Брехттың «Жестус» техникасы: Есімдік пен әлеуметтік қарым-қатынастарды ашып көрсету

Кіріспе

Gestus (лат. gestus – қимыл-қозғалыс, мінез, осал) – неміс театр режиссері Бертольд Брехт жасаған актерлік техника. Ол физикалық қимылдар мен «мазмұн» немесе көзқарас комбинациясын білдіреді. Бұл – «сөздермен немесе іс-әрекеттермен білдірілетін» «бір құлықтың немесе мінез-құлықтың бір жағы» ашылатын құрал. Gestus, мінездің көрінісі ретінде, Брехт театрында кем дегенде екі мағынаны қамтиды: біріншісі, кейіпкерлер арасындағы драмалық өзара әрекеттің негізін құрайтын мотивация мен амалдарды ашу; екіншісі, актердің сол кейіпкерді «эпикалық» тұрғыдан бейнелеуі (ашық немесе жасырын). Бірінші мағынада, кейіпкерді талдау арқылы, Gestus кейіпкердің нақты бір қырын көрсетеді: оның метафизикалық, ішкі сезімдері немесе басқа да психологиялық аспектілерінен гөрі, кейіпкердің әлеуметтік байланыстарын және оның мінез-құлқының себептерін, тарихи материалистік тұрғыдан түсіндіріледі. «Gestus аясында қарастырылғанда, әрбір эмоция өзін әлеуметтік қатынастардың жиынтығы ретінде көрсетеді», – дейді Элизабет Райт. «Адамдар арасында болатын нәрсе, оларды талқылауға, сынауға және өзгертуге қажетті барлық материалды ұсынады», – дейді Брехт. Екінші мағынада, актердің ұстанымы эпикалық баяндау актісі ретінде көрінеді («көрсету» көрсетілімде «көрсетіледі», Брехттің сөзімен айтқанда), Брехт актердің өзінің рөлін және оның туындының әңгімелеу схемасындағы орнын түсіндіретін «саяси» негізді атап көрсетеді. «Көзқарастың таңдауы актер өнерінің маңызды бөлігі болып табылады және ол театрдан тыс жерде шешілуі керек», – деп жазады Брехт өзінің «Қысқа органумында». Осы тұрғыдан, нақты түсіндіру мен бейнелеу арқылы, Gestus Брехттің тағы бір маңызды құралы – Fabel-мен байланысты. Gestus – клише немесе «қалыптасқан үлгі» емес; актер кейіпкердің Gestus-ын нақты физикалық мінез-құлқының зерттеуі арқылы және таңдаулы реализм принципіне сәйкес дамытады. Брехттің кейінгі неміс театр режиссері Хайнер Мюллер (қайсыбір уақытқа Брехттің Берлин ансамблін басқарған) «фигуралар арқылы іс-қимылдарды ойша және эмоционалды түрде көрсету де цитата сипатына ие. Gestus (қимыл) реакциялардың қарқындылығы мен спонтандылығын төмендетпеуі керек. Детальдердегі бірлік, жалпы картинадан алшақтату».

Gestus (, from Latin meaning "gesture, attitude, carriage") is an acting technique developed by the German theatre practitioner Bertold Brecht. It carries the sense of a combination of physical gestures and "gist" or attitude. It is a means by which "an attitude or single aspect of an attitude" is revealed, insofar as it is "expressible in words or actions." Gestus, as the embodiment of an attitude, carries at least two distinct meanings in Brecht's theatre: first, the uncovering or revealing of the motivations and transactions that underpin a dramatic exchange between the characters; and second, the "epic" narration of that character by the actor (whether explicitly or implicitly). In the first sense, that of anatomizing the character, a Gestus reveals a specific aspect of a character: rather than his metaphysical, subconscious or other psychological dimensions, a Gestus makes visible a character's social relations and the causality of his behaviour, as interpreted from an historical materialist perspective. "Every emotion" when treated under the rubric of Gestus, Elizabeth Wright comments, "manifests itself as a set of social relations." "For it is what happens between people", Brecht says, "that provides them with all the material that they can discuss, criticize, alter." In the second sense, the actor's attitude is embodied in acting as an act of epic narration (the 'showing' that is 'shown' in the 'showing', in Brecht's turn of phrase), Brecht refers to the "political" basis from which an actor interprets his role and its place within the storytelling scheme of the production as a whole. "[T]he choice of viewpoint is also a major element of the actor's art, and it has to be decided outside the theatre" Brecht writes in his "A Short Organum." In this sense of the clarification and embodiment of a particular interpretative perspective, Gestus is related to Brecht's other important practical tool, the Fabel. A Gestus is not a cliché or "rubber stamp"; the actor develops a character's Gestus through a process of exploration of concrete physical behaviour and according to a principle of selective realism. The post Brechtian German theatre practitioner Heiner Müller (who ran Brecht's Berliner Ensemble for a short while) argues that "[r]eflecting the actions through the figures, mentally as well as emotionally, also has the character of citation. The citation geste (Gestus) must not diminish the intensity and spontaneity of reactions. Identification in the details with estrangement of the whole."