Мың Арал шайқасы: 1760 жылғы жеңіліс соғысы эпизоды
Battle of the Thousand Islands
1760 ж. Мың Арал шайқасы: Ұлыбритания мен Франция күштерінің арасындағы шайқас. Канадa-АҚШ шекарасындағы Fort Lévis бекінісі үшін болған шайқас туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1760 жылғы Жетіжылдық соғыстың қақтығысы
1760 conflict of the Seven Years' War
Мың аралдар шайқасы 1760 жылдың 16-24 тамызы аралығында Сент-Лоуренс өзенінің жоғарғы ағысында, Мың аралдар аймағында, қазіргі Канада-АҚШ шекарасы бойында британ және француз күштері арасында Жетіжылдық соғыстың соңғы кезеңінде болды. Бұл соғыс Канада мен Еуропада Жетіжылдық соғыс, ал АҚШ-та Француз және Үнді соғысы деп аталады. Шайқас Форт-Левисте (қазіргі Огденсбург-Прескотт халықаралық көпірінен шамамен 1,6 км төменде), Пойнт-о-Барильде (қазіргі Мэтленд, Онтарио) және Монреаль науқаны кезінде айналасындағы сулар мен аралдарда өтті. Форт-Левистегі шағын француз гарнизоны бір аптадан астам уақыт бойы сандық артықшылығы бар британ армиясын тоқтата тұрып, екі британдық соғыс кемесін батырып, үшіншісіне зардап келтірді. Олардың қарсыласуы британдықтардың батыстан Монреальға жасаған шабуылын кешіктірді.
The Battle of the Thousand Islands was an engagement fought on 16–24 August 1760, in the upper St. Lawrence River, among the Thousand Islands, along the present day Canada–United States border, by British and French forces during the closing phases of the Seven Years' War, as it is called in Canada and Europe, or the French and Indian War as it is referred to in the United States. The engagement took place at Fort Lévis (about one mile (1.6 km) downstream from the modern Ogdensburg–Prescott International Bridge), Pointe au Baril (present day Maitland, Ontario), and the surrounding waters and islands during the Montreal Campaign. The small French garrison at Fort Lévis held the much larger British army at bay for over a week, managing to sink two British warships and to cripple a third. Their resistance delayed the British advance to Montreal from the west.
Негізгі деректер мен күштері
1760 жылдың тамызында француздар Сент-Лоуренс өзеніндегі Рояль аралында (қазіргі Нью-Йорк штатының Шимни аралы) Лейвис бекінісін салған. Капитан Пьер Пушо оны қорғауға тағайындалды. Пушо Форт-Ниагара қоршауында тұтқынға алынған, бірақ кейіннен тұтқын алмасу арқылы босатылды. Шевалье де Левидің бекініс жобасында тас қабырғалар, 200 зеңбірек және 2500 сарбаз қарастырылған. Пушоның қолында ағаш қоршаулары бар шағын бекініс, бес зеңбірек және 200 сарбаз болды. Пушоның басқаруында 200 теңізші мен саяхатшыдан тұратын «L’Outaouaise» және «L’Iroquoise» корветтері де болды. Комодор Рене Иполи́т Пепин ди Ла Форс басқарған «L’Iroquoise» корветі он 12 фунттық зеңбіректермен және айналмалы пулялармен қаруланған. Капитан Пьер Буше де ЛаБрукери басқарған «L’Outaouaise» корветі он 2 фунттық, бір 18 фунттық зеңбіректермен және айналмалы пулялармен жабдықталған. 1759 жылғы Ыбырайым жазықтары шайқасында Квебек түскеннен кейін британдық бас қолбасшы генерал Джеффри Амхерст Монреальды басып алу үшін үш бағыттан шабуыл жасауға дайындалды. Колонналар Квебектен солтүстік-шығысқа қарай Сент-Лоуренс өзені бойымен, Шамплейн көлінен оңтүстіске қарай Ришелье өзенімен және Онтарио көліндегі Освегодан батысқа қарай жылжу жоспарланған. Амхерсттің жеке басқаруындағы соңғы күштердің саны шамамен 10 000 адам мен 100 қоршау қаруынан тұрды. Île Royal-ға келгеннен кейін Пушо жақын орналасқан Форт-де-Ла-Презентация миссиясын, сондай-ақ Pointe au Baril кеме жасау шеберханасын және қоршауларын тастап, ресурстарын қорғануға ыңғайлырақ Форт-Левисте шоғырландыруға бұйрық берді. Ла Форс 1 тамызда Pointe au Baril-де «L’Iroquoise» корветін жағаға тіреп алды. Корвет көтерілгенімен, ол көп зақымдалғандықтан қолдануға жарамсыз деп танылды. Ол қайтадан Форт-Левистің зеңбірек астында қалды. Амхерст әскері 10 тамызда Освегодан аттанды. Британдық «Onondaga» және (аты жоқ) кемелеріне капитан Джошуа Лоринг басшылық етті, ол Амхерст әскерінің алдында барған алғы шепке жіберілді. «Onondaga» 1759 жылы Ниагара фортында «Apollo» деп аталып шатырылған. Лоринг басқаруымен кемеде төрт 9 фунттық, он төрт 6 фунттық зеңбірек және 100 теңізші мен 25 сарбаздан тұратын экипаж болды. Лейтенант Дэвид Фиппс басқарған «Mohawk» кемесінде он алты 6 фунттық зеңбірек және 90 теңізші мен 30 сарбаздан тұратын экипаж болды.
By August 1760, the French were building Fort Lévis at Île Royale (present day Chimney Island New York) in the St. Lawrence River. Captain Pierre Pouchot was assigned its defense. Pouchot had been taken prisoner after the siege of Fort Niagara, but he was later released in a prisoner exchange. Chevalier de Lévis' original design for the fort called for stone walls, 200 guns and some 2,500 troops. What Pouchot had was a small fort with wooden stockades, five cannon and 200 soldiers. Also under Pouchot's command were the corvettes l'Outaouaise and l'Iroquoise, crewed by 200 sailors and voyageurs. l'Iroquoise, under command of Commodore René Hypolite Pépin dit La Force, was armed with ten 12 pound cannon and swivel guns l'Outaouaise, commanded by Captain Pierre Boucher de LaBroquerie carried ten 12 pounders, one 18 pound gun and swivel guns. After the fall of Quebec in the 1759 Battle of the Plains of Abraham, British Commander in Chief General Jeffery Amherst prepared to launch a three pronged attack to take Montreal. Columns were to advance along the Saint Lawrence River from Quebec to the northeast, up the Richelieu River from Lake Champlain to the south, and from Oswego on Lake Ontario to the west. The latter force, which Amherst led personally, numbered some 10,000 men and 100 siege guns. Soon after his arrival to Île Royal, Pouchot ordered abandonment of the nearby mission Fort de La Présentation and the shipyard and stockades at Pointe au Baril to consolidate his resources at the more defendable Fort Lévis. La Force had run his corvette l'Iroquoise aground at Pointe au Baril on 1 August. Although l'Iroquoise was raised, it was deemed too damaged to be put into action. It was beached again under the guns at Fort Lévis. Amherst's force set out from Oswego on 10 August. Captain Joshua Loring, who commanded the British snows Onondaga and , had been sent ahead of Amherst's force as an advance guard. Onondaga had been launched at Fort Niagara as Apollo in 1759. Commanded by Loring, it carried four 9 pound guns, fourteen 6 pounders and a crew of 100 seamen and 25 soldiers. Mohawk, commanded by Lieutenant David Phipps, carried sixteen 6 pounders and a crew of 90 seamen and 30 soldiers.
Шайқас
7 тамызда француз бақылаушылары Форт-Левистен жоғары, Иле-о-Шеврейльдегі бекінісінен Онондага мен Мохок кемелерін көрді. Француздар қатарластырылған галереямен кері шегінді, ал Онондага мен Мохок оларды қуды. Екі британдық кеме аралдардың лабиринтында адасып, бірнеше күн бойы негізгі арнаға қайта орала алмады. Амхерст әскері 16 тамызда Пойнт-о-Барилге келді. Қалған француз кемесі оның көліктеріне шабуыл жасауы мүмкін деген қорқынышпен, Амхерст келесі күні полковник Джордж Уильямсонға л’Отауазаны басып алуға бұйрық берді. 17 тамызда таңертең Уильямсон бес қатарластырылған галереямен (біреуі гаубицамен, ал қалғандары әрқайсысы 12 фунттық зеңбірекпен қаруланған) аттанды. Галереялар л’Отауазаның алды мен артында орналасты, осылайша кеменің бүйірлік атысынан қорғалды. Британдық галереялар француз кемесіне шашыранды оқтар мен дөңгелек оқтар атып, л’Отауазаны жарақаттады, ол Pointe au Baril-де орнатылған британдық батареяға қарай күшсіз қалпында итермеленді. Үш сағатқа созылған шайқастан кейін л’Отауаза шамамен 72 оқ атты, соның салдарынан екі британдық галереяға зақым келді. ЛаБрукери Уильямсонға л’Отауазаны беруге мәжбүр болды. ЛаБрукери шайқаста жарақат алды. Оның экипажының 15 мүшесі қаза тапты немесе жараланды. Басып алынған л’Отауаза жөнделіп, Уильямсон деп аталды, кейін капитан Патрик Синклер бұрынғы иесіне қарсы қайта қолдануға кірісті. 19 тамызда Амхерст Форт-Левиске шабуыл бастады. Ла Форс пен оның экипажына қорғануға көмектесу үшін жағалаудағы л’Ирокезден қамалға қайтуға бұйрық берілді. Уильямсон Форт-Левиске оқ атып жатқан британдық батареялармен бірге француздың бес зеңбірегінен 48 рет оққа ұшырады. Мохок пен Онондага кешкісін оқиға орнына жетті, содан кейін Амхерст түнгі уақытта атысты тоқтату туралы шешім қабылдады. 20 тамызда таңертең шабуыл қайта басталды, Уильямсон, Мохок және Онондага барлығы 50 зеңбірекпен фортқа атуды жалғастырды. Шабуыл барысында француздық оқтар Уильямсон мен Онондаганы басып, суға батырды. Мохок француздық зеңбіректердің астына түсіп, әрекетсіз қалды, оқтармен тоқтатылғанша қиын жағдайда болды. Айналасындағы аралдардағы британдық батареялар атуды жалғастырды, форттың ішінде өрт сөндіру үшін "қызған оқтарды" қолданды. Қоршау 24 тамызға дейін жалғасты, осы кезде Пушо зеңбіректері үшін оқ-дәрісі бітіп, ол шарттарды сұрады.
On 7 August, French lookouts sighted Onondaga and Mohawk from their outpost at Ile aux Chevreuils, upstream from Fort Lévis. The French withdrew in a row galley, pursued by Onondaga and Mohawk. The two British vessels got lost in the maze of islands, and did not find their way back to the main channel for several days. Amherst's force arrived at Pointe au Baril on 16 August. Fearing the remaining French ship might attack his transports, Amherst ordered Colonel George Williamson to capture l'Outaouaise the following day. At dawn of 17 August, Williamson set out in a gig, accompanied by five row galleys (one armed with a howitzer, the others each armed with a single 12 pounder. The galleys took shelter fore and aft of l'Outaouaise, where they could not be hit by the ship's broadsides. The British galleys fired grapeshot and round shot at the French ship, crippling l'Outaouaise, which drifted helplessly towards the British battery set up at Pointe au Baril. After three hours of fighting, l'Outaouaise had managed to fire around 72 shots, damaging two of the British galleys. LaBroquerie was forced to surrender l'Outaouaise to Williamson. LaBroquerie was wounded in the fighting. Fifteen members of his crew were killed or wounded. The captured l'Outaouaise was repaired and renamed Williamson, to be put back into service by Captain Patrick Sinclair against her former owners. On 19 August, Amherst commenced the attack on Fort Lévis. La Force and his crew had been ordered back from the beached l'Iroquoise to the fort to assist with its defense. Williamson was hit 48 times by the five French guns when it joined in with the British batteries firing on Fort Lévis from surrounding islands. Mohawk and Onondaga finally arrived at the scene in the evening and Amherst called a ceasefire for the night. The attack resumed at dawn on 20 August with Williamson, Mohawk and Onondaga all firing on the fort with a combined 50 guns. As the attack progressed, the French guns hit and sank Williamson and Onondaga. Mohawk ran aground under the French cannon, where it sat helpless as it was pounded until out of action. The British batteries on the surrounding islands continued to fire, switching to "hot shot", used to start fires within the fort. The siege continued until 24 August when Pouchot ran out of ammunition for his guns and asked for terms.
Салдары
Бұл шайқаста британдықтар 26 адам өлтіріліп, 47 адам жараланды (вероятно, отаршылдар есепке алынбаған), ал француз жағынан бастапқы 300 қорғаушының 275-і қаза тапты немесе жараланды. Пушо жараланғандардың арасында болды. Британдықтар мұндай шағын гарнизонның осыншалық қайратты қарсылық көрсетуіне сенеміз деуге болады. Шайқас аяқталғаннан кейін Амхерст әскері Монреальге бет алмас бұрын тағы төрт күн Левис фортында тұрды. Британдықтардың ілгерілеуі салдарынан Амхерст кем дегенде 84 әскерін Сент-Лоуренс ағысында жоғалтты (Пушо бұл санды 336 дейді). Ол Квебек және Шамплейн көлінен келген күштермен қосылып, Монреальді толық қоршады. 17 000 сарбазды құрайтын үш бағыттан келген британдық күштер қалаға жиналды, жол бойындағы ауылдарды өртеп, канадалық отаршылдардың жаппай дезертирлеуіне себеп болды. 8 қыркүйекте Жаңа Францияның губернаторы, Водреуил маркизі, одан әрі қан төгілмеуі үшін Монреальді британдықтарға берді. Британдықтар Левис фортын Уильям Август форты деп атады. Олар шайқас кезінде батып кеткен үш кемені (Уильямсон, Онондага және Мохок) судан көтеріп, форт пен Ниагара форты арасындағы су жолдарында күзеттік қызметке қайта қойды.
The fighting cost the British 26 killed and 47 wounded (likely excluding militia) to the French losses of around 275 of the original 300 defenders killed or wounded. Pouchot was amongst the wounded. The British could hardly believe that such a small garrison had offered such spirited resistance. After the battle, Amherst's force remained at Fort Lévis for another four days before continuing toward Montreal. The British advance cost Amherst at least 84 more men drowned in the rapids of the St. Lawrence (although Pouchot puts this number at 336). He went on to meet the forces from Quebec and Lake Champlain and completely surrounded Montreal. The three pronged British forces totaling 17,000 men began to converge on the town, burning villages along the way and prompting mass desertions from the Canadian militia. On 8 September, Montreal was surrendered by New France's governor, the Marquis de Vaudreuil, to avoid further bloodshed. The British renamed Fort Lévis Fort William Augustus. They raised the three vessels sunk during the battle (Williamson, Onondaga and Mohawk) and put them back into service to patrol the waters between the fort and Fort Niagara.