Кіріспе

Рим императоры Константин I-нің қызы Флавия Валериа Константина (кейде Константия және Константиана деп те аталады; Κωνσταντίνα; 307 жылдан кейін/317 жылға дейін дүниеге келген – 354 жылы қайтыс болған), кейіннен Киелі Констанция деп белгілі болды. Ол Рим императоры Константин Ұлы мен оның екінші әйелі Фаустаның үлкен қызы, император Максимианның қызы. Константина әкесінен Аугуста атағын алған болуы мүмкін. Ол қасиетті ретінде құрметтеледі, өйткені оның нақты мінез-құлқы туралы мәліметтерге қарамастан, орта ғасырларда оның атымен байланысты кең таралған аңыз пайда болды.

Өмір

320-жылдардың ортасынан бұрын Константина император Константин мен императрица Фаустаның қызы болып дүниеге келді. Ол Константин II, Констанс, Констанций II, Еленаның қарындасы және Крисптің жартылай қарындасы болды. 335 жылы Константина өзінің туысы Ханнибалианға, Флавий Далматийдің ұлына үйленді, оған Константин I «Патшалар патшасы және Понт тайпаларының билеушісі» – Rex Regum et Ponticarum Gentium деген лауазым берген еді. Бірінші некесінен Константинаның Констанция есімді қызы болған болуы мүмкін, ол кейін Мемий Витрасий Орфитпен үйленіп, Квинт Аврелий Симмахтың әйелі Рустициананың анасы болды. Константин қайтыс болғаннан кейін императорлық отбасында үлкен тазалаулар болды және оның күйеуі 337 жылы өлімге кесілді. Констанций II Константинаны Ханнибалианның туысы, сонымен қатар өзінің де туысы Галлға берді. Галл Шығыс Цезарі болып тағайындалды және оның есімі Констанций Галл деп өзгертілді, бұл оның заңдылығын күшейту үшін 349/350 жылдары жасалды, сондай-ақ олардың некелесу уақыты осы шамада болған болуы мүмкін. Галл сол кезде жиырма бес немесе жиырма алты жаста болса, Константина одан әлдеқайда үлкен еді. Екінші некесінен Анастасия есімді қызы дүниеге келді, оның толық аты мен тағдыры белгісіз. Константина мен Констанций Галл Римнен Сириядағы Антиохияға, Шығыс Рим империясының сол бөлігін басқаруға жіберілді. Ол өмірінің соңына дейін Римге қайтып оралмады. 354 жылы Констанций Галлға шақырғанда, цезарь Константинаны өзінің ағасына жіберді, Констанцийдің назарындағы оның беделін жақсарту мақсатында. Ол Констанций II-ге бара жатқанда, Битниядағы (Кіші Азия) Каени-Галиканиде қайтыс болды. Оның өлімінің себебі белгісіз себеппен кенеттен жоғары қызбадан болды. Оның денесі Римге қайтарылып, Via Nomentana мазарының жанына жерленді, бұл мазарды оның әкесі, император Константин I оның үшін салған еді. Кейіннен Константинаны қасиетті санағанда, бұл мазар Санта-Констанца шіркеуі деп аталды. Оның порфирден жасалған саркофагы Ватикан мұражайында қойылған.

Саяси рөлі

Ханнибалианға үйленгеннен кейін әкесі оны Августа деп жариялаған деседі. Алайда, бұл мәлімдемені ежелгі дереккөздердің ішінде тек Филосторгий ғана сақтап қалған. 337 жылы күйеуі өлімге кесілгеннен кейін Константина 350 жылға дейін императорлық тізімдерден мүлдем жоғалып кетті. Осы кезде Магнентий өзінің ағасы Констанцийге қарсы бүлік көтерді, бұл империяның батыс бөлігінде зор саяси дүрбелең тудырды. Бұл оны бүлікке тікелей араласуға итермеледі. Ол Ветраниоға Магнентийге қарсы тұруға шақырды, осылайша өзінің мүдделерін қорғап, билігін сақтап қалуға ниеттенді. Бірақ Констанций II бұл ұсыныстан бас тартты. Көп ұзамай, 351 жылы Констанций II Константинаны өзге саяси мақсаттар үшін пайдаланып, оны Шығыс Рим империясының Цезарі атанған Константин Галлға үйлендірді, және олар Антиохияға көшті. Бірақ мұның себебі Константинаның өзі болуы мүмкін, ол Константиннің қызы және Ханнибалианның әйелі ретінде билік татып көргендіктен, Ветранионың Магнентийге қарсы шығуына ықпал етті, тіпті Магнентийдің елшілері оның қолынан сұраған еді. Бұл неке Констанцийге тиімді болғанымен қатар, оны империядағы қауіпті жағдайдан құтқарып, жас және тәжірибесіз Цезарьді бақылауға мүмкіндік берді, бұл мүдделестікті ол Констанциймен бөлісті. Екінші жағынан, Констанций бұл некені өзінің батысқа араласып, мүмкін сатқындыққа бой алған әпкесін батыстан алып тастаудың жолы ретінде қарастырған болуы мүмкін. Егер Пассио Артемииде (11) Константинаның ағасына жазған хаттары туралы айтылса, онда бұл дәстүр сақталған болуы мүмкін. Галл Антиохиядан шығыс аймақтарын биледі, және оның мақсаты – Сасанидтердің қаупін бақылау еді. Алайда Галл өзінің қатал билігімен қол астындағыларының қолдауын жоғалтты. Константина күйеуін қолдады. Антиохияда Константина Рим империясының әйелдеріне тән саяси белсенділікке енді. Аммиан Марцеллин айтуынша, ол көп жағдайда жұртшылықтан жасырын әрекет еткен, бірақ әлі де зұлым, қатыгез және билеп-төңкерген. Ол бірнеше адамды өлтіруге бұйрық берген деседі: оның бұйрықтарымен өлтірілгендер туралы тергеу кезінде "Галл әйелі Константинаның талабы бойынша көптеген адамдар қырғынға ұшырағанын айтуға күші жетті". Ол ақсүйек адамды өлімге кесу үшін пара ретінде әшекей мойынсымын қабылдады. Ежелгі тарихи дереккөздерде ол көбінесе қатыгез және зұлым, бірақ саяси тұрғыдан белсенді тұлға ретінде бейнеленген. Антиохиялықтардың шағымдарын алғаннан кейін Констанций II Галл мен Константинаны шақыртты, бірақ Аммианның айтуынша, Константина өзінің саяси билігін пайдаланудың соңғы әрекеті ретінде күйеуі Констанций Галлмен болған қақтығыста оны жұбату үшін ағасы императормен кездесу үшін алға басты, сол кезде ол аурудан көз жұмды.

Қасиетті бағалау

Аммиан Марцеллин Константинаны қатыгез, зорлық-зомбылыққа бейім және мақтанқор деп бейнелейді: "оның мақтанышы шексіз деңгейге жеткен; ол адам кейпіндегі ашу-ыза болды, күйеуінің ашуын үнемі қоздырып, оның сияқты адам қанına шөлдеді".

Ортағасырлық аңыз

Орта ғасырларда Константина Римдегі Агнес өмірімен байланысты аңызға ие болды; оның пайда болуының бастауы белгісіз, бірақ ол, әрине, Агнес жерленген катакомбаның үстінде салынған үлкен Константин базиликасына жалғасқан Санта-Констанца мавзолейінде жерленген. Мавзолей көбінесе сақталған, бірақ қазір базилика қабырғасының тек бір бөлігі ғана қалды. "Алтын аңыз" бойынша, ол тері ауруына шалдықты, бірақ Агнес қабірінде дұға еткеннен кейін керемет түрде жазылып кетті, бұл қазіргі Sant'Agnese fuori le mura базиликасының орнындағы бұрынғы базиликамен қатар орналасқан болуы керек. (Эфиопия Синаксариумында Константин I ауру қызын Абу Менаға емделуге жібергені айтылады, ол Менастың денесін тауып, Константин сол жерде шіркеу салуға бұйрық берді.) Константина тазалық сақтауға серт берді, күйеу жігіті Галликанды христиан дініне өткізді және ақырында өзінің байлығын Иоанн мен Пауыл атты қызметшілеріне, христиандық істерге жұмсау үшін қалдырды. Оқиға, маңызды толықтырулармен, әртүрлі әдеби формаларда сақталған, және Агнес өмірінен алынған кейіпкер ретінде Константина Британ мұражайындағы Корольдік алтын кубоктағы 14-шы ғасырдың соңындағы эмальмен безендірілген суреттерде бейнеленген.

Оның қасиеттілігін құлшылық ету және мойындау

Оның қабірлік қалдықтары Папа Александр IV жаңа алтарьдың астына қойылды. Бүгінде Константинаның қабірі Римдегі Санта-Констанца шіркеуінде сақталған. Константина, Аттика және Артемия алғаш рет шейіттер тізіміне тек 16 ғасырда енгізілді. Константинаның мереке күні 18 ақпан. Аттика мен Артемия, сонымен қатар, 28 қаңтарда және 17 ақпанда құрметтеледі. Олар 25 ақпан мен 25 маусымда бірге құрметке ие.