Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ренессанс кезеңіндегі дөңгелек өнер туындысын атау үшін қолданылатын термин.
Renaissance term for a circular work of art
Тондо (тонди немесе тондас) – Ренессанс кезеңінде дөңгелек пішіндес сурет немесе мүсін сияқты өнер туындысын атау үшін қолданылатын термин. Бұл сөз итальян тіліндегі "ротондо" – "дөңгелек" деген сөзден шыққан. Ағылшын тілінде бұл термин көбінесе кішкентай дөңгелек суреттерге емес, диаметрі шамамен 60 см (екі футтан асатын) суреттерге қолданылады, сондықтан көптеген дөңгелек портрет миниатюралары осы санатқа жатпайды. Мүсіндеу өнерінде бұл өлшемшарт азырақ. Дөңгелек немесе сопақ пішіндес бедерлі мүсін де дөңгелек деп аталады. "Рондо" синонимі сирек кездеседі және көбінесе музыкалық форманы білдіреді.
A tondo (: tondi or tondos) is a Renaissance term for a circular work of art, either a painting or a sculpture. The word derives from the Italian rotondo, "round". The term is usually not used in English for small round paintings, but only those over about 60 cm (two feet) in diameter, thus excluding many round portrait miniatures – for sculpture the threshold is rather lower. A circular or oval relief sculpture is also called a roundel. The infrequently encountered synonym rondo usually refers to the musical form.
Тарих
Гректер ежелгі дәуірден бері тондиді жасап келеді. Сол кезеңдегі суреттелген вазалардың ортасындағы дөңгелек суреттер тонди деп аталады, ал киликс деп аталатын кең, төмен шарап тостағанының ішкі жағы да дөңгелек шеңберлі композицияларға ыңғайлы болды. Ең ерте нағыз Ренессанс немесе кеш готикадағы боялған тондо – Бургундиядағы Шампмолдан (Жан Малуэльдің 1400–1415 жылдардағы «Пиетасы», қазір Луврде), ал тонди 15 ғасырда Флоренцияда сәнге айналып, әсіресе архитектурада классикалық форма ретінде қайта жаңғырды. Ол кішкентай «desco da parto» немесе босанған әйелдерге арналған табақтан да пайда болған болуы мүмкін. Мазаччоның шамамен 1423 жылғы «Desco da parto» картинасы, Ренессанстың тағы бір белгісі – сызықтық перспективаны қолданған алғашқы туындылардың бірі болуы мүмкін. Донателло да сызықтық перспективаны қолданды, ол Брунеллескидің Сан-Лоренцо базиликасындағы Сагрестия Веччия үшін 1435–1440 жылдары жасаған штукатурлы тондилерде пайдаланған, бұл ерте Ренессанстың ең көрнекті ғимараттарының бірі. Брунеллескинің «Жақындары жоқтар ауруханасы» (1421–1424) үшін Андреа делла Роббия аркалардың шпандельдеріне орнату үшін қарапайым көк фондағы, оралған киімдегі, айдалаған терракотадан жасалған нәрестелерді тонди түрінде жасады. Андреа мен Лука делла Роббия жемістер мен жапырақтардан жасалған гүл шоғырына енгізілген, көбінесе, штукатурланған қабырғаға орнатуға арналған айдалаған терракота тондилер жасады. Филиппо Липпидің Бартолини Тондосы (1452–1453) осындай суреттердің алғашқы мысалдарының бірі болды. Ботичелли көптеген мысалдар жасады, соның ішінде Мадонналар мен оқиғалы көріністер, ал Микеланджело дөңгелек тондиді бірнеше композицияларда, суреттелген және мүсінделген түрде қолданды, оның ішінде Уффицидегі Дони Тондосы, сондай-ақ Рафаэль де қолданды. 16 ғасырда майолика ыдыстарын безендіру үшін istoriato стилі үлкен дөңгелек тарелкаларға қолданылды (қараңыз, сондай-ақ, charger). Содан бері ол сирек кездеседі. Форд Мэдокс Браунның «Ағылшынның соңғысы» картинасында кеменің фигуралардың айналасында иілген сымды қоршауы композицияны тонди пішініне енгізуге көмектеседі.
Artists have created tondi since Greek antiquity. The circular paintings in the centre of painted vases of that period are known as tondi, and the inside of the broad low winecup called a kylix also lent itself to circular enframed compositions. Although the earliest true Renaissance, or late Gothic painted tondo is Burgundian, from Champmol (of a Pietà by Jean Malouel of 1400–1415, now in the Louvre), the tondo became fashionable in 15th century Florence, revived as a classical form especially in architecture. It may also have developed from the smaller desco da parto or birthing tray. The desco da parto by Masaccio from around 1423 may be one of the first to use linear perspective, another feature of the Renaissance. Also using linear perspective was Donatello for the stucco tondi created around 1435–1440 for the Sagrestia Vecchia at the Basilica of San Lorenzo designed by Brunelleschi, one of the most prominent buildings of the Early Renaissance. For Brunelleschi's Hospital of the Innocents already (1421–24), Andrea della Robbia provided glazed terracotta babes in swaddling clothes in tondos with plain blue backgrounds to be set in the spandrels of the arches. Andrea and Luca della Robbia created glazed terracotta tondi that were often framed in a wreath of fruit and leaves, which were intended for immuring in a stuccoed wall. Filippo Lippi's Bartolini Tondo (1452–1453) was one of the earliest examples of such paintings. In painting Botticelli created many examples, both Madonnas and narrative scenes, and Michelangelo employed the circular tondo for several compositions, both painted and sculpted, including the Doni Tondo at the Uffizi, as did Raphael. In the sixteenth century the painterly style of istoriato decoration for maiolica wares was applied to large circular dishes (see also charger). Since then it has been less common. In Ford Madox Brown's painting The Last of England, the ship's wire railing curving round the figures helps enclose the composition within its tondo shape.