Кіріспе

1942 жылғы Корольдік әскери-теңіз флотының "Авангер" класындағы эскорт-әуе кемесі.

HMS Avenger – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әскери-теңіз флотының эскорт-әуе кемесі. 1939 жылы ол "Рио Хадсон" сауда кемесі ретінде Пенсильвания штатының Честер қаласындағы Sun Shipbuilding & Drydock Company кемежайында салынды. 1940 жылдың 27 қарашасында суға түсіріліп, эскорт-әуе кемесіне қайта жарақтандырылды және ленд-лиз келісімі бойынша Корольдік әскери-теңіз флотына берілді. 1942 жылдың 2 наурызында қызметке қабылданды. "Авангердің" сыйымдылығы ең көп 15 ұшаққа дейін жететін. 1942 жылдың қыркүйегінде ол осы күнге дейін ең ірі және ең табысты орыс конвойына қатысты. Үйге оралғаннан кейін, конструкциясындағы бірнеше кемшіліктерді байқағаннан соң, "Авангер" капитаны болашақ эскорт-әуе кемелерін жобалау бойынша ұсыныстар жасады. 1942 жылдың қарашасында ол Солтүстік Африкаға жасалған "Torch" операциясына қатысты, онда кемеде қозғалтқыш проблемалары туды. Солтүстік Африкадан үйге қайта оралу үшін кеме Гибралтардан Ұлыбританияға бағыт алғаннан кейін 9 сағат өткенде, 1942 жылдың 15 қарашасында сағат 03:20 GMT-де U 155 (1941 жылы құрылған) шабуылынан батып, экипажының көп бөлігі қаза тапты.

Дизайн және сипаттама

"С-3" – американдық "С3" класының сауда кемелері. Олардың дизайны АҚШ Әскери-теңіз флотының (AVG1) дизайнына негізделген. Екі класс арасындағы айырманы көрсету үшін Корольдік теңіз кемелері "B" (BAVG) префиксімен белгіленді. HMS Avenger (BAVG2) – Делавэр өзенінің Филадельфиядан оңтүстіктегі Честер қаласында Sun Shipbuilding and Drydock Company компаниясы салып шыққан кеме. Алғашқыда "Рио Хадсон" деп аталған, ол 1939 жылдың 28 қарашасында американдық Moore McCormack Lines, Inc. компаниясы үшін жолаушылар-жүк кемесі ретінде салынды және 1940 жылдың 27 қарашасында суға түсірілді. Кейін АҚШ Әскери-теңіз флоты оны сатып алып, Стейтен аралындағы Bethlehem Steel зауытында эскорттық ұшақ тасымалдаушыға айналдырды. 1941 жылдың 31 шілдесінде Корольдік теңіз флотына берілді және 1942 жылдың 2 наурызында қайта жабдықтау аяқталғаннан кейін қолданысқа кірді. "Avenger" кемесінің экипажы 555 адамды (ұшқыштарды қоса алғанда) құрады, жалпы ұзындығы 492,25 фут (150 м), ені 66,25 фут (20 м), биіктігі 23,25 фут (7 м) болды. Ұшақтарды қамтамасыз ету құрылғыларына 410 фут (125 м) ұзын ағаштан жасалған ұшу палубасының үстіндегі оң жақтағы біріктірілген басқару пункті, бір ұшақ көтеру құрылғысы, бір ұшақ катапульты және тоғыз тежегіш кабель кірді. Ұшақтар ұшу палубасының астындағы жартылай ангарда орналастырылуы мүмкін. "Sea Hurricane" ұшақтары 802 және 882 теңіз әуе эскадрильяларын 12 ұшақпен жабдықтады. Оларға 825 теңіз әуе эскадрильясынан үш "Fairey Swordfish" және бес экипаж қосылды.

PQ 18 конвойы

1942 жылдың 3 қыркүйегінде, экс-«Свордфиш» ұшқышы, командир Энтони Пол Колтустың басқаруымен «Авангер» кемесі Ұлыбританиядан Исландияға «PQ 18» конвойына қатысу үшін шықты. Ауа райы суық болды, және күшті теңізде «Диңгездік Ұрыс» ұшағының бірі байланысын үзіп, жанына құлады. Кемені Люфтваффе-нің «Focke Wulf Condor» ұшағы теңізде тапты, ал Исландияға келгеннен кейін көп ұзамай «Авангер» тағы бір «Condor» ұшағынан бомбалау шабуылына ұшырады. Екі бомба да кемеге тимеді, бірақ жағалаудағы екі үй қирады. Келесі күні, 13 қыркүйекте, «Свордфиш» сағат 03:45-те патрульге шығып, су бетіндегі U- қайығына шабуыл жасады. 07:00-де тағы бір «Свордфиш» екі U- қайығын көрді, олар шабуыл жасалмас бұрын суға батып кетті. Кейіннен тағы бір «Blohm & Voss BV 138» ұшағы байқалды және оны ұстауға «Sea Hurricanes» ұшақтары жіберілді, бірақ ол бұлттарда жоғалып кетті. Сағат 09:00-де екі сауда кемесі торпедалармен зақымдалып, батып кетті; конвойды көлеңкелеу үшін тағы да ұшақтар мен U- қайықтары табылды. Бұл жолы «Диңгездік Ұрыстар» неміс барлаушы ұшағын тапты, бірақ олардың .303 калибрлі пулеметтері бронеленген «Blohm & Voss» ұшағына тиімді болған жоқ. 15:00-де конвойді айналып өткен алты «Юнкерс Ju 88» бомбалау шабуылына ұшырады. Кемелерге зақым келмеді, және «Диңгездік Ұрыстар» оларға қарсы шабуыл жасады. Бомбалау миссиясы, көрінеу, ұшақтарды орнынан жылжыту үшін жасалған. Одан кейін 50 «Юнкерс Ju 88» және «Хайнкель He 111» ұшақтарынан құралған аралас топ торпедалық шабуыл жасады. Ұшақтар қарқынды зениттік оққа түсті, ол бес ұшақты атып түсірді және қалғандарын бұзды, сондықтан 96 торпеданың тек сегізі ғана нысанаға тиді. «He 111» ұшақтарының бірі де «Диңгездік Ұрыстармен» атып түсірілді. Келесі әуе шабуылына тоғыз «Хайнкель He 115» торпедалық бомбалаушы ұшағы сағат 16:15-те ұшырады. Біреуі конвойдың зениттік оғымен атып түсірілді, ал қалғандары қорқып, торпедаларын қашықтықтан тастады, оларды конвойдағы кемелер оңай алдын алды. Бұл шабуыл кезінде «Диңгездік Ұрыстар» қайтадан «Blohm & Voss BV 138» ұшағын іздеуге бағытталды, ол олардың біреуін зақымсыз атып түсірді. 20:40-да 12 «He 111» торпедалық бомбалаушы ұшағы кішігірім топтарда шабуыл жасады, бірақ олардың жартысына жуығы зениттік оқтан және «Диңгездік Ұрыстардан» зақымданды, олар оларды тосқауылға алуға мүмкіндік алды. 14 қыркүйек күні сағат 03:30-да бір U- қайық конвойдың арт жағындағы танкерді торпедалап, батты. Кезекші «Свордфиш» 04:00-де шабуыл жасап, су бетіндегі U- қайықты суға түсуге мәжбүр етті, бірақ су асты қайығы зақымдалған жоқ. Тағы бір «Свордфиш» U 589-ды іздеу үшін 09:40-да ұшырылды; бұл су асты кемесі де суға батып кетті, бірақ оны тауып, батырды. Күндізгі уақытта ұшқыштардың тобын әуеде ұстауға және тағы біреуін ұшыруға тырысты, осылайша неміс ұшақтарының үлкен топтарын таратуға болатын еді. Бұл ұшу мен қонудың үздіксіз циклін талап етті. 12:30-да 22 «Ju 88» және «He 111» ұшақтары мен «Мессершмитт Bf 110» ұшақтарының колоннасы тікелей алдынан жақындады. «Авангер» кемесінен тоғыз «Диңгездік Ұрыс» ұшағы ұшып кетті. Олардың қатысуы кейбір неміс ұшақтарын торпедаларын ерте тастап, кері бұрылуға мәжбүр етті, ал басқаларын зениттік оқпен атып түсірді. Конвойдың арт жағында 14 «Ju 88» ұшағы бір мезгілде шабуыл жасап, «Диңгездік Ұрыстар» эскадрильясын екіге бөлді, олар «Ju 88» ұшақтарының біреуін атып түсірді. Неміс ұшақтары әуе кемесі мен эскортты нысанаға алды, және шамамен 20 ұшақ бомбалауды жүзеге асырды. Бір ұшақ жарылыс салдарынан күніне он бірінші рет атып түсірілді. Содан кейін, сағат 15:30-да, 25 «He 111» торпедалық бомбалаушы ұшағы конвойдың алдына пайда болды. Олардың 17-сі «Авангерді» нысанаға алды, ол барлық торпедалардан қашып құтылуға тырысты. Алайда, «He 111» ұшақтарына жақын тұрған оның үш «Sea Hurricane» ұшағы эскорттың шабуылдарынан атып түсірілді. Ұшқыштардың барлығы құтқарылды. Тағы бір «Ju 88» күші пайда болып, «Авангер» мен «Сцилланы» нысанаға алды. Екі кеме де соққыға ұшыраған жоқ, бірақ бірнеше рет қатерлі ісіктің қасіретімен қаза тапқан. Бір рет «Авангердің» катапульт бөлмесінде өрт шықты, ол тез арада сөндірілді. Бұл - бүгінгі күнгі соңғы шабуыл. «Диңгездік Ұрыстар» 24 ұшақтың бесеуін құлатты, тағы үшеуі құлатылған болуы мүмкін, ал 14-і зақымдалды. 15 қыркүйектің таңертеңінде конвой тұманға батып қалды. Бұл тұман 12:20-де көтеріліп, «Авангердің» радиолокаторы 70 бомбалаушы ұшақтың жақындап келе жатқанын хабарлады. Барлық «Авангердің» қалған «Sea Hurricane» ұшақтары оларды тосқауылға алу үшін ұшып кетті. Ұшқыштардың болуы бомбалаушыларды бұлт деңгейінен жоғары ұстады; олардың биіктігі оларды кез-келген дәлдігімен бомбалаудан сақтады. Бомбалаушылар отын тапшылығынан кейін кетуіне мәжбүр болғанға дейін конвойдың маңында қалды, ал 16:45 кезіне қарай «Авангердің» радиолокаторында ешқандай нысана болмады. 16 қыркүйекте Ресейде орналасқан №210 эскадрильясының «Consolidated Catalina» ұшағы «Авангердің» «Свордфиш» ұшақтарынан су асты қайықтарды іздеуді өз мойнына алды. Бұл оған «Свордфиш» ұшақтарын кемеден түсіріп, қайта оралу үшін қосалқы «Sea Hurricane» ұшақтарын жинауға мүмкіндік берді. «Авангер», «Сцилла» және эсминецтер сол кешкісінде «PQ 18» конвойын тастап, Ресей суларынан оралатын конвойға қосылды.

Конвойдың ПК 14

17 қыркүйек күні сағат 05:00-де "Авенджер" және сүйемелдеуші кемелер үйге қайтып бара жатқан "QP-14" конвойымен қосылып, суасты қайықтарына қарсы патрульдеу үшін "Свордфиш" ұшағын көтерістірді, ол күні бойы жалғасты. 18 қыркүйекте ұшу палубасындағы мұз ұшуға мүмкіндік бермеді, ал конвой Норвегиядағы неміс әуе базаларынан алысқа бұрылды. Неміс барлау ұшағы конвойды анықтады, бірақ оны тек бақылауда ұстады және шабуылға түспеді, сондықтан теңіз "Харрикейн" ұшақтары "Авенджер" бортында қалды. "Свордфиш" 19 және 20 қыркүйекте суасты қайықтарын таба алмады, патрульдік сапарды жалғастырды. 20 қыркүйекте бір сауда кемесі торпедаланып батты. Сол күні кешкі сағат 18:45-те үш эсминецтің сүйемелдеуімен "Авенджер" конвойдан Скапа-Флоуға бет бұрды. Ол көзден жоғалғаннан кейін дереу торпедаланды, ал екі күннен кейін тағы бір сауда кемесі торпедаланып батты.

"Шамыл" операциясы

HMS Avenger, және 1942 жылдың 16 қазанында Скападан Гринкокке бет бұрды. "Авангер" әлі де екі "Sea Hurricane" эскадрильясын алып жүрді, және екі жаңа ұшақ 20 мм-лік зеңбіректермен жарақталған еді. "Авангерге" "Факел" операциясы үшін британдық шабуыл күшін тасымалдайтын конвойлардың біріне әуеден қорғау міндеті жүктелді. Солтүстік Африка жағалауына жеткен соң, ол қонуға қолдау көрсету күштеріне қосылады, онда үш крейсер және бес эсминец болды. 1942 жылдың 8 қарашасында "Аргус" және "Авангер" ұшақтарынан ұшырылған "Supermarine Seafire" және "Sea Hurricane" ұшақтары қонуға әуеден қорғаныс жасады.