Кіріспе

Девондағы ортағасырлық қамал, Англия

Океэмптон қамалы – Англияның Девон графтығында орналасқан ортағасырлық мот және бейли түріндегі қамал. Ол 1068 және 1086 жылдар аралығында Болдуин ФицГилберт салған, бұл Девондағы нормандық билікке қарсы көтерілістен кейін болды. Қамал Батыс Окемент өзенінен өтетін маңызды жолдың күзетшісі ретінде Океэмптон абырой орталығының бөлігі болды. Ол 13 ғасырдың соңына дейін бекініс ретінде пайдаланылды, содан кейін оның иелері, де Куртенэйлер, Девон графы атағын алды. Жаңа байлықтарының арқасында олар қамалды сәнді аң аулау үйіне айналдырып, қамалдан оңтүстікке қарай созылған бұғы паркін және айналағы ландшафттың әдемі көрінісін ұсынатын жаңа жатақханаларды салдырды. Де Куртенэйлердің ырысқорлығы артып, олардың үлкен отбасысын сыйға тартатын үшін қамал одан әрі кеңейтілді. Де Куртенэйлер 15 ғасырдағы Розалар соғысына белсенді қатысты және Океэмптон қамалы жиі тәркіленді. 16 ғасырдың басында қамал әлі де жақсы күйде болды, бірақ Генри VIII Генри Куртенэйді өлімге кескеннен кейін, мүлік тасталып, уақыт өте келе құлдырады, ал парк патшалыққа жалға берілді. 17 ғасырда қамалдың бір бөлігі нан пісіру орны ретінде пайдаланылды, бірақ 19 ғасырға қарай ол толығымен қирады және суретшілердің, соның ішінде Дж.М.У. Тернердің назарына ілікті. Қайта жаңарту жұмыстары 20 ғасырда жеке меншікте басталды, бірақ қамал мемлекеттік меншікке өткеннен кейін одан да кеңейтілді. 21 ғасырда қамал «Ағылшын мұрасы» қорының бақылауында болып, туристерді тартатын орын ретінде жұмыс істейді.

1066 - 1296 жылдар

Океэмптон қамалы 1068 және 1086 жылдар аралығында Болдуин Фицгильберт Англияны нормандықтар басып алғаннан кейін салынды. 1066 жылы Гестингс шайқасында Вильгельм Жеңімпаз англосаксондық әскерлерін жеңді, бірақ шабуылдан кейін бірнеше жыл бойы зорлық-зомбылық мерзімімен қайта жанданды. 1068 жылы Девондағы көтерілісті басуға жауапты болған норман ақсұлуы Болдуин Фицгильберт болды. Ол осы кезде округте кең аумақты жерлер алған болуы мүмкін, ал 1086 жылы «Соңғы сот» тізімінде ол Океэмптонның құрметті иесі, Девонның шерифі және Эксетер қамалының констеблі ретінде тіркелді. Океэмптон құрметтері – Девон аймағындағы 200-ге жуық иеліктердің тобы, бірнеше қамалдармен қоршалған, соның ішінде Болдуиннің Океэмптондағы басты қамалы немесе орталық бекінісі, сондай-ақ оның вассалдарына тиесілі Нерош және Монтакью қамалдары. Болдуиннің қамалы Девоннан Корнуоллға қарай созылған маңызды жолды қорғау үшін орналастырылды, оның ішінде Батыс Окемент өзенінен өтетін екі броды және Окмундтун қаласын бақылау үшін. Қамалды қорғау жүйесі қолданылды, онда Болдуиннің вассалдарына қамал гарнизонына үлес қосу шартымен жерлер берілді. Болдуин сонымен қатар қаладан шамалы қашықтықта, базар мен астық ұнтақтауға арналған диірмені бар жаңа қала құрды. Бұл қала ақырында ескі англосаксон қонысын басып алып, Океэмптон деп аталды. Океэмптон қамалы 1139 және 1153 жылдар аралығындағы «Анархия» деп белгілі азамат соғысына қатысқан жоқ. Қамалда әскери маңызы сақталды және 1193-1194 жылдары Ричард I оны Девонның корольдік қорғанысына көмектесу үшін пайдаланды.

1297-1455 жылдар

Редверс әулеті 1297 жылы тоқтап қалды, нәтижесінде Хьюдың ұлы, тағы бір Хью де Куртенэй, Редверс әулетінің жерлерін мұраға алды, кейін Девон графы атағымен бекітілді. Хьюдың негізгі резиденциясы Тивертон қамалы болды, бірақ Хью мен оның әкесі Океэмптон қамалын қайта жаңартып, оны аңшылық үйі және демалыс орны ретінде пайдалану үшін жабдықтары мен тұрғын үйлерін кеңейтті. Ауқымды құрылыс жұмыстары нәтижесінде бұл орын сәнді резиденцияға айналды. Осы жаңартудың бір бөлігі ретінде әулет қамалдың айналасында үлкен, жаңа елік саябағын құрды, бұрынғы, қоршалмаған аң аулау алқаптарын алмастырды. Осы кезеңде елік саябақтары жоғары мәртебелің белгісі болып саналды, және билік пен байлықты алғаш рет иеленген көптеген ақсүйектер осыған ұқсас жобаларды іске асыруды жөн санады. Саябақты құру үшін, ол қамалдың оңтүстігінен басталып, кеңейе түсті. Бұл жерлерде 12- және 13-ғасырлардың басындағы жылы климатқа бейімделген ұзын үйлер орналасқан, бірақ 13-ғасырдың соңында басталган суық климаттың күшеюіне байланысты олардың тұруы қиын болған болуы мүмкін. Кейіннен Кеннел-филд деп аталған қамал маңындағы жер аң аулауға қажетті иттерді ұстау үшін пайдаланылды. Қамалдың елік саябағы құрылғаннан кейін, қарқынды өсірілген еліктер осы жерлерде кең таралды, бірақ жабайы шошқалар, түлкілер мен қояндар да ауланды. Басқа ауылдық қамалдар сияқты, Океэмптон қамалының тұрғындары да сол кезеңде беделді саналған елік етін көп жеді. Олардың бір бөлігі айналасындағы елік саябағынан алынса, ал елік етінің ең жақсы бөліктері, мысалы, жамбас, басқа жерлерден арнайы әкелінді. Куртенейлер Океэмптонды көп жылдар бойы иеленді, мүлік Хьюдың ұлы Хью арқылы немересі Эдвардқа, содан кейін шөбересі, тағы бір Хью де Куртенэйге өтті. Осы кезеңде ақсүйектердің үй шаруашылығы кеңейді, және 1380 жылдары, Эдвард қаланы басқарған кезде, оның "жақындары", яғни кеңейтілген үй шаруашылығы 135 адамға дейін жете алатын. Томас де Куртенэй Йоркшылар үшін күресті, бірақ Ланкастерлермен келісімге келді. Куртенэйдің өлім жазасын алғаннан кейін қамалдың елік саябағы коронаға жалға берілді. Қамалдың меншік құқығы маңызды болып қала берді, өйткені 1623 жылдан бастап меншік құқығы Океэмптонның екі парламент депутатын тағайындау құқығын берді. 1643 жылы Англия азаматтық соғысы кезінде Океэмптон маңындағы Сортон Даун шайқасы болғанмен, қамал бұл қақтығысқа қатыспады. 17 ғасырдың соңында қамалдың батыс жағындағы бөлмелердің бір бөлігін қайта пайдаланып, нан пісіретін үй салынды. 18 ғасырда елік саябағы алынып тасталды, орнына егістік жерлер пайда болды. 18 ғасырда қамал сол кездегі сәнді пейзаж стиліне қызығушылық танытқан суретшілер үшін танымал тақырыпқа айналды. Ричард Уилсон 1771 жылы қамалдың суретін салған, аспанға қарсы күмбезді көрнекті бейнелеген, бұл суретті тарихшы Джереми Блэк "тыныш, қызықты және көңілді" деп сипаттады. Томас Уолмеслидің нұсқасы одан да әрі барып, 1810 жылы Океэмптон қамалын ойдағыдай итальяндық көлмен қоршаған бейнеледі. Томас Гиртин 1797 жылы, ал оның досы Дж. М. В. Тернер 1824 жылы қамалдың суретін салды. Сэр Виелл Вивян 19 ғасырда қамалға кішігірім жөндеу жұмыстарын жүргізді.

ХХ-ХХІ ғасырлар

20 ғасырдың басында Океэмптон қамалын жергілікті тұрғын Сидней Симмонс сатып алды. 1911 және 1913 жылдар аралығында ол қамалдың үстін жапқан өсімдіктерді тазартып, тас қалау жұмыстарын жөндеді. Симмонс 1917 жылы қамалды Океэмптон қамалы қорына тапсырды, ол қоры келесі онжылдықтарда шектеулі жөндеу жұмыстарын жүргізді. 1967 жылы Мемлекеттік жұмыс министрлігі бұл орынды өз бақылауына алды, одан кейін кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.

Сәулет

Океэмптон қамалы айналасындағы жазықтан көтеріліп тұратын, ұзын, тар жартастың үстіне салынған. Қамалдың солтүстік жағынан өтетін арна орта ғасырларда толырақ болған және солтүстік жағынан қосымша қорғаныс қызметін атқарған, ал оңтүстік жағында сулы егістіктерге көз жеткізе алған. Қамал негізінен жергілікті таспен, жақын жердегі Мелдоннан алынған аплитпен және оңтүстік-шығыс Девоннан кейбір пиво тасымен салынған; ішкі және сыртқы қабырғалары бастапқыда әк гипсімен жабылып, тегістелген. Қамалдың соңғы жобасы солтүстік-шығыстағы барбиканнан басталып, төбеге дейін созылатын ұзын дәліз арқылы қамалдың ішкі ауласына (бейли) кіруді қамтамасыз еткен. Бейлидің оңтүстік-батыс жағында қамалдың негізгі бөлігі (мотте) орналасқан, үстінде сақшы мұнарасы (кип) тұрған. Қамалдың құрылысы 14 ғасырдың басында жасалған қайта құрылымның нәтижесін көрсетеді, онда екі өте әртүрлі сәулет стилі қолданылған. Солтүстік жағынан, қамалдың басты жолдың бойында орналасқандығын ескерсек, Оливер Крейтон оны дәстүрлі әскери қорғаныстың "жауынгерлік фасады" деп атаған, оның тар терезелері мен биік қорғаныс мұнаралары бар. Алайда, қамалдың оңтүстігіндегі бұғы саябағынан қарағанда, қамалдың тұрғын үйлері мен бөлмелері толық көрініс тапқан, төмен қабырғалары мен үлкен терезелерімен көзге түскен. Саябақ қамалдың оңтүстік жағымен біріктірілген, аң аулау алқабы мүлікке дейін жеткен. Шығыс жақтағы екі үлкен терезенің артынан саябаққа қарап, ауылдық жерлердің немесе жақын қаланың ешқандай белгісін көрмей, кең көріністерді тамашалауға болар еді. Тарихшы Стивен Майлсонның айтуынша, бұл көрініс "таң қалдырарлық" болған. Барбикан 14 ғасырдың басында салынған және бірінші қабатында күзет бөлмесі орналасқан. Барбиканның құрылысында көптеген тесіктер бар, бірақ олар орта ғасырларда сыртқы гипстеумен жасырылған болуы мүмкін. Барбиканнан қақпаға дейін созылатын дәліз, бастапқыда көпірмен қоршалған және қамалдың констеблінің тұрғын үйі болған. Қамалдың ішкі ауласында (бейли) 14 ғасырға қарай бірнеше ғимараттар салынған. Солтүстік жағында Үлкен зал, майхана және ас үй орналасқан, алғашқысы үлкен сәндік тереземен жарықтандырылған және ағашпен бөлінген экран арқылы ас үй мен майханадан бөлінген. Майхананың үстінде сәнді пәтер орналасқан. Бейлидің оңтүстік жағында батыс жатақханалары орналасқан, олар қонақтар үшін жақсы жабдықталған, мотта мен бейли арасындағы арықтың бір бөлігін толтыру арқылы салынған және кейіннен нан пісіруханасына айналдырылған. Жанында қамалдың капелласы мен капелланың тұрғын үйі орналасқан, ал капелладағы гипстік жұмыстар қабырғалардың қызыл сызықтармен боялғанын, бұл кесілген тасқа ұқсайтынын көрсетеді. Капелланың артында шығыс жатақханалары орналасқан, олардың сәулеттік бөлшектері Тивертон қамалындағыларға ұқсас, бұл де Куртенэйге тиесілі сол кезеңде салынған басқа да мүлік. Бейлидің артындағы мотта негізінен табиғи тас жыныстарынан тұрады, ол қамалдың қалған арықтарын салу кезінде жермен нығайтылған. Оның биіктігі шамамен метрге жетеді және жоғары жағынан өлшенгенде өлшемдері метрге жетеді. Мотта негізгі қамалдан Виндзор қамалындағы мотта сияқты арықтармен бөлінген. Моттаның үстінде 11 ғасырда салынған қамалдың сақшы мұнарасы (кип) орналасқан, оның қабырғалары кем дегенде бір қабатты және мүмкін үш қабатты, содан кейін 14 ғасырдың басында батыс жағына тікбұрышты қосымша салынған екі қабатты құрылым ретінде қайта жаңартылған. Сақшы мұнарасының (кип) 11 ғасырға жататын бөліктері, Батыс Окемент өзенінің төсенішінен алынған гранит тасынан салынған. 14 ғасырға жататын сақшы мұнарасының (кип) жоғарғы қабатында бейлидегілерге ұқсас екі тұрғын үйі және баспалдақтары бар мұнарасы болған, олардың бір бөлігі әлі де сақталған. Қамал осы кезең үшін де, Девон үшін де ерекше, өте мықты қорғаныс құрылымы, бірақ қоршау кезінде гарнизонды қолдау үшін тәуелсіз су көзі немесе жабдықтары жоқ. Девонда басқа тікбұрышты 11 ғасырға жататын қамалда да сақталған орындар болды, соның ішінде Эксетер және Лидфорд қамалы, және олар әдетте патшамен немесе ірі дворяндармен байланысты болды. Океэмптон сияқты жаңа мотталардың үстіне салынғандары аз болды, және бұл жағдайда моттаның негізінен табиғи болғандықтан, ауыр салмақты көтере алатындығына байланысты мүмкін болды.

Фольклорлық аспекті

Аңыз бойынша, қамалға Леди Говардтың рухы кіріпті, ол үш күйеуі мен екі баласын өлтірген деседі. Осы рух туралы ескі баллада бар: "Мей ледидің қара атты, екі және төрт ат жегілген арбасы бар. Мей ледидің алдынан қанды, арық ит жүреді. Мей ледидің арбасы қауырсынмен әсемделген, ал жаяушының басы жоқ. Мей леди ұзақ уақыт бұрын өлген адам сияқты күлгін ақ." Бұл әйелдің 17 ғасырдан екені айтылады. Ол құрбандарының сүйектерінен жасалған арбаны пайдаланады, ал оның итінің бір көзі ғана бар. Оның қарғысы – қамалдың қираған жерлерінен табылған шөптерді уақыт аяғына дейін немесе аймақтағы барлық шөптерді жинап, жан тыныштығын тапқанға дейін жинау. Бұл оқиғаның негізінде қандай да бір тарихи оқиға немесе тұлға анықталған жоқ.

Құрылыс материалдары

Қалдықтың айналасындағы аумақтар әртүрлі, бірақ типік жер асты материалдарынан тұрады. Онда гранит, метаморфтық тау жыныстары, басқа да жанартау материалдары және девон кезеңіне жататын тау жыныстары кездеседі. Бұған қоса, әктас, пивник (әктастың химиялық түрі) және тақтатас немесе қызыл тас табуға болады. Қалдықтың ең көне бөлігі гранит пен метаморфтық жыныстардан салынған. Қалдықтың жаңа бөліктері аймақта табылған әртүрлі әктастардан, сондай-ақ тақтатас пен граниттен тұрғызылған. Ошақтар үшін гранит, ал шатыр жабу үшін қорғасын мен тақтатас қолданылған.