Кіріспе

Швед монахинясы, мистик және қасиетті (шамамен 1303–1373)
Швед королдігі

Бриджит Швециялық, OSsS (шамамен 1303 – 23 шілде 1373), туған кезде Бигитта Бигерсдоттер, сондай-ақ Вадстеналық Бигитта (heliga Birgitta), швед жесірі, мистик, қасиетті және Бриджит орденінің негізін қалаушы. Швециядан тыс жерлерде ол Нериция ханшайымы ретінде де танымал болды және Вадстеналық Екатеринаның анасы болды. Бриджит – Еуропаның алты қамқоршы қасиеттісінің бірі, Нурсиялық Бенедикт, Кирилл мен Мефодий, Сиеналық Екатерина және Кресттік Тереза Бенедиктамен бірге.

Көріністер

Он жасында Бриджит Исаны айқышқа ілінген күйінде көріп алды. Ол кім оған осылай қатысты деп сұрағанда, Ол былай деп жауап берді: Бұл аяндылықтар Бриджитті біреулер үшін танымал, ал енді біреулер үшін көңілі толмайтын тұлға етті.

Мәсіхтің тууы және тізе бүгіп отырған Мәриямның көрінісі

Оның Исаның тууы туралы көріністері кейінірек сурет өнерінде Исаның тууының бейнеленуіне әсер етті. Өмірінің соңына қарай ол бір көрініс сипаттады, онда нәресте Иса жерде таза бешметке жатқан (ішінде емес), және өзі жарық шығарып тұрды. Ал Мәриямды ол сары шашты және баласына дұға жасап, тізе бүккен күйде, бала туған сәттегідей сипаттады, жатыры кішіріп, бойжеткендігі сақталған. Көптеген суреттер осы көріністің негізінде жасалды, оларға танымал бұқа мен есек енгізілді, көріністегі басқа жарық көздерін азайтып, "жарық баласы" әсерін күшейтті, ал Барокко дәуірінде туу көрінісі жарық-көлеңке әдісімен бейнеленді. Жүсіптің "қабырғаға ілген" жалғыз шамды алып жүруі және жоғарыда Құдай Әкесінің болуы сияқты жиі кездесетін басқа да егжей-тегжейлі мәліметтер де Бриджиттің көрінісінен пайда болды. Мәриямның баласына дұға жасап тізе бүгуіне, ал Қасиетті Жүсіп қосылуы – техникалық тұрғыдан "Балаға құлшылық ету" деп аталатын бұл бейнелеу, он бесінші және он алтыншы ғасырларда ең көп таралған суреттердің бірі болды, Батыста жатқан Мәриямды ығыстырды. Бриджит туылмас бұрын, шамамен 1300 жылға дейін жасалған, бұқа мен есекпен бірге бейнеленген бірнеше ертерек суреттер (Евангелияда сипатталмаған көріністер) францискандықтар орденіне жатады, ол осы орденнің мүшесі болғандықтан, олар оған әсер еткен болуы мүмкін. Оның Тазару орны туралы көріністері де кеңінен танымал болды.

Пайғамбарлық

Оның үстіне, "Ол тіпті Ватикан мемлекетінің ақыры пайда болатынын болжаған, тіпті 1921 жылы Муссолини Ватикан қаласының шекараларын дәл осылай белгілейтінін де айтқан". Папа Бенедикт XVI 2010 жылғы 27 қазанда өткен жалпы аудиенцияда Бриджит туралы айта келе, Киелі Бриджиттің аяндарының құндылығы, кейде күмән тудыратын болса да, Папа Иоанн Павел II "Spes Aedificandi" хатында нақтыланғанын мәлімдеді: "Дегенмен, шіркеу, - деп жазды менің қадірлі ізашарым, - Бриджиттің қасиеттілігін мойындағанмен, оның жеке аяндарына ешқашан баға бермеген, оның ішкі тәжірибесінің жалпы шынайылығын қабылдағаны даусыз".

Құрмет

Бригитта капелласы 1651 жылы Венада салынды, ал 1900 жылы жаңа Бригиттенау ауданы құрылды. Швецияда, Бриджиттің әкесі отбасының жерінде салған Скедерид шіркеуіне жақын жерде 1930 жылы ескерткіш тас орнатылды. 1 қазан 1999 жылы Папа Иоанн Павел II Киелі Бриджитті Еуропаның қасиетті қамқоршысы деп жариялады. Оның мерекесі 23 шілдеде, қайтыс болған күні тойланады. Оның мерекесі Триденттік күнтізбесіне енбеген, бірақ 1623 жылы Бас Рим күнтізбесіне 7 қазан күні, Папа Бонифаций IX-тың 1391 жылы қасиетті деп жариялаған күні қосылды. Бес жылдан кейін оның мерекесі 8 қазанға ауыстырылды (бірақ Швеция шіркеуі оны 7 қазанда тойлайды), бұл күнді 1969 жылы Бас Рим күнтізбесі қайта қаралып, 8 қазанға белгіленгенге дейін өзгертуге болмады, қазір де сол күні тойланады. Кейбір адамдар 1954 жылғы Бас Рим күнтізбесін, Папа Пий XII-нің Бас Рим күнтізбесін немесе 1960 жылғы Бас Рим күнтізбесін пайдалануды жалғастыруда. Франциск әулиелерінің үшінші ордені оның мерекесін өздерінің қасиеттілер күнтізбесіне жалпы шіркеумен бірдей күні енгізеді, оны орденнің мүшесі ретінде құрметтейді. Бьёрка Сэби монастырында Швецияның Бригитасының суреті бар, оны әртүрлі дін өкілдері болып табылатын христиандар құрметтейді. Осы монастырьдан бір сағаттық жерде орналасқан Вадстена аббаттығы, сондай-ақ Көк шіркеу деп белгілі, қасиеттінің реликвияларын сақтайды, ал оның денесі лютеран және католик сенушілер тарапынан құрметтеледі. Бриджитті Англия шіркеуі еске алады, ол 23 шілдеде және Епископ шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде 7 қазанда еске алады.

Бағалаулар мен түсіндірмелер

Мартин Лютер бастапқыда Бриджиттің "Аян" кітабына қызығушылық танытса да, кейіннен оның көрулері тек бос сөздер екен деген қорытындыға келді. 19 ғасырдағы кейбір жазушылар оны протестанттық реформацияның белгілі бір көшбасшысы ретінде көрсетті, себебі ол өз дінінің үйретулеріне сәйкес келмейтін папаларды, епископтарды және дін қызметкерлерінің басқа да мүшелерін сынады. Дегенмен, ол ешқашан осы үйретулерді немесе шіркеуді сынға алмады. Август Стриндберг өзінің "Folkungasagan" пьесасында Бриджитті "қасиеттілікке әдейі талпынған, билікке құмар, мақтанқор әйел" деп түсіндірді, сондай-ақ: "Осы жағымсыз әйелді және тарихи құжаттарға сәйкес, мен оны қазіргі драмамда бақылаусыз, әлсіз қызға айналдырдым, бірақ оның құрметіне оның ақымақтығы мен мақтандығын түсінуіне мүмкіндік бердім" деді. "Ғасырлардың селфилері" (2020) Бриджиттің король Магнус пен королева Бланшқа "эротикалық бұрмалар, ысырапшылық және кісі өлтіру жоспарлары" деп айыптап, оларға қаншалықты зиян келтіргенін сипаттайды. Бұл сипаттама, әсіресе, шведтік монахтарды ренжітуі мүмкін деп Dala Demokraten атап өтті. Латын тіліндегі еңбектерін швед тіліне аударғаннан кейін, кейбір шведтік айналымдарда оны түсіну және бағалау арта түсті, бірақ көптеген тарихшылар Бриджиттің жеке және саяси мүдделер үшін өзіне ұнамайтын адамдарға қарсы қаралауды қалай қолданғанын көрсетті.

Монографиялар

Aili, H. & Svanberg, J., Imagines Sanctae Birgittae. Швециялық Киелі Биргиттаның аяндарына байланысты ең ерте безенділген қолжазбалар мен панельдік суреттері. Стокгольм: Корольдік әдебиет, тарих және ескі заттар академиясы. 2003 жыл.