Кіріспе

Римдік сарбаз, I Sagittariorum когортынан (шамамен б.з.д. 22 – б.з. 40)

Тиберий Юлий Абдес Пантера (/p//æ//n/'/t//ɛr//ə/; шамамен б.з.д. 22 – б.з. 40) – Сидон қаласында туған римдік финикийлік сарбаз. Оның қабір тасы 1859 жылы Германиядағы Бингербрюк қаласында табылған.

Талдау

Pantera есімі грек тілінде, бірақ жазуда латын тілінде кездеседі. Бұл, мүмкін, оның тегі болған, және "пантера" дегенді білдіреді. 19-шы ғасырдың соңына дейін тарихтың әртүрлі кезеңдерінде ғалымдар Пантера есімінің сирек кездесетін, тіпті құрастырылған есім болуы мүмкін деген болжам жасаған. Алайда, 1891 жылы француз археологы К.С. Клермон-Ганно бұл есімнің Иудеяда басқа адамдар тарапынан қолданылғанын көрсетті, ал Адольф Дейсман кейіннен бұл есімнің сол кезде кең таралғанын, әсіресе рим әскерлері арасында жиі кездесетінін нақтылады. Мәтін ішінде ол өзінің қолымен пантераларды тұншықтыру арқасында осы атқа ие болғаны айтылады. Бұл есім және тұлға эфиопиялық Синаксарион мәтінінде (Тахисас 25) да кездеседі, онда ол эфиопиялық қасиеттілердің қатарында бауырларымен бірге еске алынады.

Исамен байланысы бар болжам

Кейбір ғалымдар осы сарбаздың Назареттік Исамен тарихи байланысы бар деген гипотезаны ұзақ уақыттан бері қарастырып келеді. Бұл тұжырымға негіз болған – ежелгі грек философы Цельстің бір ғана айғағы. Цельстің еңбегі жоғалып кеткен, бірақ христиан жазушысы Оригеннің "Цельске қарсы" (грекше Κατὰ Κέλσου, Kata Kelsou; латынша Contra Celsum) атты еңбегінде айтуынша, ол "Шын Сөз" (грекше Λόγος Ἀληθής, Logos Alēthēs) деген кітаптың авторы болған. Оригеннің баяндауында, Исаның тууына оның анасы Мәриямның атақты римдік тұлғамен болған қарым-қатынасы (келісіммен немесе келісімсіз) себеп болған. Ол осы себепті оның "баласы Panthera есімді көшбасшыдан туған деп айыпталғанын" айтқан. Киелі кітап зерттеушісі Джеймс Табор Тиберий Пантераның Исаның тұқымдану кезінде аймақта қызмет еткен болуы мүмкін деп мәлімдеген, бірақ соңғы зерттеулер бұл пікірдің күмәнді екенін көрсетті. Кристофер Зейхман былай дейді: "Исаның тұқымдануына дейінгі жылдары Пантераның жасағы қайда орналасқандығы белгісіз, бірақ оның Яһудея мен Ғалилеяда болғаны сөзсіз". Ежелгі Талмуд пен ортағасырлық еврей жазбалары мен мәтіндері бұл ойды нығайтып, "Иешу бен Пантера" – "Пантераның ұлы Иса" деп аударады. Табордың гипотезасы негізгі ғылыми қауымдастықта ықтимал емес деп есептеледі, себебі Пантераның әкелігін растайтын басқа да дәлелдер, грек және еврей мәтіндерінен басқа, өте аз. Кейбір ғалымдар мен діни қайраткерлер Пантераның Исаның римдік атасы болғанын, бірақ оның әкесі емес екенін жорамалдайды. Маркус Борг пен Джон Доминик Кроссан Цельстің христиандыққа деген қарсылығын ескере отырып, Исаның римдік тегі туралы оның ұсынысы Исаның туған шағында Назарет маңындағы Сепфористе римдік әскерлердің көтерілісті басу операцияларының естелігінен туындауы мүмкін деп санайды. "Көбінесе легионерлерге берілетін есім" Пантера, грек сөздері panthēr – "пантера, дақтанған мысықтар" және parthenos – "қыз" арасындағы сатирикалық байланыстан туындауы мүмкін.