Кіріспе

Cité Soleil () – Гаитидегі Порт-о-Пренс қалалық агломерациясының құрамындағы өте кедей және тығыз қоныстанған коммуна. Cité Soleil бастапқыда шатыр қалашығы ретінде дамыды және шамамен 200 000 – 400 000 тұрғынға дейін өсті, олардың көпшілігі шектен тыс кедейлікте өмір сүреді. Аймақ жалпы алғанда Батыс жарты шардағы ең кедей және қауіпті аймақтардың бірі саналады және Солтүстік жарты шардағы ең ірі шайқалаңдардың бірі болып табылады. Аймақта кәріз жүйесі жоқ, және канализация ретінде қолданылатын ашық каналдар нашар күтілген, формалды бизнес аздаған, бірақ көптеген жергілікті коммерциялық қызметтер мен кәсіпорындар бар, электр энергиясы сирек және көбінесе төленбейді, бірнеше аурухана және екі мемлекеттік мектеп – Lycée Nationale de Cité Soleil және École Nationale de Cité Soleil бар. 2007 жылға дейін бірнеше жыл бойы аймақты әрқайсысы өз секторларын бақылайтын бірнеше қарулы топтар басқарды. Бірақ 2007 жылдың басында Гаитидегі Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясы (MINUSTAH) жергілікті халықтың қатысуымен бірқатар операциялар жүргізгеннен кейін үкімет бақылауын қайта орнатты. Аудан Туссен Лувертюр халықаралық әуежайының ұшу-қону жолағының батыс жағында орналасқан және бұрынғы Hasco Haiti American қант фабрикасының жеріне іргелес жатыр. Ол 1958 жылы 52 отбасыға арналған үйлер салудан бастау алды. 1966 жылдың жазында Ла-Салин шайқалаңдағы құпия өрт көптеген тұрғындарды үйлерінен айырды. Ол жерде 1 197 үй салынды және ол Гаитидің бірінші ханымы Симон Овид Дювалье атымен Симон қаласы деп аталды. 1972 жылы Порт-о-Пренс орталық базарының жанындағы үлкен өрт тағы да көп адамды көшірді, олар Симон қаласының Бостон бөлімінде қоныстанды. 1983 жылғы халық санауында Симон қаласында 82 191 адам тіркелді. Бастапқыда қант қызметкерлері үшін салынған Симон қаласы кейіннен жергілікті Экспорттық өңдеу аймағы (EPZ) үшін жұмысшыларға арналды. 1970 жылдардың басында басталған неолибералдық реформалар осы жерді жаңадан салынған фабрикаларда жұмыс іздеп келген ауылдық аймақтардан келген жайылымшылар үшін тартымды етті. Бұл қозғалыс 1980 жылдардың басында африкалық шошқа тұмауына жауап ретінде американдық бұйрық бойынша креолдық шошқаларды жоюмен және 1986 жылы Жан-Клод Дювалье биліктен қуылғаннан кейін осы лауазымға келген қаржы министрі Лесли Делатурдың билікке келуімен күш алды. Делатур Гаитидің ауылдық аймақтарының көп бөлігін халықтан босатуды және осы адамдардың қалаларда жұмыс істеуін, жаңадан аталған Cité Soleil сияқты жерлерде өмір сүруін ашық түрде жақтады, бірақ 1987 жылы Делатур жапқан Hasco үшін емес. Алайда, 1991 жылғы мемлекеттік төңкерістен кейін бұл өнеркәсіптік сектор зардап шекті, нәтижесінде президент Жан-Бертран Аристидтің биліктен алынуына байланысты гаитилік өнімдерге бойкот жарияланды, бұл EPZ-ді жапты. Cité Soleil-де өте кедейлік пен тұрақты жұмыссыздық, сауатсыздықтың жоғары деңгейі жалғасты. Қарулы топтар көшелерде жүріп, ауданды қорқытып-үркітті. Бірнеше кварталдан тұратын әрбір аймақты 30-дан астам қарулы топтардың бірі бақылап отырды. 2010 жылы болған құрылыс қиратушы жер сілкінісінен кейін көмек көмектері Cité Soleil-ге екі аптаға жуық уақыт өткен соң ғана жетті.

Шолу

Cité Soleil тұрғындарының көпшілігі балалар немесе жасөспірімдер. Өлім-жітім көрсеткіші ЖИТС сияқты аурулардан немесе зорлық-зомбылықтан жоғары. 2004 жылы оларды Гаити полициясы зорлық-зомбылықты елемегендігі үшін, ал президент Жан Бертран Аристидтің қауіпсіздік күштерін құлатудың қылмыстық себептерін анықтамағандығы үшін айыптады. 1990 жылдардың ортасында қала тұрғындары қарулы топтардың қорқытуына ұшырады, олар жергілікті полицияны қаладан қуды; бұл жағдай шенеуніктер мен көмекші ұйымдардың араласуына кедергі келтірді. 1999 жылы Cité Soleil қарулы топтар тарапынан өртке ұшыратылды, нәтижесінде кем дегенде 50 шатыр өртенді. 2002 жылға қарай зорлық-зомбылық күшейді, топтар қарапайым халықты тоналаумен қатар бір-бірімен де соғыса бастады. Көптеген тұрғындар қырқылыстан қашу үшін уақытша қаладан кетіп қалды. 2004-2007 жылдар аралығында БҰҰ бейбітшілік сақтаушылары Cité Soleil қарулы топтарынан билікті тартып алып, хаосты тоқтатуға тырысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясы (MINUSTAH) 2004 жылдан бері орналасқанмен, қарулы топтарды бақылауда ұстау үшін күресін жалғастыруда, ал зорлық-зомбылыққа байланысты қақтығыстар тоқтамайды. MINUSTAH Cité Soleil кіреберісінде қарулы бақылау бекетін ұстап тұр, ал жол қарулы көліктермен жабылды. 2006 жылдың қаңтар айында Cité Soleil-де екі иордандық бейбітшілік сақтаушысы қаза тапты. БҰҰ Гаитидегі адам құқықтары жағдайын «апатты» деп сипаттады. 2022 жылдың 7 шілдесінде G9 және G Pèp топтары арасында ауданды бақылау үшін қарулы қақтығыс болды, нәтижесінде 47 топ мүшесі мен 42 бейбіт тұрғын қаза тапты.

Ағымдағы жағдай

Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясы (MINUSTAH) 2004 жылдан бері Гаитиде орналасқан. Қазіргі таңда оның құрамында 8000 әскер бар, бірақ қарулы топтарды бақылауға күресін жалғастыруда. 2006 жылдың қазан айында, қатты қаруланған Гаити полициясы үш жылдан кейін алғаш рет Cité Soleil-ге кіре алды және БҰҰ-ның бронетехникалық әскерлері аумақты күзеткен кезде бір сағатқа тоқтап тұрды. Қарулы топтар құрбандықтарын осы жерге әкелетіндіктен, Гаити полициясының тіпті осы қысқа мерзімге де аймаққа енуі прогрестің белгісі деп есептелді. 2006 жылғы Рождествоға дейін БҰҰ күштері Порт-о-Пренстегі бандиттерге қарсы қатаң шаралар қолданатынын мәлімдеді, бірақ содан бері жағдай жақсармады; қарулы кезектен өткізу бекеттері мен сым тораптар алынбады. 2007 жылдың қаңтар айының соңында Cité Soleil-де БҰҰ операциясы барысында қылмыскерлермен болған атыс кезінде төрт адам қаза тауып, алты адам жарақат алғаннан кейін, АҚШ Cité Soleil-де жұмыс орындарын құруға 20 миллион доллар жұмсауға уәде берді. 2007 жылдың ақпан айының басында 700 БҰҰ әскері Cité Soleil-ге еніп, ірі қарулы қақтығысқа қатысты. Әскерлер аумаққа үнемі күшпен кірсе де, БҰҰ өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл БҰҰ әскерлері жасаған ең ірі әрекет болды. 2007 жылдың 28 шілдесінде БҰҰ-ның Гаитидегі арнайы өкілі Эдмонд Мулет Гаитиде линчелеулер мен ұсақ-құлық шабуылдардың күрт өскенін ескертті. Ол БҰҰ-ның тұрақтандыру миссиясы линчелеудің қылмыс екенін еске түсіретін науқанды бастайтынын айтты. 2007 жылдың 2 тамызында БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун БҰҰ күштерінің рөлін бағалау үшін Гаитиге келді және сапары барысында Cité Soleil-ге бару ниетін білдірді. Оның сөзіне қарағанда, Гаитидегі ең ірі шалап ауданы болғандықтан, ол БҰҰ бейбітшілік сақтаушылары үшін қарулы топтарды бақылауда ұстаудың ең маңызды мақсаты болып табылады. Гаити президенті Рене Превал БҰҰ қауіпсіздік күштеріне қатысты бейтараптық көзқарас білдіріп: "Егер Гаити халқынан БҰҰ күштері кеткенін қаласа, олар "иә" деп жауап беретін болар" деді. Кейде аман қалғандар БҰҰ бейбітшілік сақтаушыларын туыстарының өліміне кінәлі деп айыптайды. БҰҰ-ның тұрақтандыру миссиясының жоспарына қарсы шығушылар БҰҰ-ның мандатының шындыққа сай емес екенін, саяси мәселені қауіпсіздік мәселесі ретінде қарастыратынын мәлімдейді.

2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі

2010 жылдың 12 қаңтарында 21:53 UTC (жергілікті уақыт бойынша сағат 16:53) Гаитиде 7,0 балдық жер сілкінісі болды, бұл 200 жылдан астам уақыт ішінде елдегі ең күшті жер сілкінісі еді. Жер сілкінісінің ошағы Гаитидің астанасы Порт-о-Пренс қаласының жанында, Леоганеде болды. Порт-о-Пренстің ең ірі шалап ауданы ретінде Cité Soleil салыстырмалы түрде жақсы жағдайды бастан кешірді, себебі оның көп бөлігі, әсіресе цинк блоктары мен толқынды темір шатырлары сақталды. "Шекарасыз дәрігерлер" ұйымы 24 сағат ішінде Шоскал ауруханасын (2005-2007 жылдары бандиттік соғыс кезінде жұмыс істеген) шалаптың ортасында қайта ашты. Бірақ, Дүниежүзілік Тез жәрдем ұйымының мәліметінше, аймақ әлі де шұғыл көмекке мұқтаж болды. Гаитидегі зақымдалған түрмеден қашқан қылмыскерлер қылмыстық әрекеттерін жалғастыру үшін аймаққа оралды. Қылмыс деңгейі жоғарылады және полиция азаматтарды мәселені өз қолдарына алуға шақырды. 2010 жылдың 23 қаңтарына дейін Cité Soleil жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсетушілер тарапынан көбінесе назарсыздан қалды және өзінің күшімен аман қалуға және көмектесуге тырысты. "Самариялық қор" Cité Soleil-де холера індеті кезінде ең ірі емдеу орталығын салғанмен жұмыс істеді.