Кіріспе

Ислам дінінде мал құрбандығы Ислам дінінде мал құрбандығы Ислам дінінде діни союдың ережелері

Құрбан (قربان) немесе удхия (أضحية) – ислам заңдарында айтылғандай, Құрбан айт күндері малдан құрбан шалу рәсімі. Бұл сөздің мағынасы мен анықтамасы мұсылмандардың қасиетті кітабы – Құраннан алынған, және оның иудаизмдегі "корбан" мен христиандықтағы "коурбания" ұғымдарымен сабақтастығы бар. Бұл сөз бен ұғым басқа да Ибраһим діндеріндегідей болғанымен, құрбандықтың қалдықтарын жақын туыстарға және мұқтаждарға тағам ретінде тарату арқылы, толық күйдіру рәсімінен айырмашылығы бар. "Құрбан" ұғымын қамтитын жиі қолданылатын сөз – удхия (أضحية). Ислам заңдарында, удхия – белгілі бір күндері, белгілі бір адамның Алланың разылығын алу үшін құрбан ететін мал.

Этимология

Бұл сөз бірнеше семит тілдерінде туыс, үш үндіден тұратын семит түбірі қ р б (ق ر ب) құрамында болып, "жақындық" мағынасын білдіреді. Ең ерте кезде аккад тіліндегі *aqriba* сөзінде кездеседі. Бұл сөз жазуы мен мағынасы бойынша иврит тіліндегі קרבן "әкелу" және "құрбан" сөздерімен байланысты, араб тіліндегі үш әріптен тұратын сөз арқылы "біреуге жақындау жолы немесе амалы" немесе "жақындық" ретінде түсіндіріледі. Алайда, бұл сөздің тікелей мағынасы "құрбандық" емес. Дегенмен, Ыбырайым діндеріндегі және Таяу Шығыстағы діни практикада бұл сөз Құдайға жақындасудың теңдес мағынасын қабылдады.

Құран және хадис

Құранда "құрбан" сөзі үш рет кездеседі: бір рет жануар құрбандығына сілтеме жасап, екі рет Құдайға жақындататын кез келген амал-қимылдарды білдіреді. Ал, "дәбиха" – "ұдия" күнінен басқа күндері жасалатын ислами шарапат. "Құрбан айт" мерекесінде шалынатын құрбандық туралы хадистерде "ұдия" сөзінің түрлері көбінесе "құрбан" сөзімен алмастырылып қолданылады.

Әбіл мен Қабыл

Құрандағы жаратылыс туралы айтылған оқияда бұл сөздің алғаш рет қолданылуы Әбіл мен Қабылдың (Хабил мен Қабыл) шалу құрбандықтарының тарихымен байланысты. Құрандық баяндамада, құрбандық таза ниетсіз немесе күнәлі оймен жасалса, қабыл етілмейтіні айтылады. Құрбандықтың Алланың нығметін әкелуі үшін тәқуа (Аллаға жақындық, сақтық) маңызды өлшем ретінде көрсетіледі, сондай-ақ, осы рәсімнің мәнісіз және босқа орындалу мүмкіндігі де ескеріледі. Әбіл інісімен кеңеседі және өзінің өліміне қатысты нық қадам жасайды, інісіне қарсы қол көтермей, қорғану немесе кек алу үшін күш қолданбайтынына серт береді. Осы оқиғаны еске алу үшін, белгілі бір малдар құрбандыққа шалынып, содан кейін желінеді. Олардың етінің үштен бірін құрбандық шалған отбасы жейді, ал қалғанын кедейлер мен мұқтаждарға таратып береді.

Құрбанның ережелері

Мұсылмандардың көпшілігі үшін Құрбан айт мерекесінде құрбандық шалудың діни маңызы зор, бірақ ол (فريضة) немесе заң бойынша міндетті емес, тек Ханафи мәзхабында ғана міндетті. Мал құрбандыққа шалу Ислам күнтізбесінің 12-ші айы – Зуль-Хиджаның 10-шы күні таңнан бастап 13-шы күні күн батқанға дейін рұхсат етіледі. Осы күндері әлемдегі мұсылмандар құрбандық шалып, белгілі бір күндері малдың сойылуын ұсынады. Құрбандыққа шалынатын малға қатысты талаптар бар: қой, ешкі, қозы, сиыр (буйвол, бұқа) немесе түйе (яһудилерден мүлдем өзгеше). Малдар сау, аурусыз болуы керек, соқыр немесе бір көзі жоқ, құйрықтары мен құлақтарының бөлігі жоқ болуы тиіс (малдың құлақтарын немесе құйрықтарын кесуге тыйым салынған), және олар дабиха талаптарына сәйкес сойылуы керек. Фиқһтың көптеген мектептері малдың үй жануары болуын қабылдайды. Сонымен қатар, Ислам заңы құрбандыққа шалу алдында малға ауыртпалық келтіруге тыйым салады, сондықтан малдың жалғақ тамыры (каротид артериясы) ешқандай анестезиясыз кесіледі. Құрбандық малдың қаны төгіліп, Исламда оған ұқсас амал жоқ. Ет үш бөлікке бөлінеді: бір бөлігі мұқтаждар мен кедейлерге, бір бөлігі құрбандық шалған адамға, ал үшінші бөлігі олардың отбасына беріледі. Олар үшінші бөлігін қалағандарына сыйға тарта алады.