Кіріспе

Висконсин университеті – Мэдисон Арборетумы – Висконсин университеті – Мэдисонның оқыту және зерттеу орталығы және экологиялық қалпына келтіру саласындағы тарихи зерттеулер жүргізілген орын. Висконсин штатының Мэдисон қаласында (Висконсин университетінің бас кампусынан шамамен алты шақырым қашықтықта) орналасқан Арборетум, сонымен қатар Висконсин штатындағы қалдық орман және далалардың кең аумақтарын басқарады. 2021 жылы экологиялық қалпына келтіру саласындағы пионерлік еңбегі үшін Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі берілді.

Тарих

1911 жылы ландшафт сәулетшісі Джон Нолен Бостонның Арнольд Арборетумы үлгісінде Мэдисон қаласына арборетум құруды ұсынды. UW Арборетумы 1932 жылдың 26 сәуірінде құрылды, сол кезде Университет Регенттер Кеңесі 6 жер учаскесін, барлығы 246 акр жерді Мэдисон қаласының Уингра көлінің оңтүстік-батыс жағында қабылдады, осылайша «Висконсин орман қоры Арборетумы және жабайы табиғатты қорғау орталығы» құрылды. Ол кездегі жер көлемі көбінесе егістік жерлер мен жайылымдардан тұрды. 1932 жылы Г. Уильям Лонгенекер Арборетуммен жұмыс істеу үшін және Эд Гилберт құрған Арборетум комитетінің мүшесі болу үшін Регенттер Кеңесімен жұмысқа алынды. 1933 жылы Лонгенекер Арборетумның атқарушы директоры болып тағайындалды және ол 1967 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1967 жылы Лонгенекер атындағы бау-бақша ашылды, сондай-ақ Арборетумның атқарушы директоры ретінде 34 жыл қызмет еткеніне құрмет ретінде тас төсегіш орнатылды. Ол сонымен қатар Висконсин университетінің ландшафт сәулеті кафедрасының алғашқы меңгерушісі болды. Алдо Леопольд 1933 жылы Арборетумның ғылыми-зерттеу директоры болып тағайындалды және АҚШ-тағы ойыншылықты басқару бойынша алғашқы профессор атанды. Ол Висконсин университетінің Ойыншылықты басқару кафедрасының алғашқы төрағасы болды. Леопольд және бірінші Арборетум комитетінің басқа мүшелері, әсіресе Ботаника кафедрасының профессоры Норман К. Фассет, «Висконсиннің түпнұсқалық» ландшафты мен өсімдіктер қауымдастығын зерттеуге бағытталған бағдарлама ұсынды, әсіресе еуропалықтар қоныстанғанға дейінгі кезеңдегі, мысалы, биік шөп даласы және еменді саванна сияқты ландшафттарды зерттеуді ұсынды. 1935 және 1941 жылдар аралығында Азаматтық консервация корпусының бригадалары Тед Сперридің жетекшілігімен осы міндетті орындау үшін еңбек күшін қамтамасыз етті. Осындай жұмыс ақырында экологиялық қалпына келтіру деп аталды. АҚШ-тағы алғашқы биік шөп далаларын қалпына келтірудің бірі Арборетумда жүзеге асты. 2020 жылы Кертис тоғаны жаңартылды және инвазивті далалық өсімдіктер алынып тасталды. Экологиялық қалпына келтіру саласындағы ұзақ мерзімді міндеттемесінен басқа, Арборетумда бақша тәрізді көрмелерде орналастырылған, таңбаланған өсімдіктердің дәстүрлі бағбандық коллекциялары да бар. Бүгінде Арборетум елдегі ең көне қалпына келтірілген биік шөп даласын және «экологиялық қоғамдастықтар» деп аталатын қалпына келтірілген экожүйелердің кең жинағын басқарады: орманды жерлер, саванналар, далалар, ылғалды жерлер, бұлақтар және Уингра көлінің жағалауы. Ной орманы (41 акр) – ақ және қара емендер; ең үлкендері қазір 150 жылға жуық. Ной орманына Бартлетт Ной (кейде «e» әрпінің үстінде акцентсіз Ной деп жазылады) отбасының фермасының аты берілген, оны 1933 жылы миссис Джесси Бартлетт Ной Арборетумға қосу үшін Университетке сатты. Wingra Woods (52 акр) – қант кеспеағашы, бассвуд және букпен отырғызылған еменді ормандар; бірте-бірте қант кеспеағашы басым түрге айналатын ормандарға айналады.

Қылқан жапырақты ормандар

Бореалдық орман (14 акр) – шырша және балқарағай егілген жер. Леопольд Пайнс (21 акр) – 1933 және 1937 жылдар аралығында отырғызылған қызыл және ақ қарағайлар, сондай-ақ қызыл жапырақ, ақ қайың және солтүстік бұталары мен жердегі өсімдіктердің шағын саны.

Сулы-жауынды жерлер

Гарднер батпағы – қамыстар, қамыс канари травасы, экзотикалық бұталар және басқа да ағаш тәрізді өсімдіктер. Қызыл қанатты батпақ – қызыл қанатты қарақұстар мен су құстарының мекенжайы. Оңтүстік-шығыс батпақ – үлкен ылғалды жер. Тель тоған ылғалды жерлері – шөптесін жайылым және тоған, айналасы жолдармен қоршалған. Вингра батпақтары – салыстырмалы түрде бұзылмаған ылғалды жерлер.

Бау-бақша коллекциялары

Лонгнеккер бау-бақшасы (35 акр) – 2500-нен астам таксондардың 5000-нан астам өсімдігі; Висконсин штатындағы ағаштар, бұталар және жүзімдердің маңызды коллекциясы. Лалагүлдер, гүлдейтін шабақты алма (әлемдегі ең толық және жаңартылған коллекциялардың бірі деп есептеледі), вибурнумдар, қылқан жапырақтылар (арбориталық түрлердің кең коллекциясын қоса алғанда) және ондаған басқа өсімдік топтарының көрнекті экспозициялары. Коллекцияда Висконсиннің 100-ден астам түпкілікті ағаш тәрізді өсімдіктері ұсынылған. Вибурнум бақшасы – вибурнумның 80-нен астам түрі мен сорты, ал арбориталық түрлердің 110 түрі мен сорты. Лонгнеккер бау-бақшасындағы қылқан жапырақтылар коллекциясы, Pinetum, 1937 жылы құрылып, 1976 жылдан бастап одан әрі дамытылды. Висконсиннің түпкілікті өсімдіктер бақшасы (4 акр) – шамамен 500 түпкілікті Висконсин өсімдігі, үйді көркейту бойынша демонстрациялық үлгілермен.

Қиралар

Висконсин штатында тұрған жергілікті американдықтар қазіргі Арборетум аумағында бірнеше мүсінді үйінділер салды. Маккаффри драйві бойында орналасқан екі үйінді тобына келушілер бара алады. Бірінші топқа пантера мен құс пішіндес мүсіндер, сондай-ақ бірнеше сызықты және конустық үйінділер кіреді. Екінші топ, Галлистель орманында, пантера мүсінінен және екі сызықты үйіндіден тұрады. Үшінші сызықты үйінділер тобы Арборетумның шығыс бөлігінде орналасқан, бірақ оған жолмен жету мүмкін емес. Висконсин тарихи қоғамының өкілі Чарльз Э. Браун қоғамдық арада қолжетімді үйінділерді қалпына келтіруге жауапты болды.

Рекреациялық пайдалану

Арборетум ғылыми-зерттеу орталығы ғана емес, сонымен қатар жергілікті тұрғындар мен туристер үшін демалыс орны болып табылады. Онда 20 миль жаяу серуендеу жолдары, 3 миль велосипед жолдары және 10 миль шаңғы тебу/қарға басу жолдары бар. Арборетум күн сайын тегін ашық болады.