Кіріспе
Полицефалия – бірден көп басқа ие болу жағдайы. Бұл термин грек тіліндегі "poly" (грекше: "πολύ") – "көп" және "kephalē" (грекше: "κεφαλή") – "бас" сөздерінен шыққан. Полицефалиялы организмді бір дененің қосымша бөлігі бар жаратылыс немесе ортақ денеге ие екі немесе одан көп жаратылыс ретінде қарастыруға болады. Екі бас (бицефальды немесе дицефальды деп аталады) және үш бас (трицефальды) жануарлар – нақты әлемде кездесетін көп бас жануарлардың жалғыз түрі және олар монозиготалық егіздердің эмбриондарынан бірігіп даму процесі арқылы қалыптасады. Адамдарда екі басқа бір дене тіреуін қамтамасыз ететін екі түрлі туыстық байланыс бар. Дизефалус парапагус дипуста екі бас қатар орналасқан. Craniopagus parasiticus-та екі бас тікелей біріккен, бірақ олардың тек біреуінде ғана толыққанды дене бар. Ересек жасқа дейін тірі қалу сирек кездеседі, бірақ кейбір дизефалус парапагус дипустың түрлерінде мүмкін. Мифологияда көп бас жануарлар туралы көптеген әңгімелер кездеседі. Геральдика мен вексиллогияда екі бас бүркіт жиі қолданылатын символ, бірақ мұндай жануардың бар болғаны белгісіз.
Polycephaly is the condition of having more than one head. The term is derived from the Greek stems poly (Greek: "πολύ") meaning "many" and kephalē (Greek: "κεφαλή") meaning "head". A polycephalic organism may be thought of as one being with a supernumerary body part, or as two or more beings with a shared body. Two headed animals (called bicephalic or dicephalic) and three headed (tricephalic) animals are the only type of multi headed creatures seen in the real world, and form by the same process as conjoined twins from monozygotic twin embryos. In humans, there are two forms of twinning that can lead to two heads being supported by a single torso. In dicephalus parapagus dipus, the two heads are side by side. In craniopagus parasiticus, the two heads are joined directly to each other, but only one head has a functional torso. Survival to adulthood is rare, but does occur in some forms of dicephalus parapagus dipus. There are many occurrences of multi headed animals in mythology. In heraldry and vexillology, the double headed eagle is a common symbol, though no such animal is known to have ever existed.
Оқиғалар
Екі бас адамдар мен жануарлар, сирек болса да, көптен бері бар екені мәлім және жазбада қалдырылған.
Адамда кездесетін аурулар
Адамдарда, басқа жануарлардағыдай, ішінара егіздік даму салдарынан бір денеде екі бас пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдай екі түрлі жолмен кездеседі: екі бас қатар орналасқан dicephalus parapagus және екі бас тікелей біріккен craniopagus parasiticus.
Дизефал парапагус дипус
Дизефалус парапагус дипуста екі бас екі аяқты денеде қатар орналасқан, ал дене ішіндегі мүшелер мен құрылымдардың бірігу деңгейі әртүрлі болуы мүмкін. Ортақ денеде барлығы төрт қол, немесе үш қол, немесе тек екі қол болуы мүмкін. Грек тілінде бұл вариацияларға арналған медициналық терминдер бар, мысалы, дибрахиус – екі қолды, ал трибрахиус – үш қолды білдіреді. Екі бас та толыққанды қалыптасқан миды қамти алады, немесе біреуі анецефалиялық болуы мүмкін. Егер дизефалус парапагус егіздер мерзіміне дейін жеткізілсе, олар көбінесе өлі туады немесе туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болады. Дегенмен, егіздер үш-төрт қолмен дүниеге келген жағдайларда ересек жасқа дейін тірі қалуға кейде мүмкіндік болады. Егер екі толыққанды жүрек болса, тірі қалу мүмкіндігі артады. Егіздердің біреуінің жағдайы ауыр болған жағдайда ғана хирургиялық араласуға болады. Джакомо және Джованни Баттиста Точчи (1875-1877 жылдары туған) – ересек жасқа дейін тірі қалған дизефалус парапагус дипус егіздері. Әрқайсысының жеке қолының жұбы болған. Олар бірнеше тіл үйренген, бірақ жүруді үйренбеген. 1990 жылы туған Абигейл мен Бриттани Хенсел – дизефалус парапагус дипустың тағы бір мысалы. Олар екі функционалды қолмен және бір қосымша, жетілмеген үшінші қолмен туған, ол хирургиялық жолмен алынып тасталған. Әр егіздің өз басы, жүрегі және омыртқасы бар, және әрқайсысы бір қол мен бір аяқты басқарады. Олар жақсы моторлық дағдыларды дамытып, мектеп және университет курстарын аяқтады. Екі баспен туған белгілі жануарлардың басқа түрлеріне ірі қара, қой, шошқа, мысық, ит және балық жатады. 1894 жылы Бостон қаласында (Массачусетс штаты) екі баслы бөдене табылды. Ол екі баспен ересекке дейін тірі қалғандықтан ерекше дицефалиялық жануар ретінде танымал болды. Ғалымдар осындай жануарларды кесу туралы зерттемелерін кем дегенде 1930 жылдан бері заманауи журналдарда жариялап келеді. 2006 жылдың 31 қазанында Дүниежүзілік аквариум "Бізді" Nutra Pharma Corporation биотехнологиялық компаниясының қабылдағанын хабарлады, бұл компания өзгертілген кобра уы мен кобратоксинін қолдана отырып, емдеу әдістерін әзірлеп жатыр. "Біз" 2007 жылдың маусым айында 7 жасында табиғи себептерден қайтыс болды, Nutra Pharma компаниясы сатып алғаннан кейін көп ұзамай. "Риплидің сенесіз бе, жоқ па!" мұражайы (Теннесси штатының Гатлинбург қаласында) және Швейцарияның Лозанна қаласында екі баслы жануарлардың коллекциясы сақталған. Уэльстегі Лланнидло музейінде өте жақсы сақталған екі баслы қошқар қойына қарауға болады. Женевадағы (Швейцария) Табиғи тарих мұражайында "Янус" деп аталған тірі екі баслы тасбақа бар.
Анатомия және дене шынықтыру
Бірнеше толық дамыған және паразиттік емес бас болған жағдайларда, олар мүшелер мен аяқ-қолдарды бірлесіп басқарады, бірақ байланыстардың нақты құрылымы әртүрлі болуы мүмкін. Жануарлар көбінесе бағдарсыз және ауысулы қозғалыс жасайды, милары бір-бірімен "дауласады"; кейбір жануарлар тікелей зигзаг сызығымен қозғалып, ешқайда жетпейді. Тұтқында ұсталатын жыландардың іштен туысуы екі бас туу мүмкіндігін арттырады деген болжам бар.
Организмдер саны туралы сұрақтар
"Бір жануардың екі басы" немесе "бір денеде екі жануар" деген ұғымдарды ажырату қиын. 1990 жылы дүниеге келген Абигейл мен Бриттани Хенселге туған кезде екі есім берілді. Олар өздерін екі адам деп есептейді және заңды және әлеуметтік тұрғыдан да екі адам ретінде танылады. Ал 2006 жылы Индонезияда туған Сьяфитриге ата-анасы бір ғана есім берген, себебі оның бір ғана жүрегі болған. Милли мен Кристин Маккой көбінесе жеке, тіпті өздері де "Милли Кристин" деген атпен, сондай-ақ көпше түрде аталатын. Пётр Могиланың 17 ғасырдағы Катехизисінде көпбаслы нәрестелерді крещение рәсіміне қатысты мынадай нұсқаулар келтірілген: егер әрқайсысының басы мен кеудесі бөлек болса, онда олар жеке-жеке қалыпты түрде крещениеден өтуі керек; егер бас және кеуделер толыққанды бөлек болмаса, онда бір адамды қалыпты түрде крещениеден өткізу керек, ал қалғандарының крещениесі "егер бұрын крещениеден өтпеген болса" деген тілекпен басталуы тиіс. Басқа жануарларда көпбастылық әдетте "бір жануардың екі басы бар" деп сипатталады.
Дицефалиялық егіздер (dicephalus parapagus dipus)
Ликостен екі бас, бірақ бір денелі егіз әйелдер жұбын сипаттады. Екі бас та жеп-ішіп, ұйықтап, сөйлей білді. Олар үй-үйге барып, "әркім оларға мұңаймай берсін" деп жалбарынуға мәжбүр болды. Оларды көрген жүкті әйелдер де осындай бала туады деген қорқынышпен Баварияға қуды. Олар туралы басқа ештеңе белгісіз. 1990 жылы Абигейл мен Бриттани Хенсел АҚШ-тың Миннесота штатында дүниеге келді. 2000 жылы Айсе мен Сема Танрикулу Түркияның Кахраманмараш қаласында дүниеге келді. 2000 жылдың маусым айында Мексиканың Веракруз қаласында Кармен мен Лупита Андраде дүниеге келді. Кейін олар ата-аналарымен бірге АҚШ-қа медициналық көмек алу үшін көшіп кетті. 2003 жылы Үндістанда Сохна мен Мохна дүниеге келді. 2003 жылдың 13 маусымында Мысырдың Асиут қаласында Худа мен Манал Абдель Насер Мұхаммед Махмуд есімді егіз қыздар дүниеге келді. 2006 жылы Сьяфитри Индонезияда дүниеге келді. 2007 жылы Филиппинде тек бір жүрегі бар Мэри Грейс пен Мэри Дивийн Асис дүниеге келді. Олар 2008 жылдың 30 сәуірінде қайтыс болды. 2008 жылдың 25 тамызында Бангладештің оңтүстік-батысында екі баслы Кирон есімді ұл дүниеге келді. Баланың тууына қатысқан гинеколог оны "бір асқазаны бар, екі аузымен қалыпты тамақтанады. Бір жыныс мүшесі және толыққанды аяқ-қолы бар" деп сипаттады. Ол 2009 жылдың 28 тамызында қайтыс болды. 2009 жылдың шілдесінде Индонезияда екі жүрегі бар, бірақ қалған ішкі мүшелері ортақ егіздер дүниеге келді. 2011 жылы Сюэли Феррейра Бразилияның Параиба штатындағы Кампина-Гранде қаласында екі баслы бала тауып алды, бірақ бала бірнеше сағаттан кейін басқа жеткіліксіз оттегі салдарынан қайтыс болды. 2014 жылдың наурыз айында Үндістанның солтүстігіндегі Харьяна штатының Сонипат қаласындағы Cygnus JK Hindu ауруханасында кесарево қимылы арқылы екі баслы егіз қыздар дүниеге келді. Балалардың екі басы, екі мойны және екі омыртқа бағанасы бар, бірақ барлық негізгі мүшелері ортақ.
Craniopagus parasiticus (қақырық құрт)
Craniopagus parasiticus - бұл дамымаған немесе жетілмеген денесі бар паразиттік егіздің басының дамыған егіздің басына тіркелуі. Тарихқа енген жағдайлар: 1783 жылы Үндістанда "Бенгалдың екі баслы баласы" дүниеге келді; екінші бас дамыған егіздің басына кері бұрылып тіркелген. Бала 1787 жылға дейін өмір сүрді және жылан шағып қайтыс болды. 2003 жылы Ребека Мартинес Доминикан Республикасында қосымша баспен дүниеге келді, бірақ 8 апталық шағында операциядан кейін 7 сағаттан соң қайтыс болды. 2004 жылы египеттік Нагла Мохамед Манар Магедті дүниеге әкелді, оның басы мен жетілмеген денесі тағы бір баланың денесіне жабысқан болатын. 2005 жылы екінші бас алынып тасталды, содан кейін сол жылы Нагла аман қалған баласымен бірге "Опра Уинфри шоуында" пайда болды. Манар 2006 жылы ми инфекциясынан қайтыс болды. 2021 жылдың 20 қаңтарында Румынияның Бухарест қаласындағы Элиас ауруханасында екі баспен туған сәби дүниеге келді, бірақ туылғаннан кейін бірнеше сағаттан соң қайтыс болды.
In 1783 the "Two Headed Boy of Bengal" was born in India; the second head was joined roughly upside down on top of the developed twin's head. The boy survived until 1787 and was killed by a snakebite. In 2003 Rebeca Martinez was born in the Dominican Republic with an extra head but died 7 hours after surgery at the age of 8 weeks. In 2004 Egyptian Naglaa Mohamed gave birth to Manar Maged who had the head and undeveloped torso of another child attached. In 2005 the second head was removed and later that year Naglaa appeared on The Oprah Winfrey Show with her surviving child. Manar died from a brain infection in 2006. On January 20, 2021, a baby was born with two heads, at the Elias Hospital in Bucharest, Romania, but died some hours after it was born.
Шошқалар
Испаниядағы Ллубидегі Деформацияланған жануарлар мұражайында екі басты шошқа сақталады. Англияның Корнуолл аймағындағы Боскасл сиқыршылық мұражайында екі баслы шошқаның сақталған нұсқасын көруге болады. Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Ескі штат үйінде екі баслы шошқаны табуға болады. 1998 жылы Айова штатында Руди есімді екі баслы шошқа дүниеге келді. Испанияның Ллуби қаласындағы Бар орталық мұражайында әртүрлі екі бас қойларды көруге болады. 2006 жылы Қытайдың Шандоң провинциясында екі бас қозы дүниеге келді. "Риплиге сеніңіз немесе сенбеңіз!" мұражайы Теннесси штатының Гатлинбург қаласында экспонаттарды ұсынады. Уэльстің Поуис аймағындағы Лланнидлос қалалық мұражайында екі бас қозының мысалы бар. Уругвайдың Фрей-Бентос қаласындағы Либиг ет компаниясының фабрикасы (қазір мұражай) екі бас қозыны сақтап тұр.
Тышқандар
Халла қаласында екі баслы тышқан көрінді. 1853 жылы Уайман Париждегі "Жарден де Плантес" бағында тірі екі басты жыланды көрді. Атлантадағы Джорджия штатының Капитолий ғимаратындағы музейде бірнеше екі баслы жылан мүсіндері сақталған. "Біз" - екі басты альбинолық егеуқұйрық жылан (жоғарыда қараңыз).
Қайыңдар
Екі басты тасбақалар мен торналар сирек кездеседі, бірақ олар туралы мәлімдемелер де бар. Жақындағы жаңалықтар: 1999 жылы Тайваньның Тайнань қаласында Лин Чифа есімді бір ауыл тұрғыны үш басты тасбақа тапты. 2003 жылы Оңтүстік Африкада екі басты бұрышты торна табылды, бұл аймақтағы екінші рет тіркелген жағдай, алғашқысы 1980 жылдардың басында хабарланған. 2004 жылы Англияның Дорчестер қаласында Соломон мен Шеба есімді екі басты Жерорта теңізінің тасбақасы дүниеге келді. 2005 жылы Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры Коста-Рикада екі басты зәйтүнді теңіз тасбақасын тапты. Сол жылы Кубаның Гавана қаласында да түрi анықталмаған екі басты тасбақаның баласы табылды. 2006 жылы Сингапурда екі басты, алты аяқты жұмсақ қабықты тасбақа "Қос бақыт" деп аталды және жергілікті телеарнада көрсетілді, содан кейін 2006 жылдың соңында тағы бір бағдарламада пайда болды. 2021 жылдың желтоқсан айында 1997 жылы туған Янус есімді екі басты грек тасбақасы Женева табиғат тарихы мұражайында қойылды. 2007 жылға дейін Миннесота ғылым мұражайында Емили есімді екі басты жалпы кескіш тасбақа толық сақталған күйде болды. 2011 жылдың ақпан айында Солтүстік Каролина штатының Гарнер қаласында екі басты тасбақа табылды. Гедже есімді екі басты Флорида қызыл кеуделі торна 2008 жылдың жазына дейін өмірін зообақта өткізді. Қазіргі уақытта Оңтүстік Кореяның Сеул қаласындағы Coex аквариумында екі басты тасбақа қойылған. 2012 жылдың 19 шілдесінде Флорида штатының Бровард округіндегі шайқап шығарған тасбақаларды құтқару бағдарламасы аясында 50-ге жуық тасбақамен бірге екі басты тасбақа теңізге жіберілді. 2013 жылдың 18 маусымында Сан-Антонио зообағында Тельма мен Луиза есімді екі басты тасбақа дүниеге келді. Солтүстік Каролинадағы Гринсборо ғылыми орталығының герпетариумында екі басты сары ішті тайғақ тасбақасы тіршілік етеді. Миссури штатының Уран қаласындағы Sideshow мұражайында екі басты қызыл құлақты тайғақ тасбақасы қойылған. 2023 жылдың сәуір айында Висконсин штатының Полк округінде екі басты боялған тасбақа табылып, Висконсин DNR-ге хабарланды. 2021 жылдың 16 тамызында ұяны тексеру кезінде Ұлттық парк қызметі Кейп Хэттерс ұлттық жағалауында екі басты тасбақа тапты.
In 1999, a three headed turtle was discovered in Tainan, Taiwan, by a villager named Lin Chi fa. In 2003, a two headed angulate tortoise was discovered in South Africa, with the only other known case in the region reported in the early 1980s. In 2004, Solomon and Sheba, a two headed Mediterranean spur thighed tortoise, was born in Dorchester, England. In 2005, a two headed olive ridley sea turtle was found in Costa Rica by the World Wildlife Fund. A baby turtle of unknown species was also reported in Havana, Cuba, in 2005. In 2006, a two headed, six limbed soft shell turtle in Singapore named "Double Happiness" was also featured on a local television program, and again on another program in late 2006. In December 2021, a living two headed Greek tortoise named Janus born in 1997 was displayed in the Museum of Natural History of Geneva. As of 2007, there is a fully preserved common snapping turtle named Emily with two heads at the Science Museum of Minnesota. In February 2011, a two headed turtle was uncovered in Garner, North Carolina. A two headed Florida redbelly turtle named Gege lived at the Homosassa Springs Wildlife State Park, transferred to a zoo where it spent the rest of its natural life until summer of 2008. A two headed turtle is currently on display at the Coex Aquarium in Seoul, South Korea. A two headed turtle was released into the ocean with about 50 other turtles as part of a Broward County, Florida hatching turtle rescue program on July 19, 2012. A two headed turtle named Thelma and Louise was born at the San Antonio Zoo on June 18, 2013. A two headed yellow bellied slider lives at the Herpetarium in the Greensboro Science Center in North Carolina. A two headed red eared slider is on display at the Sideshow Museum in Uranus, Missouri. A two headed painted turtle hatchling was found in the wild in Polk County, Wisconsin in April 2023 and reported to the Wisconsin DNR. A two headed turtle was found on the Cape Hatteras National Seashore by the National Park Service during a nest inspection on August 16, 2021.
Хорстодерлер
2006 жылы Ұлыбритания Корольдік қоғамы жариялаған мақалада ұзын мойынды хористодерлі бауырынан туған Гифалозаврдың екі баслы ұрығының немесе жаңа туған шағаласының табылуы туралы хабарланды, бұл полицефалияның қазба жәдігерлерінде алғашқы рет кездесуі болды.
Құстар
1734 жылы Францияда екі басты көгершін туралы хабар жарияланды.
Месопотамия мифологиясы
Мушмау, жеті басты жылан, Нинурта және Нингшизада мифологияларымен байланысты. Кейде Мушušшумен де байланыстырылады. Хумбаба – құдайлар мекендеген кедр орманының сақшысы. Георг Беркхардттың Гилгамеш аудармасында оның сипаттамасы былай келтірілген: "Оның аяқтары арыстандың аяқтарындай, ал денесі тікенді қабықшалармен жабылған; аяқтарында бүркіттің тырнақтары, ал басында жабайы бұқаның мүйіздері болған; құйрығы мен қанатының ұшында жылан бастары бар".
Иран мифологиясы
Захак – иран мифологиясындағы зұлым тұлға, сонымен қатар ежелгі иран халық әңгімелерінде Ажи Дахака (Аж дахак) ретінде де кездеседі. Ол зороастризмнің ең ерте діни мәтіндері – Авестадағы ең маңызды және ұзақ сақталған ажи. Ол үш ауыз, алты көз және үш бас (дегеніміз, әр басында бір ауыз бен екі көзден) бар, ақылды, күшті және демондық жаратылыс ретінде сипатталады. Бірақ, басқа жағынан, Ажи Дахака адамдық қасиеттерге ие және ешқашан қарапайым жануар болмайды.
Иудаизм
Талмудта (Брахот 61а) бастапқыда Адамның екі беті бар бір дене ретінде жаратылғаны айтылады (кейін олар екі денеге – еркек (Адам) және әйел (Ева) – бөлінді). "Зохар" (кіріспе 1:9Б / 9Б бет) Қабылдың ұрпақтарының екі басы болғаны туралы айтады. Талмудта (Менахот 37а) Флимон Яһуда ханзадасынан екі баслы адамның қай басына тефилин кию керектігін сұраған оқиға жазылған. Яһуда бастапқыда мұны елемеді, бірақ содан кейін басқа бір адам келіп, әйелінің екі басты бала табақтағанын айтып, (басқа) халахилік сұрақ қойды.