Соққыдан кейінгі неврологиялық бұзылыстар

Кіріспе

Соққаннан кейінгі неврологиялық бұзылыс

Соққаннан кейінгі синдром (СКС), сондай-ақ соққаннан кейінгі тұрақты симптомдар деп те аталады, – бұл соққаннан кейін апталар, айлар немесе жылдар бойы жалғаса алатын симптомдар жиынтығы. СКС медициналық тұрғыдан жеңіл ми травмасы (ЖМТ) ретінде жіктеледі. Соққанға ұшыраған адамдардың шамамен 35% - ы жарақат алғаннан кейін 3-6 айдан кейін тұрақты немесе ұзаққа созылған симптомдарды бастан кешіреді. Ұзаққа созылған соққан симптомдары жасөспірімдерде алғашқы оқиғадан кейін төрт аптадан астам сақталады, ал ересектерде апталар немесе айлар бойы сақталуы мүмкін. Симптомдар жарақаттан кейін үш айдан астам сақталса диагноз қойылуы мүмкін. Дегенмен, науқастар симптомдардың бір ай ішінде созылып жатқанын байқаған кезде, әсіресе психикалық денсаулығының нашарлап жатқанын байқағанда дереу көмек алуы маңызды, себебі олар соққаннан кейінгі депрессияға ұшырау қаупі бар. СКС-ке арнайы ем жоқ болғанымен, симптомдарды дәрі-дәрмектермен және физикалық және мінез-құлық терапиясымен жеңілдетуге болады. Симптомдар туралы ақпарат алу және қалпына келу үміті туралы толық мәліметтер білу маңызды. СКС жағдайларының көпшілігі уақыт өте келе шешіледі.

Белгілері мен симптомдары

Бұрын ПКШ термині шағын ми жарақаты немесе шайқап алудан кейін бірден пайда болатын физикалық симптомдарды немесе соққыдан кейінгі симптомдарды білдіру үшін де қолданылған. Сонымен қатар, симптомдардың сипаты уақыт өте келе өзгеруі мүмкін: жедел симптомдар көбінесе физикалық болады, ал қалыптасқан симптомдар негізінен психологиялық болып келеді. Шуға сезімталдық, назар аудару және есте сақтау қиындықтары, тітіркену, депрессия және үлкен қысым сезіну сияқты симптомдар жарақаттан кейін бірден емес, оның орнына бірнеше күн немесе апталар өткен соң пайда болатындықтан "кейінгі симптомдар" деп аталуы мүмкін.

Физикалық

Кең таралған жағдай, соның ішінде бас ауруы, посткоммуссиялық синдроммен (ПКС) байланысты. Көптеген адамдар жарақат алғанға дейін сезінген бас ауруының сол түрін сезінеді, бірақ ПКС диагнозы қойылған адамдар көбінесе жиірек немесе ұзаққа созылатын бас ауруларынан шағымданады. ПКС-пен ауыратын адамдардың шамамен 10% жарыққа немесе шуға сезімталдық танытады, 5% дәм немесе иіс сезу қабілетінің төмендеуін сезінеді, ал 14% көру қабілетінің нашарлауын байқайды. ПКС ұйқысыздық, шаршау, агрессия және көңіл-күйдің тез өзгеруіне әкелуі мүмкін. Апатия, ұйқысыздық, тітіркену немесе мотивацияның жоқтығы сияқты белгілі бір симптомдар депрессия сияқты бір мезгілде болатын басқа жағдайлардың салдары болуы мүмкін. Бұл кездесулерді ұмыту немесе жұмыста қиындықтар сияқты басқа да проблемаларды күшейтеді. Сондай-ақ, жеңіл ми травмасын бастан өткергеннен кейін неге кейбір адамдарда ПКС дамиды, ал басқаларында дамымайды деген сұраққа жауап ізделеді. Синдромның мәні және оның диагнозы 19 ғасырдан бері қызу талқылаулардың нысаны болып келеді. Дегенмен, белгілі бір тәуекел факторлары анықталды: бұрыннан бар медициналық немесе психологиялық жағдайлар, мүгедектік күту, әйелдер және егде жастағы адамдар ПКС-ке шалдығу ықтималдығын арттырады. Жарақат алғанға дейін, оның кезінде және кейін пайда болған физиологиялық және психологиялық факторлардың барлығы ПКС дамуына қатысады деп есептеледі. Кейбір сарапшылар мидың сілкінісінен кейінгі симптомдар мидың құрылымдық зақымдануынан немесе мидың сілкінісінен туындаған әсерден туындаған нейротрансмиттер жүйелерінің бұзылуынан пайда болады деп санайды. Басқалары бұл симптомдардың жалпы психологиялық факторлармен байланысты екенін айтады. Бас ауруы, бас айналуы және ұйқының бұзылуы сияқты ең көп кездесетін симптомдар депрессия, алаңдаушылық немесе посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТБ) диагнозы қойылған адамдарда байқалатын симптомдарға ұқсас. Көптеген жағдайларда ми травмасының физиологиялық әсері де, осы оқиғаларға эмоционалдық реакция да симптомдардың дамуында маңызды рөл атқарады. ПКС созылмалы ауырсынумен күрделенуі мүмкін. Көптеген сарапшылар ПКС бұрыннан бар психологиялық факторлар мен физикалық жарақатқа тікелей байланысты факторлардың жиынтығынан туындайды деп санайды. Дегенмен, ПКС-пен ауыратын барлық адамдарда бейнелеуде аномалиялар байқалмайды, ал функционалдық магниттік резонанс томографиясы (fMRI), позитрон эмиссиялық томографиясы (PET) және бір фотондық эмиссиялық компьютерлік томографиясы (SPECT) сияқты зерттеулерде анықталған аномалиялар депрессия, созылмалы ауырсыну немесе посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТБ) сияқты басқа да коморбидтік жағдайлардың нәтижесі болуы мүмкін. Тағы бір зерттеуде ПКС-пен ауыратын балалардың жарақаттан кейін танымдық функцияны бағалауда төмен нәтижелер көрсеткені анықталды, бірақ олар жарақат алғанға дейін де мінез-құлқымен бейімделуде қиындықтарды көрсетті; бұл нәтижелер ПКС мидың бұзылуынан және бұрыннан бар психологиялық немесе әлеуметтік проблемалардан туындауы мүмкін деген пікірді қолдайды.

A common condition associated with PCS is headache. While most people have headaches of the same type they experienced before the injury, people diagnosed with PCS often report more frequent or longer lasting headaches. About 10% of people with PCS develop sensitivity to light or noise, about 5% experience a decreased sense of taste or smell, and about 14% report blurred vision. PCS may cause insomnia, fatigue, aggression, and mood swings. Some common symptoms, such as apathy, insomnia, irritability, or lack of motivation, may result from other co occurring conditions, such as depression. attention, and memory, especially short term memory, which can also worsen other problems such as forgetting appointments or difficulties at work. or why some people who have a mild traumatic brain injury later develop PCS while others do not. The nature of the syndrome and the diagnosis itself have been the subject of intense debate since the 19th century. However, certain risk factors have been identified; for example, preexisting medical or psychological conditions, expectations of disability, being female, and older age all increase the chances that someone will have PCS. Physiological and psychological factors present before, during, and after the injury are all thought to be involved in the development of PCS. Some experts believe post concussion symptoms are caused by structural damage to the brain or disruption of neurotransmitter systems, resulting from the impact that caused the concussion. Others believe that post concussion symptoms are related to common psychological factors. Most common symptoms like headache, dizziness, and sleep problems are similar to those often experienced by individuals diagnosed with depression, anxiety, or post traumatic stress disorder. In many cases, both physiological effects of brain trauma and emotional reactions to these events play a role in the development of symptoms. PCS may be exacerbated by chronic pain. The majority of experts believe that PCS results from a mix of factors, including preexisting psychological factors and those directly relating to the physical injury. Not all people with PCS have abnormalities on imaging, however, and abnormalities found in studies such as fMRI, PET, and SPECT could result from other comorbid conditions such as depression, chronic pain, or posttraumatic stress disorder (PTSD). Another study found that although children with PCS had poorer scores on tests of cognitive functioning after the injury, they also had poorer behavioral adjustment before the injury than children with no persistent symptoms; these findings support the idea that PCS may result from a combination of factors such as brain dysfunction resulting from head injury and preexisting psychological or social problems.

Психологиялық

Психологиялық факторлар мидың шайқалуынан кейінгі симптомдардың пайда болуында маңызды рөл атқарады деп саналады. Мидың шайқалуынан кейінгі синдромның (МШКС) дамуы жарақаттың салдарына бейімделу, бұрыннан бар сезімталдық және мидың дисфункциясы сияқты факторлардың жиынтығынан туындауы мүмкін. Бұл критерийлерге сәйкес болу үшін науқас бас жарақатын "әдетте есінен танып қалуға жеткілікті ауыр" деңгейде алған болуы керек, содан кейін төрт апта ішінде оң жақтағы кестеде "МКБ-10" астында белгіленген сегіз симптомның кем дегенде үшеуін дамытуы керек. Бас жарақаты алып, мидың шайқалуының белгілері бар, бірақ ми зақымдануының радиологиялық дәлелі жоқ адамдардың шамамен 38% осы критерийлерге сәйкес келеді. Жарақатқа үлкен мән беру "науқас рөліне" енумен және гипохондриямен бірге жүруі мүмкін. Критерийлер субъективті симптомдарға бағытталған және маңызды бұзылудың нейропсихологиялық дәлелдерінің жоқтығын көрсетеді. Психологиялық факторларға баса назар аударатын МКБ-10 критерийлері МШКС-ның себебі функционалдық екенін қолдайды. МКБ-10 сияқты, МКБ-9 CM да МШКС-ны субъективті симптомдар тұрғысынан анықтайды және психикалық аурулар тарихы бар немесе диагноз қою үшін қаржылық мүдделілігі бар адамдарда МШКС-ның жиірек кездесетінін талқылайды. Бұған қоса, науқас осы симптомдарды жақсы түсіндіретін басқа аурудың критерийлеріне сәйкес келмеуі керек және оның нәтижесінде әлеуметтік проблемаларды бастан кешіруі керек. Строп түс тестісі және 2&7 өңдеу жылдамдығы тестісі (екеуі де ақыл-ой процесінің жылдамдығындағы кемшіліктерді анықтайды) МШКС-нан туындаған когнитивтік проблемалардың дамуын болжауға мүмкіндік береді. Ал сандық қадам тестісі емтихан алушы айтқан сандарды сол ретпен қайталауын сұрау арқылы назар тиімділігін бағалайды. Сонымен қатар, симптомдарды жоғары бағалау немесе ойдан шығару (малдықтау) анықтау үшін нейропсихологиялық тесттер жүргізілуі мүмкін. МШКС сонымен қатар созылмалы шаршау синдромымен, фибромиалгиямен және кейбір токсиндерге ұшыраумен ортақ белгілерге ие. Симптомдарды нашарлатпайтын деңгейде жүрек соғуын арттыратын, қауіпсіз физикалық және ақыл-ой қызметтеріне қатысу ұсынылады. Ұзақ демалысқа жату ұсынылмайды.

It has been argued that psychological factors play an important role in the presence of post concussion symptoms. The development of PCS may be due to a combination of factors such as adjustment to effects of the injury, preexisting vulnerabilities, and brain dysfunction. In order to meet these criteria, a patient has had a head injury "usually sufficiently severe to result in loss of consciousness" and then develop at least three of the eight symptoms marked with a check mark in the table at right under "ICD 10" within four weeks. About 38% of people who have a head injury with symptoms of concussion and no radiological evidence of brain lesions meet these criteria. Preoccupation with the injury may be accompanied by the assumption of a "sick role" and hypochondriasis. The criteria focus on subjective symptoms and mention that neuropsychological evidence of significant impairment is not present. With their focus on psychological factors, the ICD 10 criteria support the idea that the cause of PCS is functional. Like the ICD 10, the ICD 9 CM defines PCS in terms of subjective symptoms and discusses the greater frequency of PCS in people with histories of mental disorders or a financial incentive for a diagnosis. In addition, the patient must experience social problems as a result, and must not meet criteria for another disorder that explains the symptoms better. The Stroop Color Test and the 2&7 Processing Speed Test (which both detect deficits in speed of mental processing) can predict the development of cognitive problems from PCS. and digit span measures attention efficiency by asking the examinee to repeat back digits spoken by the tester in the same order as they are presented. In addition, neuropsychological tests may be performed to detect malingering (exaggerating or making up symptoms). PCS also shares symptoms with chronic fatigue syndrome, fibromyalgia, and exposure to certain toxins. Participation in low risk physical activities that raise the heart rate and mental activities is advised, at a level that does not worsen symptoms. Prolonged rest is not suggested.

Дәрі-дәрмектер

Посткоммуссиялық синдромға (ПКС) арналған фармакологиялық емдеу жоқ болса да, дәрігерлер басқа жағдайларда да кездесетін симптомдарды басу үшін дәрілер тағайындауы мүмкін; мысалы, мидың шағын жарақаттануынан (МШЖ) кейін жиі болатын депрессияға қарсы антидепрессанттар қолданылады. Сонымен қатар, бас ауруына тағайындалған кейбір анальгетиктерді қабылдауды тоқтатқанда, қайта бас ауруы пайда болуы мүмкін.

Психотерапия

Психологиялық көмек, пациенттердің шамамен 40% -ы кеңес алу үшін оған жолданады, проблемаларды азайтуға көмектесетіні дәлелденген.

Білім

Симптомдар мен олардың қалыпты даму барысы туралы ақпарат психологиялық терапияның маңызды бөлігі болып табылады және жарақат алғаннан кейін ертерек берілгенде тиімдірек. Балаларда да ерте білім беру симптомдарды азайтуға көмектеседі.

Эпидемиология

ПКЖ-ның қаншалықты жиі кездесетіні нақты белгісіз. Жарақаттан кейінгі үш айдағы таралу көрсеткіші 24-84% аралығында, бұл әртүрлі популяцияларға немесе зерттеу әдістемелеріне байланысты болуы мүмкін. Екінші жағынан, балалардың миы жарақатқа көбірек бейім, себебі олар әлі де дамып келе жатқандықтан және кемшіліктерді толықтыра алатын дағдылары аз. ПКЖ кішкентай балаларда сирек кездеседі. 40 жастан асқан және әйелдер ПКЖ диагнозын қоюдың болжамдық факторлары ретінде анықталды.

Мидың жеңіл зақымдануымен байланысты және постконкуссиялық симптомдардың сақталу тәуекелін арттыратын факторлар: жедел бас ауруы, бас айналуы немесе құсумен бірге жүретін жарақат; жедел Глазго кома шкаласы бойынша 13 немесе 14 ұпай; алғашқы жарақаттан толыққанша жазылмастан басқа бас жарақаты алу. Лондондық хирург Джон Эриксен ПКЖ зерттеуін дамытуда маңызды рөл атқарды. Бұл синдром туралы пікір таласы 20-шы ғасырда да жалғасты. 1941 жылы постконкуссиялық синдром термині қолданысқа енді. Бас ауруы ПКЖ критерийлерінің бірі болып табылады, бірақ бас ауруының қайдан пайда болатыны анық емес. Couch, Lipton, Stewart және Scher (2007) ПКЖ-ның маңызды белгісі болып табылатын бас ауруының бас және мойынның түрлі жарақаттарында кездесетінін айтады. Сонымен қатар, Lew және авторлар тобы (2006) бас ауруын жарақаттан кейінгі бас ауруымен салыстыратын көптеген зерттеулерді қарастырып, бас ауруының көзі мен себептерінде кең ауқымды әртүрлілік бар екенін анықтады. Олар Халықаралық бас ауруы қоғамының бас ауруының 14 белгілі себебін атап өтеді. Бұған қоса, бас ауруы көбінесе ПКЖ-мен шатастырылатын мойынның кенеттен соққыға ұшуы сияқты механикалық себептермен де байланысты болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – травмадан кейінгі стресс бұзылуы ПКЖ диагнозы қойылған кейбір жағдайларды, сондай-ақ эмоционалдық реттелуді де түсіндіре алады. Депрессия, посттравматикалық стресс бұзылуы және созылмалы ауырсынудың ПКЖ-ға ұқсас белгілері бар. Сонымен қатар, ми жарақатынан кейінгі ауыр депрессияның жиі кездесетіні анықталды, бірақ оны орындалушылық синдром диагнозымен жақсы түсіндіруге болады. Синдромда симптомдар жиынтығы тұрақты түрде кездеседі және симптомдар өзара байланысты, сондықтан бір симптомның болуы басқаларының бар екенін көрсетеді. ПКЖ симптомдарының әртүрлілігі және олардың көптеген басқа жағдайлармен байланысты болуы салдарынан, ми дірілінен кейін кездесетін симптомдар жиынтығы үшін «синдром» терминінің орындылығына күмән туындайды. Бір симптомның екінші симптоммен міндетті түрде байланысты болмауы да «синдром» терминінің дұрыстығына күмән келтіреді. ПКЖ-ға қатысты ұзаққа созылған дау оның этиологиясының мәніне, яғни оның себебіне және психологиялық факторлар мен мидың дисфункциясына байланысты органикалық факторлардың жауапкершілік деңгейіне қатысты. Бұл пікір таласы «психогенез бен физиогенез» деп аталады (психогенез – жағдайдың психологиялық тегі, физиогенез – физикалық тегі).

Mild brain injury related factors that increase the risk for persisting post concussion symptoms include an injury associated with acute headache, dizziness, or nausea; an acute Glasgow Coma Score of 13 or 14; and having another head injury before recovering from the first. John Erichsen, a surgeon from London, played an important role in developing the study of PCS. Controversy about the syndrome continued through the 20th century. The term postconcussion syndrome was in use by 1941. Headache is one of the criteria for PCS, but it is notably undetermined where the headache comes from. Couch, Lipton, Stewart and Scher (2007) argue that headaches, one of the hallmarks of PCS, occur in a variety of injuries to the head and neck. Further, Lew et al. (2006) reviewed ample studies comparing headaches to post traumatic headaches and found that there is wide heterogeneity in the source and causes of headaches. They point out that the International Headache Society lists 14 known causes of headaches, as well. Furthermore, the headaches may be better accounted for by mechanical causes, such as whiplash, which is often mistaken for PCS. An additional possibility is that posttraumatic stress disorder can account for some cases diagnosed as PCS, but for emotional regulation as well. Depression, posttraumatic stress disorder, and chronic pain share symptoms resembling those of PCS. Lastly, there is evidence that major depression following TBI is quite common, but may be better accounted for with a diagnosis of dysexecutive syndrome. In a syndrome, a set of symptoms is consistently present, and symptoms are linked such that the presence of one symptom suggests that of others. Because PCS symptoms are so varied and many can be associated with a large number of other conditions, doubt exists about whether the term "syndrome" is appropriate for the constellation of symptoms found after concussion. The fact that the persistence of one symptom is not necessarily linked to that of another has similarly led to doubt about whether "syndrome" is the appropriate term. A longstanding controversy surrounding PCS concerns the nature of its etiology – that is, the cause behind it – and the degree to which psychological factors and organic factors involving brain dysfunction are responsible. The debate has been referred to as 'psychogenesis versus physiogenesis' (psychogenesis referring to a psychological origin for the condition, physiogenesis to a physical one).