Кіріспе
Рашид әл-Дин Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Абд Жалил әл-Умари (رشیدالدین محمد بن محمد بن عبد جلیل العمری; 1088/9 – 1182/3), көбінесе Ватват (وطواط; "құлаққанат") лақап атымен танымал, Хорезм империясында хатшы, ақын және филолог болған. Араб және парсы тілдерінде көптеген еңбектер жазғаннан бөлек, ол Хорезмшахтар Атсыз және Ил Арсланның бас хатшысы және үгітшісі ретінде жоғары лауазымды қызметтер атқарды. Ватват өмірінің көп бөлігін Хорезмнің Гурғанж астанасында өткізгенімен, ол өзі Балх немесе Бухарада туған. Ол негізінен мақтау қасидаларын жазды, бірақ оның риторикалық еңбегі «Хадаик әл сихр фи дакаик әл ши’р» («Поэзияның құпияларындағы сиқыр бағы») проза түрінде жазылған.
Although Vatvat spent most of his life in the Khwarazmian capital of Gurganj, he was himself a native of Balkh or Bukhara. He mainly composed panegyric qasidehs, but his rhetorical work Hada'iq al sihr fi daqa'iq al shi'r ("Gardens of Magic in the Subtleties of Poetry") is in prose.
Өмірбаян
Ватват 1088/9 жылы Балх немесе Бухара қаласында, екінші халифа Омардан таратынын айтқан сунниттік парсы отбасында дүниеге келді. Ватват Балхтағы Низамия медресесінде білім алып, араб филологиялық дәстүрін жақсы меңгерді. Ол онда кәсібі бойынша катиб (жазушы) болып жұмыс істеді, содан кейін Орталық Азияның Хорезм аймағына көшіп, өмірінің соңына дейін билеуші Хорезмшахтардың қызметінде болды. Ватват сарай ақыны ретінде көзге түсіп, нәтижесінде Хорезмшах Атсыз оған сахиб диван әл-инша (бас хатшы) лауазымын берді, ол лауазымды Атсыздың ұлы және мұрагері Ил Арслан тұсында да сақтап қалды. Екі Хорезмшахтың кезінде Ватват үгітшілікпен де айналысып, Сәлжұқ империясының құлауға жақын екендігі және Хорезмшахтардың күшейіп келе жатқандығы туралы қауесет таратып жүрді. Ватваттың Атсызға деген адалдығы оған соңғысының үстемдігінде болған Сәлжұқ билеушісі Ахмад Санжардың ашуын тудырды. Санжар Ватватты 30 бөлікке бөліп кесуге ниеттенген, бірақ оның бас хатшысы Мунтаджаб әл-Дин Жувайни оны бұл ойдан қайтарды. Ватват 1182/3 жылы Хорезмде 97 жасқа толғанда қайтыс болды.
Тұлға
15 ғасырдағы өмірбаясын жазған Даулатшах Самарқандидің айтуынша, оның кішкентай бойы мен әсем сөйлеуіне байланысты оған "Ватват" (құбыжық) деген лақап ат қойылған. Оның шаршаңқы мінезі бірнеше ақын мен сарайдағыларға ұнамайтын, соның салдарынан олар оны мәжілістерде кішкентайлығы мен тоңқақ басы үшін қысымға алып, мазақ еткен. Ватват өзінің шешендігімен оны осы әңгімелерден сәтті қорғады.
Шығармалары
Ватваттың диваны, парсы тілінде жазылған, 8500 өлеңнен тұрады, негізінен Атзизге арналған мақтау қасидалары. Сарай ақыны лауазымында болғандықтан Ватват, өз заманының көрнекті ақындары Хақани, Әдіб Сабир және Анваримен көптеп поэзиялық хат алмасып, олар оны жоғары бағалаған. Ватват та оларды (әсіресе Әдіб Сабирді) өлеңдерінде мақтаған, бірақ оның мақтаулары кейде саяси жағдайдың өзгеруіне немесе оның жеңіл мінезіне байланысты сатирикалық сипатта жазылған.