара Техас штатындағы төрт ұшу мектебінде оқып, ұшқыш қанатын алып, екінші лейтенант болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Джабара Солтүстік Американың P-51 Mustang ұшағымен Еуропада екі рет жауынгерлік міндетін орындады және неміс ұшақтарына қарсы 1,5 әуе жеңісіне қол жеткізді. Джабара 1948 жылы алғашқы реактивтік ұшағын – USAF Lockheed F-80 Shooting Star ұшағымен ұшты, кейін USAF North American F-86 Sabre ұшағына көшті. Корея соғысы кезінде Джабара осы ұшақпен бірнеше кеңес жасалған МиГ-15 ұшақтарын атып түсірді. Ол соғыстағы алғашқы расталған әуе жеңісін 1951 жылдың 3 сәуірінде одда. Бір айдан кейін ол бесінші және алтыншы жеңісін одда, осылайша тарихтағы алғашқы американдық реактивтік ұшқыш "ас" атанды. Ол барлығы 15 жеңіске жетіп, "үш еселік ас" атағын алды. Джабара Корея соғысының ең көп ұпай жинаған екінші американдық ұшқышы болып саналды. Ол соғыстағы ерліктері үшін "Құрметті қызмет ордені", "Күміс жұлдыз", "Дистинктивті ұшу ордені", "Әуе медалі" және Ұлыбританияның "Дистинктивті ұшу орденімен" марапатталды. Кейін Джабара АҚШ-тың әртүрлі Әуе күштері базаларында бірқатар командирлік қызметтерді атқарды. Ол Lockheed F-104 Starfighter және кейін Convair B-58 Hustler ұшақтарымен ұшты. 1966 жылы Вьетнамдағы қызметтен демалыста болған полковник Джабара отбасымен бірге екі көлікпен жаңа үйлеріне бара жатқанда, оның қызы басқарған көлік апатқа ұшырап, екеуі де қаза тапты. Олар Арлингтон ұлттық зиратында бірге жерленді. Әскери авиацияға қосқан үлесін еске алу үшін Канзас штатының Уичита қаласының сыртындағы әуежайға оның есімі берілді. Жыл сайын АҚШ Әуе күштері академиясының түлектер қауымдастығы академияның үздік жетістіктерін көрсеткен түлектеріне "Жабара" сыйлығын табыс етеді.

Ерте өмір

Джабара Оклахома штатының Маскоги қаласында ливандық текті отбасында дүниеге келді; оның әкесі Джон және анасы Оңтүстік Ливанның Марджаюн қаласынан шыққан. Джабара скауттар қатарына қосылып, кейін Игл скауты болды. Ерте жасынан ол ұшқыш болуды армандаған, "Мен [Эдди] Рикенбеккер туралы мақалалар мен әуе шайқасы туралы романдарды оқитынмын, және алтыншы сыныптан бастап менің мақсатым – жауынгер ұшқышы болу еді". Ол ата-анасының азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді және 1942 жылдың мамыр айында Канзас штатының Уичита қаласындағы Уичита Солтүстік орта мектебін бітірді. Бітімі 165 см, Джабара жауынгер ұшқышы болуға сәл кішкентай еді (сондай-ақ, көру қабілетін жақсарту үшін әдетте түзеуші көзілдік тағу қажет болған). Ұшу үшін көзін жақсартуға тырысып, ол күнде 20 сәбіз жеген, оның көру қабілетін жақсартады деп ойлаған. Техастағы төрт ұшқыштар мектебін бітіргеннен кейін, 1943 жылдың қазан айында Техастағы Мур Филдте ол ұшқыш қанатын алып, екінші лейтенант рөліне тағайындалды. Джабара мен оның әйелі Нинаның төрт баласы болды: Джеймс Уильям (1949 ж.т.), Кэрол Энн (1950 ж.т.), Кэти (1952 ж.т.) және Женна (1957 ж.т.).

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас күштері Еуропалық театрда неміс әуе күштерімен күресті. Одақтастар бірнеше истребитель ұшақтарын пайдаланды, соның ішінде North American P-51 Mustang. Жабара Еуропа бойынша P-51 ұшқышы ретінде екі жауынгерлік міндетке тағайындалды. Оның алғашқы міндеті 1944 жылдың қаңтар айынан қазан айына дейін Тоғызыншы әуе армиясының 363-ші истребитель тобымен жалғасты. Алғашқы миссиясында ол Бельгиядағы неміс теміржолдарына шабуыл жасады. Тағы бір жағдайда, Жабара неміс ұшағымен қақтығысқанда, екеуі де әуеде соқтығысып, екі ұшқыш та қауіпсіз жерге қонды, содан кейін кездесіп қол алысты. Және төрт адам жерде болды. Ол 1,5 жеңісі үшін бір «Ерен еңбегі үшін» орденімен (Oak Leaf Cluster) және 18 «Ерен еңбегі үшін» орденімен (Oak Leaf Cluster) марапатталған Әуе медалін алды. Жабара өзінің алғашқы расталған жеңісін 1951 жылдың 3 сәуірінде МиГ Аллеясында (Солтүстік Кореяның солтүстік-батысындағы аймақ) 12 F-86 Sabre ұшағының 12 МиГ-15 ұшағына қарсы шайқасында алды. 22 сәуірде төртінші, ал мансабындағы бесінші жеңісімен ол «аса қабілетті» ұшқыш атанды. 334-ші эскадрилья АҚШ-қа қайта оралғанда, Жабара ерікті түрде 335-ші истребитель-кемеге қарсы эскадрильяға ауысты. 20 мамырда екі F-86 Sabre ұшағы МиГ Аллеясында бірнеше МиГ-15 ұшақтарымен кездесті, радио байланысы арқылы екі қосымша F-86 Sabre ұшағы, соның ішінде Жабара шайқасқа қосылды. Алдағы шайқасқа дайындық барысында Жабара мен басқа F-86 Sabre ұшқыштарына маневрлеу қабілетін жақсарту үшін қосымша жанармай бактерілерін тастауға бұйрық берілді. Жабараның оң жақ жанармай бакі тармағы қанатынан ажыратылған жоқ, ал регламент бойынша ол базаға оралуы керек болды, өйткені ұшақтың артық салмағы мен тепе-теңдігі бұзылуына себеп болып, МиГ-пен шайқасу мүмкіндігін шектеуі мүмкін. Бесінші және алтыншы жеңісімен Жабара реактивтік ұшақтарды пайдаланып, «аса қабілетті» атанған алғашқы американдық ұшқыш болды. Американдықтардың мәлімдемесіне сәйкес, 20 минуттық әуе шайқасында 36 F-86 Sabre ұшағы 50-ге жуық МиГ-15 ұшағымен (ресейлік деректер 30 МиГ-ді көрсетеді) шайқасты, ал американдық ұшқыштар Жабараның екі жеңісін және басқа ұшқыштың «мүмкін» жеңісін тіркеді. Кейінірек сұхбатында Жабара: «Бұл менің күніме арналған добылым болды, мен әуе соғысы тарихындағы алғашқы реактивтік «аса қабілетті» ұшқыш екенімді білгенімде өте жақсы сезіндім» деді. Корей миссиясының соңғы 163-і; ол елдің екінші ең жоғары наградасы – «Құрмет орденімен» марапатталды. Фильмдерде оның ұшағының кадрлары көрсетілді, сондай-ақ оның әні («That Jabara Bird») және Бостон бейсбол матчында оның «Құрмет орденімен» марапатталуы көрсетілді. 1953 жылдың қаңтар айында Кореяға келген ол тағы да шетелде міндетін атқарды. Ол кезде майор болған Жабара екінші міндеті барысында тоғыз МиГ ұшағын атып түсіріп, барлығы 15 жеңіске жетті. Оның 15 жеңісі оған «үш еселік аса қабілетті» атағын берді, ал Корей соғысындағы жеңістерінің барлығы МиГ-15-ке қарсы болды. Ол күміс жұлдызды, сондай-ақ қосымша әуе жеңістері үшін тағы бір «Ерен еңбегі үшін» орденін алды.

Мұра

Уичитадан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Канзас штатындағы әуежайға оның құрметіне полковник Джеймс Джабара әуежайы деп аталды. 1968 жылдан бері жыл сайын АҚШ Әуе күштері академиясының түлектер қауымдастығы академия түлегіне, аэрокосмикалық техника саласындағы ең жоғары жетістіктерін көрсеткені үшін "Жабара" сыйлығын табыс етеді. Джеймс Джабара еске алу қоры оның досы тарапынан құрылды және 2004 жылы қор Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы Әуе күштері академиясында оның ескерткішін орнатты. 1950 жылы Әуе күштері қауымдастығы (AFA) оны "Жылдың ең көрнекті ұшқышы" деп атады, ал 1957 жылы AFA оны жылдар бойы авиацияны дамытуға ең көп үлес қосқан 25 америкалықтың бірі деп таныды.