Кіріспе
Құс тұмауының таралуы
Жоғары патогенді H5N1 2023 жылдың наурызына қарай жоғары патогенді H5N1 инфекциясына байланысты құс немесе жабайы құстардың өлімі туралы хабарлаған елдер. Адамдарда жоғары патогенді H5N1 инфекциясының тіркелгені туралы хабарлаған елдер. Құстарда H5N1 тұмауының жаһандық таралуы маңызды пандемиялық қауіп ретінде қарастырылады. Басқа H5N1 тұмауының штаммдары белгілі болғанымен, олар генетикалық тұрғыдан 2008 жылы бұрын-соңды болмаған жаһандық таралуға қол жеткізген H5N1-дің жаңа, жоғары патогенді штаммынан айқын ерекшеленеді. H5N1 штаммы – көптеген құс түрлерінде кездесетін, жылдам мутацияланатын, жоғары патогенді құс тұмауы вирусы (HPAI). Ол эпизоотиялық (адам емес жануарлардағы эпидемия) және панзоотиялық (әсіресе кең аумақта көптеген жануарлар түрлеріне әсер ететін ауру) сипатқа ие. Егер басқаша көрсетілмесе, осы уақыт сызығындағы «H5N1» термині H5N1-дің соңғы жоғары патогенді штаммын білдіреді. Он миллиондаған құс H5N1 тұмауынан өлді, ал жүз миллиондаған құс H5N1 таралуын шектеу мақсатында өлтіріліп, жойылды. Құстарда бір немесе бірнеше ірі жоғары патогенді H5N1 ошақтары тіркелген елдер (ошақтың пайда болу ретімен): Оңтүстік Корея, Вьетнам, Жапония, Таиланд, Камбоджа, Лаос, Индонезия, Қытай, Малайзия, Ресей, Қазақстан, Моңғолия, Түркия, Румыния, Хорватия, Украина, Кипр, Ирак, Нигерия, Египет, Үндістан, Франция, Нигер, Босния және Герцеговина, Әзірбайжан, Албания, Камерун, Мьянма, Ауғанстан, Израиль, Пәкістан, Иордания, Буркина-Фасо, Германия, Судан, Кот-д’Ивуар, Джибути, Венгрия, Ұлыбритания, Кувейт, Бангладеш, Сауд Арабиясы, Гана, Чехия, Того, Непал, Бутан, Филиппин және Чили. Жоғары патогенді H5N1 көптеген басқа елдерде де құстарда табылған: Австрия, Болгария, Дания, Грекия, Иран, Италия, Польша, Сербия және Черногория, Словакия, Словения, Испания, Швеция, Швейцария және Уругвай. Азия мен Африканың көптеген аймақтарында адамдар, құс, жабайы құстар, мысықтар және басқа жануарлардағы H5N1-ді бақылау әлі де нашар. Оның таралу ауқымының толық көлемі әлі белгісіз. H5N1-дің Солтүстік Америкадағы құстарда таралған, патогенділігі төмен штаммдары бар. H5N1-дің жоғары патогенді штаммы Оңтүстік Азия мен Африканың кейбір аймақтарындағы құстардың ондаған түрлерінде кең таралған. Қазіргі уақытқа дейін адамдардың H5N1-мен зарағу ықтималдығы өте төмен. Жоғары патогенді (өлімге әкелетін) H5N1 вирусының жабайы құстарда (қоздар, қарғалар, үйректер, қаздар, көгершіндер, бүркіттер және т.б.) және шаруашылықтағы тауықтар мен түйеқұстарда таралуы миллиондаған жағдайларда расталған, вирус изоляты жүздерше жағдайда тікелей тізбектелген, бұл осы түрдің осы подвидінің эволюциясын нақтылайтын мәліметтерді берді. Роберт Г. Вебстердің сөзіне сәйкес:
1957 жылғы Азия тұмауының және 1968 жылғы Гонконг тұмауының эпицентрлері Оңтүстік-Шығыс Азияда орналасқан, және осы аймақта H5N1 тұмауының бірнеше кладтары пайда болған. Азиялық H5N1 вирусы алғаш рет 1996 жылы Қытайдың Гуандун провинциясында анықталған, онда бірнеше қаз өлді, бірақ 1997 жылдың мамыр айында Гонконгтағы тірі құс базарлары арқылы адамдарға тарағанға дейін көп назар аударуға ие болған жоқ, бұл жұқтырған 18 адамның 6-сының өліміне әкелді. [ ] 1997 жылдан 2005 жылдың мамырына дейін H5N1 вирусы негізінен Оңтүстік-Шығыс Азияда таралды, бірақ Қытайдың Цинхай көлінде жабайы құстарды жұқтырғаннан кейін батысқа қарай жылдам тарады. [ ] Адамдарға эпизодтық таралу жалғасады, ал вирус эволюциялануын жалғастырады. Карта
The epicenters of both the Asian influenza pandemic of 1957 and the Hong Kong influenza pandemic of 1968 were in Southeast Asia, and it is in this region that multiple clades of H5N1 influenza virus have already emerged. The Asian H5N1 virus was first detected in Guangdong Province, China, in 1996, when it killed some geese, but it received little attention until it spread through live poultry markets in Hong Kong to humans in May 1997, killing 6 of 18 infected people. [ ] From 1997 to May 2005, H5N1 viruses were largely confined to Southeast Asia, but after they had infected wild birds in Qinghai Lake, China, they rapidly spread westward. [ ] The intermittent spread to humans will continue, and the virus will continue to evolve. Map
2008 жылдың 25 шілдесінде Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) құс тұмауы ауруының төтенше жағдай туралы хабарлама жариялады, онда H5N1 патогенділігі эндемиялық аймақтарда біртіндеп артып келе жатыр, бірақ шаруашылық құстардағы құс тұмауы ауруы вакцинация арқылы бақылауда екені хабарланды. 2008 жылдың маусым айында әлемде бес елде (Қытай, Египет, Индонезия, Пәкістан және Вьетнам) H5N1 вирусының 11 ошағы тіркелді, ал 2006 жылдың маусым айында - 65, 2007 жылдың маусым айында - 55.
1959-1997 жылдар
Жоғары патогенді H5N1 штаммы көптеген шаруашылықтарға кеңінен тараған тұмаудың пайда болуына себеп болды, нәтижесінде 1959 жылы Шотландияда тауықтарда және 1991 жылы Англияда күркірлерде зор экономикалық шығынға әкелді. Бұл штаммдар қазіргі патогенді H5N1 штаммымен он генінің екеуінде ұқсас болды – H5 типін және N1 типін анықтайтын гендерде. Қалған гендер құс тұмауының басқа субтиптерінен қайта жинақталуы мүмкін және қайта жинақталған (гендерді оңай алмасу қабілеті оларды бір түрге біріктіретін факторлардың бірі болып табылады). 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі кезеңде H5N1 вирусының қайта жинақталу арқылы эволюциялануы Z генотипін құрады, ол 2004 жылы жоғары патогенді H5N1 вирусының басым штаммына айналды және қазірде жабайы және үй құстарында бүкіл әлемге таралуда. "1997 жылы адамдарға тараған H5N1 гриппі вирусының алғашқы нұсқасы 1996 жылы Қытайдың Гуандун провинциясында анықталды, ол қаздарда біршама өлімге себеп болды, бірақ көп назар аудармады." 1997 жылы Гонконгта 18 адам жұқтырды және 6 адам қайтыс болды – бұл H5N1 вирусының адамдарға жұғудың алғашқы белгілі жағдайы. 1997 жылдың 28-29 желтоқсанында Гонконг үкіметі 1,3 миллион тауықты қырып салды. Үкімет сонымен қатар Қытайдан тауық импортын тоқтатты.
2003 жыл
2003 жылы 1997 жылдан бері адамдарда алғашқы жағдайлар тіркелді. Қытайдың Фуцзянь провинциясына сапар шеккен бір отбасының үш мүшесі инфекцияға шалдықты, ал екеуі қайтыс болды. 2003 жылдың ортасына қарай Азияда H5N1 вирусынан туындаған құс ауруының ошақтары пайда болды, бірақ олар осылай екені анықталмады. Сол желтоқсанда тайланд зообағындағы жануарлар жұққан тауықтардың сөрелерін жеп қайтыс болды. Сол айдың соңында Корея Республикасында 3 топ құста H5N1 инфекциясы анықталды. Қытайда осы және кейінгі кезеңдерде H5N1 туралы толық мәліметтер берілмеді. Блогтарда Қытай үкіметінің ресми хабарламалары мен Қытай халқының өз көздерімен көргендері арасындағы көптеген қарама-қайшылықтар сипатталған. Көптеген есептерде H5N1 жағдайларының жалпы саны Қытайдың ресми сандарына сенімсіздік болғандықтан, Қытайдың материктік бөлігі көрсетілмейді.
2004 жыл
2004 жылдың қаңтар айында Вьетнам мен Таиландтың құс шаруашылығында H5N1 вирусының жаңа ірі ошағы пайда болды және бірнеше апта ішінде Азияның он елі мен аймағына, соның ішінде Индонезия, Оңтүстік Корея, Жапония және Қытайға тарады. 2004 жылдың қазан айында зерттеушілер H5N1 бұрын ойланғаннан әлдеқайда қауіпті екенін анықтады, өйткені су құстары, әсіресе қаздар, H5N1 жоғары патогенді штаммын тауықтарға, қарғаларға, көгершіндерге және басқа құстарға тікелей таратады және сүтқоректілерді де жұқтыратын қабілетін арттырады. Осы уақыттан бастап құс тұмауының сарапшылары оны оқшаулауды болашақта құс тұмауының пандемиясын кешіктіретін, бірақ тоқтамайтын стратегия ретінде қарастырады. Таиландта үй мысықтарында, барс пен жолбарыстарында өлімге әкелетін түрлері анықталды. "Таиланд зоопаркіндегі жолбарыстардың арасындағы індеттен 140-тан астам жолбарыс өлді, бұл денсаулық сақтау қызметкерлерін зоопаркты H5N1 вирусының резервуарына айналдырмау үшін барлық ауру жолбарыстарды жою туралы шешім қабылдауға мәжбүр етті. Үй мысықтарын зерттеу көрсеткендей, H5N1 вирусы жұқтырған құс етін жеу арқылы, сондай-ақ басқа жұқтырған мысықтармен байланыс арқылы жұғады (Kuiken және басқалар, 2004)." Әлемдік жануарлар денсаулығы ұйымының (OIE) алғашқы баяндамасында былай делінген: "Клиникалық көріністер 2004 жылдың 11 қазанында әлсіздік, жалбырлық, тыныс алудың қиындауы және жоғары температурамен (шамамен 41-42 градус Цельсий) басталды. Антибиотиктерге жауап болмады. Клиникалық белгілер пайда болғаннан кейін үш күн ішінде өлім орын алды, өкпеде ауыр зақымдар байқалды."
2005 жыл
2005 жылдың қаңтар айында Вьетнамның 64 қаласы мен провинциясының 33-інде құс тұмауының таралуы болды, бұл шамамен 1,2 миллион құстың өлтіруіне әкелді. Аурудың салдарынан 140 миллионға жуық құс өлген немесе өлтірілген деп есептеледі. 2005 жылдың сәуір айында Қытайдың орталық бөлігіндегі Цинхай көлінде үш ай бойы 6000-нан астам көшіп-қонып жүретін құстың жаппай өлімі басталды. Бұл H5N1 штаммы кем дегенде келесі он ай ішінде көшіп-қонып жүретін құстар арқылы батысқа тараған штамммен бірдей. 2005 жылдың тамызында H5N1 Қазақстанға, Моңғолияға және Ресейге тарады. 2005 жылдың 29 қыркүйегінде Құс және адам тұмауы жөніндегі БҰҰ жүйесінің жаңа тағайындалған аға үйлестірушісі Дэвид Набарро құс тұмауының 5 миллионнан 150 миллионға дейін адамды өлтіруі мүмкін екені туралы әлемді ескертті. Кейінірек Дэвид Набарро вирустың көшіп-қонып жүретін құстарға тарағанын, сондықтан оның Африкада немесе Таяу Шығыста басталуы мүмкін екенін айтты. 2005 жылы H5N1 Түркияға, Румынияға, Хорватияға және Кувейтке тарады. 2005 жылы H5N1 вирусының Индонезияның кейбір аймақтарында шошқалардың жартысына дейін жұқтыруы мүмкін екені анықталды, бірақ ешқандай симптомдар байқалмады. Nature журналы хабарлағандай, Джава аралының Сурабая қаласындағы Airlangga университетінің тропикалық аурулар орталығының вирусологы Chairul Nidom осы жылдың басында тәуелсіз зерттеу жүргізді. Ол Батыс Джавадағы құс фермаларының жанында орналасқан, құс тұмауының ошағы болған 10 сау шошқаның қанын тексерді. Шошқалардан алынған 5 үлгіде H5N1 вирусы табылды. Nature журналы содан кейін Индонезия үкіметі сол аймақта ұқсас нәтижелер тапқанын хабарлады. Аймақтан тыс жердегі 150 шошқаның қосымша тестілеуі теріс нәтиже көрсетті.
2007 жыл
Қаңтар айында Жапония, Венгрия, Ресей және Ұлыбритания H5N1 вирусына байланысты құстардың өлімі қайтадан көбейген елдер тізіміне қосылды. Ақпан айында Пакистан, Түркия, Ауғанстан және Мьянма да осы тізімге қосылды, ал Кувейтте H5N1 құс тұмауының алғашқы ірі жарылысы тіркелді. Наурыз айында Бангладеш пен Сауд Арабиясында, ал мамыр айында Ганада H5N1 құс тұмауының алғашқы ірі жарылысы болды. H5N1 вирусы көктем бойында ендемиялық аймақтарда көптеген құстарды және бірнеше адамдарды өлтіруді жалғастырғанда, маусым айында Малайзия мен Германияда құстардың өлімі қайтадан көбейді, Чехия мен Тогода H5N1 құс тұмауының алғашқы ірі ошағы пайда болды. Шілде айында Франция мен Үндістанда да H5N1 вирусына байланысты құстардың өлімі қайтадан көбейді.
2007 жылғы 24 қаңтар
Индонезияның Сурабая қаласындағы Airlangga университетінің профессоры Chairul Anwar Nidom өткен аптада журналистерге Яваның төрт аймағында, оның ішінде астана Жакартада, сондай-ақ Суматрадағы бір аймақтағы құс базарларының жанындағы 500 қаңғыбас мысықтың қан үлгілерін алғанын мәлімдеді. Бұл аймақтарда құстар мен адамдар арасында H5N1 вирусының жақындағы жарылыстары тіркелген. Зерттелген мысықтардың 20 пайызында H5N1 вирусына қарсы антиденелер табылған. Бұл олардың әлі де вирус тасымалдаушы екенін білдірмейді, тек олар H5N1 жұқтырған құстарды жегендіктен инфекцияға ұшыраған болуы мүмкін. Вирусты жұқтырған көптеген мысықтар осы аурудың салдарынан қайтыс болған болуы мүмкін, сондықтан бастапқы мысық популяциясының 20 пайызынан да көбі H5N1 вирусын жұқтырған болуы ықтимал.
Ақпан
2008 жылдың 26 ақпаны: H5N1 вирусы Солтүстік Вьетнамнан келген мектеп мұғалімін өлтірді, бұл елде осы аурудан қайтыс болған 51-ші адам болды, ал денсаулық сақтау органдары вирус одан әрі тарауы мүмкін деп алаңдады. 2008 жылдың 28 ақпаны: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сәрсенбі күні осы жылы үш адамның осы аурудан қайтыс болғанына қарамастан, H5N1 вирусы Қытайда үлкен мәселеге айналып бара жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдеді.
Наурыз
2008 жылдың 4 наурызы: Мысырдың Файюм губернаторлығындағы Сеннорис ауданында 25 жастағы әйелдің қайтыс болуына H5N1 вирусы себеп болғаны расталды.
Маусым
2008 жылдың 7 маусымы: Гонконгта Шам Шуй По ауданындағы құс сататын дүкенде H5N1 құс тұмауының вирусы анықталды. Жергілікті билік 2700 құсты өлтіруге бұйрық берді. Жаңа қағидаға сәйкес, кешкі сағат 8-ге дейін сатылмаған барлық тірі тауықтарды өлтіруге болады. Гонконг құс өсірушілер қауымдастығының төрағасы үкімет шешімінің олардың бизнесін жалғастыруды өте қиын ететінін мәлімдеді. Кешкі сағат 8-ден кейін тірі құс сақтайтын саудагерлерге 50 мың гонконг доллары айыппұл салынып, алты айға бас бостандығынан айырылады.
Шілде
2008 жылғы 25 шілдедегі БҰҰ Сауда-өнеркәсіп ұйымының (FAO) құс тұмауы ауруының төтенше жағдай туралы жаңартылған мәліметтері бойынша, эндемиялық аймақтардағы жабайы құстарда H5N1 патогенділігі біртіндеп артып келеді, бірақ шаруашылық құстарындағы құс тұмауы ауруы вакцинация арқылы бақылауда ұсталып тұр. 2008 жылдың маусым айында әлемде бес елде (Қытай, Египет, Индонезия, Пәкістан және Вьетнам) H5N1 вирусының 11 ошағы тіркелді, бұл 2006 жылдың маусым айындағы 65 ошақтан және 2007 жылдың маусым айындағы 55 ошақтан кем. "2008 жылдың бірінші жартысында жоғары патогенді құс тұмауының (HPAI) жаһандық жағдайы айтарлықтай жақсарды деуге болады, бірақ көптеген елдерде HPAI жағдайлары әлі де аз бағаланып және жеткіліксіз хабарланып отыр, себебі елдерде ауруды бақылау жүйелерінің шектеулілігі бар". Непал үкіметі елдің Канкарбхитта аймағындағы құс тұмауының бақылауға алынғанын мәлімдегенімен, құс вирусы Жапа ауданының Шаранамати қаласында қайта орын алды. Канкарбхиттадан оңтүстік-батысқа қарай 35 шақырым жердегі Үндістан шекарасында 150-ден астам тауық қырылды. Ауыл шаруашылығы және кооперативтер министрлігі Шаранамати маңындағы аумақты "құс тұмауына ұшыраған аймақ" деп жариялады және шекарада бақылауды күшейтті. Вирусты тоқтату үшін Жедел Реагирлеу Тобы (ЖРТ) жіберілді. Үкімет сонымен қатар ел бойынша құс өнімдерін тасымалдауға тыйым салды. Бірінші ошақ 16 қаңтарда Канкарбхиттада тіркелді. Вирусты тоқтату үшін аймақта 28 мың тауық өлтірілді. Бұрын ауыл шаруашылығы министрі Джейпракаш Гупта халықаралық қауымдастықтан және донорлық ұйымдардан аурумен күресуде Непалға көмек беруді сұрады. Аурудың таралуына байланысты Үнді-Непал шекарасында күшті дабылдық күшейтілді.
improved markedly in the first half of 2008 [but] cases of HPAI are still underestimated and underreported in many countries because of limitations in country disease surveillance systems". Though the Nepal Government announced that bird flu in the country's Kankarbhitta area is under control, avian virus surfaced again in Sharanamati of Jhapa district. Over 150 chickens died in the Indian border town, 35 km southwest of Kankarbhitta. The Ministry of Agriculture and Cooperatives declared the area surrounding Sharanamati a "bird flu affected area" and increased surveillance along the border. A Rapid Response Team (RRT) was dispatched to control the virus. The government also banned the transportation of poultry products throughout the country. The first outbreak was confirmed in Kankarbhitta on January 16. 28,000 chickens were killed in the area to control the virus. Earlier, Agriculture Minister Jayprakash Gupta asked the international community and donor agencies to provide help to Nepal fight the disease. The Indo Nepal border was in heightened alert because of the disease.
Ақпан
2009 жылдың 21 ақпаны: Вьетнамның Квангниң провинциясындағы Наканг, Кванган, Дамхадан 23 жасар Ли Тай Муи есімді әйел H5N1 вирусынан қайтыс болды. 2009 жылдың 25 ақпаны: Вьетнамның Квангбинь провинциясындағы 32 жастағы ер адамның өліміне H5N1 вирусы себеп болғаны расталды.
Наурыз
2009 жылдың 19 наурызы: Вьетнамның Донг-Тхап провинциясындағы 3 жасар баланың өліміне H5N1 вирусы себеп екені расталды. 2009 жылдың 21 наурызында мемлекеттік ақпарат құралдары Вьетнамның Бач Льо провинциясындағы әйелдің өліміне H5N1 вирусы себеп болуы мүмкін екенін хабарлады.
Сәуір
2009 жылдың 24 сәуірінде Вьетнамның Тан Хоа провинциясынан 23 жастағы әйелдің қайтыс болуына H5N1 вирусы себеп болғаны расталды.
Маусым
2009 жылдың 1 шілдесі: Мысырда H5N1 вирусының үш жағдайы расталды, барлығы дер кезінде жазылып кетті.
Ақпан
2010 жылдың 22 ақпаны: Бутанның Чуха ауданында құстар арасында H5N1 вирусының бірінші жағдайы анықталды.
Маусым
2011 жылдың 16 маусымы: Мысырда H5N1 вирусының бес жағдайы анықталды, оның үшеуі қайтысқа алып келді.
Желтоқсан
2011 жылдың 20 желтоқсаны: АҚШ Биотехнология жөніндегі Ұлттық қауіпсіздік кеңесші кеңесі (NSABB) биотерроризм қаупіне байланысты алаңдаушылық туғызғандықтан, H5N1 вирусының жұғу қабілетін арттыратын мутацияларға қатысты зерттеулердің толық мәліметтерін жасыруды сұрады. Бұл зерттеулердегі модель ретінде грипп зерттеулері үшін қолданылатын сүтқоректілердің стандартты үлгісі – күзендер пайдаланылған.
Ақпан
2012 жылдың 7 ақпаны: Непалдың Катманду аңғарында H5N1 вирусы қайтадан қарғаларда табылды. 2012 жылдың 17 ақпаны: ДДҰ Швейцарияның Женева қаласында өткен екі күндік мәжілісте, сүтқоректілерде (ферреттерде) аэрозольдік жолмен таралатын, адам жасаған H5N1 вирусы туралы зерттеулерді толық жариялауға бола ма екенін анықтау үшін қоғамдық денсаулық және қауіпсіздік тәуекелдерін қосымша саралау қажеттігіне келісті.
Мамыр
2012 жылдың 26 мамыры: Камбоджаның оңтүстік-батысындағы Кампонг-Спеу провинциясында 10 жасар қыз көз жұмды деген хабар бар. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) мен Камбоджаның денсаулық сақтау министрлігі бірлесіп жасаған мәлімдемеде, қыз 20 мамырда тыныс алуда қиындық сезініп, қызбаға шалдыққан және 27 мамырда қайтыс болғаны хабарланды.
Қаңтар
2014 жылдың 3 қаңтары: Канаданың Альберта провинциясының тұрғыны Қытайдың Пекин қаласынан қайтып келгеннен кейін H5N1 вирусынан қайтыс болды. 2013 жылдың 27 желтоқсанында Пекиннен Ванкуверге (Air Canada 030) және Ванкуверден Эдмонтонға (Air Canada 244) рейстерімен ұшқан кезінде денсаулығы нашарлаған. 2014 жылдың 1 қаңтарында ауруханаға жатқызылды; бұл Канада және Солтүстік Америкадағы алғашқы жағдай.
Сүтқоректілер
H5N1 вирусы зертханаларда көптеген түрлерге, оның ішінде тышқандар мен тоңазытқыштарға таратылды, оның әсерін зерттеу үшін. 2005 жылдың тамызында Вьетнамда үш цивет мысығына және 2006 жылдың наурызында Германияда тас мартенге мақсатты түрде өзгертілген H5N1 штаммы жұқтырды. BBC хабарлағандай, 2006 жылдың 15 наурызында Азербайжанда баспанасыз ит осы аурудан қайтыс болды. A(H5N1) вирусы жұққан құстар мекендейтін аймақтарда тұратын адамдарға мысықтарын үй ішінде ұстауға кеңес беріледі. "Мысықтар тыныс алу жолдары арқылы жұқтыруы мүмкін. Мысықтар вирус жұқтырған кезде де жұқтыруы мүмкін, бұл сүтқоректілердегі тұмаудың таралуының жаңа жолы болып табылады. Бірақ мысықтар тауықтарға қарағанда вирус мөлшерінің тек мыңнан бір бөлігін бөліп шығарады [ ]. Егер көптеген мысықтар мен басқа ет жейтін жануарлар жұқтырса, вирус адамдар арасында эпидемияға алып келуі мүмкін оқиғалар тізбегінде мутациялауы мүмкін. Иттер, түлкілер, етектік түлендер және басқа ет жейтін жануарлар A(H5N1) вирусымен жұқтыруға осал болуы мүмкін, - деді доктор Остерхаус. Таиландта жүргізілген сынақтар вирустың иттерге көзге көрінбейтін симптомдарсыз жұқтырғанын көрсетті". H5N1 ірі қара малды жұқтыруы мүмкін. Жұқтырылған бұзаулардан H5N1 вирусының симптомсыз таралуы және одан кейін сероконверсия болуы мүмкін. Құстан бұзауға жұғу және одан кейін сероконверсия болуы ықтимал. H5N1 эндемиялық аймақтарында ірі қара малдың клиникалық жұқтыру жиілігі төмен болуы керек, бірақ "сиырлардың сарысуы, әсіресе Азия және Египет сияқты HPAIV (H5N1) эндемиялық және құстар мен ірі қара малдың байланысу ықтималдығы жоғары аймақтарда, жұқтыру оқиғалары туралы қосымша ақпараттың құнды көзі болар еді".
H5N1 was transmitted in the wild to three civet cats in Vietnam in August 2005 and a stone marten in Germany in March 2006. The BBC reported that a stray dog in Azerbaijan died from the disease on March 15, 2006. People living in areas where the A(H5N1) virus has infected birds are advised to keep their cats indoors. "Cats can be infected through the respiratory tract. Cats can also be infected when they ingest the virus, which is a novel route for influenza transmission in mammals. But cats excrete only one thousandth the amount of virus that chickens do [ ] The concern is that if large numbers of felines and other carnivores become infected, the virus might mutate in a series of events that could lead to an epidemic among humans. Dogs, foxes, seals, and other carnivores may be vulnerable to A(H5N1) virus infection, Dr. Osterhaus said. Tests in Thailand have shown that the virus has infected dogs without causing apparent symptoms." H5N1 has the potential to infect cattle. Asymptomatic shedding of H5N1 by infected calves and subsequent seroconversion is possible. Bird to calf transmission resulting in seroconversion is probable. While the incidence of clinical infections of cattle with H5N1 in H5N1 endemic regions should be low, "serum from bovine species would be a valuable source of additional information about transmission events, especially in regions like Asia and Egypt, where HPAIV (H5N1) is endemic and probability of contact between poultry and cattle is high."
Суиды (қорандар)
Құс тұмауының H3N2 вирусы Қытайда шошқаларда ("шошқа тұмауы") эндемикалық және Вьетнамда шошқаларда анықталды, бұл жаңа вариант штаммдардың пайда болуына қатысты алаңдаушылықты күшейтеді. Денсаулық сақтау мамандары шошқалардың адам тұмауы вирустарын тасымалдай алатынын, олардың H5N1 вирусымен бірігіп (яғни генетикалық қайта жиналу арқылы гомологты геномдық бөлімшелерді алмасады), гендерді бөлісіп, адамдар арасында оңай таралатын түріне мутациялауы мүмкін дейді. H3N2 антигендік өзгеріс арқылы H2N2-ден пайда болды және 1968-1969 жылдардағы Гонконг тұмауы пандемиясын тудырды, ол 750 000-ға дейін адамның өмірін қиды. 2006 жылдың қаңтар айында адамдардағы жылдық тұмаудың басым штаммы H3N2 болды. Адамдарда H3N2 вирусына қарсы стандартты антивирустік препараттар – амандадин және римантадинге төзімділік 2005 жылы 91%-ға дейін өсті. Қытай сияқты елде құс тұмауы вирусының осы екі субтипінің бірігуі ең нашар сценарий болып табылады. 2004 жылдың тамызында Қытайдағы зерттеушілер шошқаларда H5N1 анықтады. Вирустың құстардың түрлері мен популяцияларына таралуы және мысықтардың (фелидтердің) табиғи жем жеу арқылы H5N1 жұқтыру қабілеті, мысықтарда H5N1 резервуарының қалыптасуына және вирустың сүтқоректілерге бейімделуіне әкелуі мүмкін, бұл пандемияға соқтырудың көптеген жолдарының бірі.