Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық мистик (1380–1433)
Dutch mystic (1380 1433)
Лидвина (Лидвин, Лидвид, Лидвид, Схиддамдық Лидуина) (1380–1433) – католик шіркеуі қастерлейтін голландиялық мистик. Ол Схиддам қаласының, созылмалы аурудың және коньки тебудің қасиетті қамқоршысы. Лидвина көп қабатты склероздың алғашқы жазылған жағдайларының бірі деп саналады. Он бес жасында коньки тебу кезінде ауыр жарақат алып, денсаулығы нашарлап, мүгедек болып қалды. Хендрик Манде оның құлшынуы үшін голланд тілінде нағиыптық трактат жазды. Ол жиі ораза ұстап, емші және қасиетті әйел ретінде танылды. 1433 жылы қайтыс болғаннан кейін оның қабірі қажырлы орынға айналды.
Lidwina (Lydwine, Lydwid, Lidwid, Liduina of Schiedam) (1380–1433) was a Dutch mystic who is honored as a saint by the Catholic Church. She is the patroness saint of the town of Schiedam, of chronic pain, and of ice skating. Lidwina is also thought to be one of the first documented cases of multiple sclerosis. At the age of fifteen, she suffered a serious injury while ice skating and became progressively disabled. Hendrik Mande wrote for her consolation a pious tract in Dutch. She fasted frequently and acquired a reputation as a healer and holy woman. Upon her death in 1433, her grave became a place of pilgrimage.
Өмір
Лидвина Голландияның Схидам қаласында туды, ол тоғыз баланың бірі еді. Әкесі жұмысшы болған. 15 жасында мұз сырғанап жүргенде құлап, қабырғасын сындырып алды. Ол ешқашан толық жазылған жоқ және өмірінің соңына дейін денсаулығы нашарлап, мүгедек болып қалды. Оның өмірбаянын жазғандар оның сол қолынан басқа барлық денесі сал болып, денесінің үлкен бөліктері түсіп, аузынан, құлақтарынан және мұрынынан қан ағып жатқанын айтады. Бүгінде кейбір мамандар Лидвинаны көптеген склерозбен ауырған алғашқы науқастардың бірі деп санайды және оның мүгедектігін осы аурудың әсеріне және құлауына байланыстырады. Лидвина құлағаннан кейін үнемі ораза ұстап, емші және қасиетті әйел ретінде танымал болды. Оның туған қаласы Схидамның қалалық шенеуніктері оның тамақтан және ұйықтаудан толық бас тартқанын куәландыратын құжатты (құжат әлі де сақталған) жариялады. Лидвина 52 жасында қайтыс болды. Лидвинаның құлауының суреті 1498 жылғы Брюгман мәтініне қоса берілген ағаш кескінінен алынған. Онда ол Роджер ван дер Вейденнің 1435 жылғы «Хресттен түсу» картинасында бейнеленген «Есінен танушы Мария» дәстүрлі бейнесінде көрсетілген. Фигуралы сырғанау туралы жазушы және тарихшы Эллин Кестнбаумның сөзіне сүйенсек, Лидвинаның өмірбаяны және Брюгманның ағаш кескіні 14 және 15 ғасырларда Голландияда мұз сырғанау ерлер мен әйелдер үшін қысқы маусымдағы танымал ойын-сауық екенін көрсетеді.
Lidwina was born in Schiedam, Holland, one of nine children. Her father was a laborer. At age 15, she was ice skating when she fell and broke a rib. She never recovered and became progressively disabled for the rest of her life. Her biographers state that she became paralyzed except for her left hand and that great pieces of her body fell off, and that blood poured from her mouth, ears, and nose. Today, some posit that Saint Lidwina is one of the first known multiple sclerosis patients and attribute her disability to the effects of the disease and her fall. After her fall, Lidwina fasted continuously and acquired fame as a healer and holy woman. The town officials of Schiedam, her hometown, promulgated a document (which has survived) that attests to her complete lack of food and sleep. Lidwina died at the age of 52. The image of Lidwina's fall is from a 1498 woodcut accompanying Brugman's text. It shows her in the conventional trope of the Swooning Mary as depicted in Rogier van der Weyden's 1435 The Descent from the Cross. According to figure skating writer and historian Ellyn Kestnbaum, Lidwina's biography and Brugman's woodcut is evidence that by the 14th and 15th centuries, ice skating was an established wintertime activity for both men and women in Holland.
Құрмет
Лидвина 1433 жылы қайтыс болды және Шкидам қалалық шіркеуінің шапелінде мармарлы қабірге жерленді, ол іздеушілерге қасиетті орынға айналды. Томас à Kempis-тің жариялануы оған деген құрметтің артуына себеп болды. Ол қайтыс болған үйі, оның өлімінен кейін, Франциск Святойдың үшінші орденіне жататын Грей сестерінің монастыріне айналдырылды. Кальвинистер аталған шапелді бұзды, бірақ монастырды жетім балаларға арналған ауруханаға айналдырды. 1615 жылы оның қабірлік қалдықтары Брюссельге жеткізіліп, Сент-Гудула шіркеуінде сақталды. 1859 жылы Nieuwe Haven-де (Шкидам) Әйелдер Көрісу шіркеуі (Onze Lieve Vrouw Visitatie) ашылды, ол орналасқан айманына (Батыс Франкланд) байланысты Frankelandsekerk деп белгілі болды. 1871 жылы Лидвинаның қабірлік қалдықтары Шкидамға қайтарылды. 1890 жылдың 14 наурызында Рим Папасы Лев XIII Лидвинаның ұзақ жылдар бойына қадірленуіне байланысты оны қасиетті деп жариялады. 1931 жылы бұл шіркеу ресми түрде Киелі Лидвинаға арналып, Лидвина шіркеуі (Lidwinakerk) деп аталды. 1968 жылдан кейін Лидвинаға құрмет көрсету "Singelkerk" шіркеуіне көшірілді, содан бері ол Киелі Лидвина және Розарияның Әйелдер шіркеуі деп аталады. Шіркеуде Киелі Лидвинаның өмірінен көріністерді бейнелейтін төрт картина бар. Суреттер ХХ ғасырдың басына жатады және оларды суретші Ян Дунсельман (1863–1931) салған. Панельдер 1968 жылы бұзылған Франкланд шіркеуінен алынған. Шкидам қаласы Аспанға Көтерілу күнінен бұрынғы жексенбіде Киелі Лидуина мерекесін тойлайды. Лидвинаның есімі Шкидамдағы көптеген мекемелермен байланысты. 2002 жылдан бері Intorno Ensemble қоры қаланың әулиесі туралы музыкалық театрлық қойылымды Шкидам шіркеулерінің бірінде екі жылда бір рет қояды. Шкидамнан тыс, Голландияның Бест қаласында оның есімін алып жүрген заманауи (1960-жылдар) шіркеу бар (Lidwina Parochie Best).
Lidwina died in 1433 and was buried in a marble tomb in the chapel of the parish church of Schiedam which became a place of pilgrimage. Thomas à Kempis's publication caused an increase in veneration. Her father's house, in which she died, was, after her death, converted into a monastery of Gray Sisters, of the third order of St. Francis. The Calvinists demolished the above mentioned chapel; but changed the monastery into a hospital for orphans. In 1615, her relics were taken to Brussels and enshrined in the church of St. Gudula. In 1859, the Church of Our Lady of Visitation (Onze Lieve Vrouw Visitatie) was opened on the Nieuwe Haven in Schiedam, commonly called Frankelandsekerk after the area it was located in (West Frankeland). In 1871, Lidwina's relics were returned to Schiedam. On 14 March 1890, Pope Leo XIII granted Lidwina equipollent canonization in view of her long standing cultus. In 1931, this church was officially dedicated to St. Lidwina and called Church of Lidwina (Lidwinakerk). After 1968, veneration of Lidwina was moved to the "Singelkerk", hence known as the Church of St. Lidwina and Our Lady of the Rosary. The church contains four paintings depicting scenes from the life of St. Lidwina. The paintings date from the early twentieth century and were made by the painter Jan Dunselman (1863–1931). The panels come from the Frankeland church that was demolished in 1968. Schiedam celebrates Saint Liduina on the Sunday before Ascension Day. Lidwina's name is attached to numerous institutions in Schiedam. Since 2002, the Foundation Intorno Ensemble produces a bi annual musical theatrical performance about the town saint in one of the Schiedam churches. Outside Schiedam, there is a modern (1960s) church in the Dutch town of Best carrying her name (Lidwina Parochie Best).
Иконография
Лидвина періштеден гүл шоғы мен гүлдеген таяқ алған күйде бейнеленген.
Lidwina is represented receiving a branch of roses and a flowering rod from an angel.
Лидвина және көпқабатты склероз
Тарихи мәтіндерде оның денені әлсірететін ауруға шалдыққаны, оның көптеген ерекшеліктері – аурудың басталу жасы, ұзақтығы және барысы – көптеген склерозбен ұқсас екені көрсетілген. Лидвинаның ауруы құлаудан кейін көп ұзамай басталды. Осыдан бастап ол жүруде қиындықтарды, бас ауруларын және тісінде күшті қылықтарды сезінді. 19 жасқа келгенде екі аяғы да паралич болды және көру қабілеті бұзылды. Келесі 34 жыл бойы Лидвинаның жағдайы бірте-бірте нашарлап, бірақ белгілі бір уақыт аралықта жақсарып, 52 жасында қайтыс болды. Осы факторлардың барлығы бірге қарастырылғанда, көптеген склероз диагнозы қазадан кейін қойылуы мүмкін екенін көрсетеді, демек, бұл ауру 14 ғасырға дейін жетеді. Алайда, Томас Джон Мюррей оған келіспейді: «Оның қасиеттілігіне құрмет көрсеткендердің ынталы, асыра баяндамалары мен аңыз жасауы тарихшы үшін оның жағдайын түсіндіруді қиындатады».
Historical texts reveal that she was affected by a debilitating disease, sharing many characteristics with multiple sclerosis, such as the age of onset, duration, and course of disease. Lidwina's disease began soon after her fall. From that time onward, she developed walking difficulties, headaches and violent pains in her teeth. By the age of 19, both her legs were paralyzed and her vision was disturbed. Over the next 34 years, Lidwina's condition slowly deteriorated, although with apparent periods of remission, until her death at the age of 52. Together these factors suggest that a posthumous diagnosis of multiple sclerosis may be plausible, therefore dating the disease back to the 14th century. However, Thomas John Murray disagrees, "[e]nthusiastic, exaggerated reports and myth building by those who revered her saintliness make interpretation of her condition difficult for the historian."