Кіріспе

"Жайлы бүркіттер" – американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Бұл әңгіме алғаш рет 1957 жылғы желтоқсан айында жарық көрген «Супер ғылыми фантастика» журналында жарияланып, 1959 жылы «Тоғыз ертең» жинағына енген. Бұл оқиға Азимовтың суық соғыстағы ядролық қарулану жарысына деген қарсылығын білдіретін көптеген туындыларының бірі. Алайда, оның жеңіл ирониялық әуені «Сilly Asses» және «Darwinian Pool Room» әңгімелеріндегі өткір моральдық үгітке қарағанда жағымды сын-пікірлерге ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Хурриандар – кішкентай, құйрықты, вегетариандық приматтар, ғарыш саяхаттарында ірі, құйрықсыз, барлық жейтін ақылды маймылдардың әрқашан ядролық соғыста өздерін жоятынын анықтады. Хурриандар ядролық соғыстан кейін планеталық қоғамдардың қираған қалдықтарын қайта жаңғыртуға көмектесу саясатын қабылдады, сонымен бірге тұрғындарды генетикалық тұрғыдан бейбітшіл нәсілге айналдырды. Олар мүлдем өзімшілдікпен әрекет етпейді: тұтқынға алынған адаммен болған әңгімеде айтылғандай, осылайша «көмек» көрсетілген әрбір нәсіл Хурриандарға «шамалы» үлес төлейді, олардың ең жақсы өнімін таңдайды. Бір жағдайда, өзге жағынан кедей нәсіл өз мүшелерімен төлейді, жыл сайын белгілі бір сандағы адамдарды құлдыққа береді. Хурриандар Жер туралы «Қышқы соғыс» басталғанда білген, бірақ атом соғысы бірден басталмағанына таңырған. Олар Айға база құрып, Жердің өркениеті өзін-өзі жояды деп күтеді. Алайда, олардың есептеулеріне қарамастан, он бес жыл өткен соң соғыс басталған жоқ. Хурриандар да жай ғана кетіп қалай алмайды: олардың есептеулері Жер халқы өз өркениетін жоймаса, олар жақын арада ғарышқа саяхат жасайтынын және олардың зорлық-зомбылығынан Хурриандар өркениетінің арасында хаос тудыратынын көрсетеді. Сараңдыққа ұшырап, Хурриандар ядролық соғыс неге болмайтынын білу үшін адамды ұрлап алады. Адам Хурриандарды қарғалар деп атайды, себебі Хурриандар ешқашан ядролық соғыстардың алдын алуға тырыспайды, олардың пайда болуын күтеді, содан кейін аман қалғандарға көмектеседі. Адаммен сөйлескеннен кейін және оның сөзін талдағаннан кейін, Хурриандар таңғажайып қорытындыға келеді. Осындай ерекше жағдайды бақылауға келген инспектор базаның директорына айтқандай, соғыс өздігінен басталмайды; оған «көмектесу» керек. Сөздің мағынасын түсінуден бас тартып, директор қорқып, түсіндірме сұрайды, және олар Хурриандардың өздері атом бомбасын тастауы керек екенін естіді, содан кейін өздігінен өршіген қақтығысты бастау үшін. Мұндай әдіс соғысты бастаудың жалғыз жолы деп есептелсе де, осы арқылы дамыған ғарыш өркениеттерінің жойылуын болдырмауға болады, бірақ бұл Хурриандарға мүлдем қолайсыз, олар саналы тіршілікті өлтіруді көзге елестете алмайтын абсолютті пацифистер. Директор түсіндіргендей, мұндай әрекет қажет болса да, оны іске асыру мүмкін емес, себебі ешбір Хурриан бомбаны өзі тастай алмайды, тіпті басқа біреуге бұйыра алмайды. Бұл дилемманы шеше алмай, Хурриандар ғарышқа басып кіретін адамдардың көріністерімен мазаланып, үйлеріне қайтуға мәжбүр болады.

Қабылдау

Алгис Будрис "жақсы адам баяндаған мейірімді оқиғаның" "толыққанды емес екенін" айтты. "Оқырман оны оқып: "Рас. Өте рас. Енді не болады?" - деп сұрауы мүмкін."