Кіріспе

Жабылған Оңтүстік арал темір жолының тармағы

Вайкая тармағы, сондай-ақ Свитцерс тармағы деп белгілі, Жаңа Зеландияның Саутленд аймағындағы темір жол тармағы болған. 1870 жылдардың басында ұсынылған, бірақ ол 1909 жылға дейін ашылмады және 1959 жылы жабылғанға дейін жарты ғасыр бойы Жаңа Зеландия темір жол департаментімен пайдаланылды.

Құрылыс

1870-ші жылдардың соңында Вайкаяға (кейін Швейцарь) және оның төңірегіне темір жол салу жөніндегі ұсыныстар мұқият қарастырылды. Бұл ұсыныстар Уаймеа жазық темір жолының аясында, Басты Оңтүстік желісіндегі Горды Кингстон тармағындағы Лумсденмен байланыстыруды көздеген, сондай-ақ Вайкая арқылы айнала жол немесе Вайкаяға тармақпен тікелей жол салу мүмкіндіктерін қарастырды. Кейіннен Уаймеа жазық темір жолы тікелей бағыт бойынша салынды, ал 1880 жылы Жаңа Зеландия темір жол желісінің корольдік комиссиясы Вайкая аймағына балама бағытты ұсынды. Ол Тапануи тармағындағы Келсодан желі салуды ұсынды. Алайда, бұрын ұсынылған Уаймеа жазық темір жолының тармағы артықшылыққа ие болды, себебі ол өнімді егістік жердің кең аумағын ашатыны айтылды. Жергілікті тұрғындар жолдың тек бастапқы бөлігі салынады деп қорқынышты, бірақ 1905 жылы Қоғамдық жұмыстар жөніндегі хатшы және аудандық инженер ұсынылған бағытты тексеріп, ауыл шаруашылығы жерлеріне қызмет ететінін ескере отырып, жолды Вайкая қалашығынан бұрын тоқтату қателік болар еді деп қорытынды жасады. 1908 жылы 1880 жылдары салынған 3,2 шақырымдық келесі толықтай жаңартылды, ал одан әрі құрылыс қарқынды жүргізілді. 22 шақырымдық желі 1909 жылғы 1 қазанда ашылды.

Операция

Уайкая тармағының мәні болмады деуге болады. Желі ашылған кезде оған қызмет көрсететін аумақта шамамен 1700 адам тұрды, ал Вайкаяда бар болғаны 250 адам мекен етті. Премьер-министр Жозеф Уорд қатысқан салтанатты ашылу рәсімінің суреттерінде Вайкая стансасының, негізінен, даланың ортасында орналасқандығы көрінеді. Бастапқыда Вайкая маңындағы алтын өндіру және карьерлік жұмыстардан қозғалыс пайда болды, бірақ желі 19 ғасырдың алтын кендеріне қызмет ету үшін тым кеш салынды және көбінесе ауылшаруашылық тасымалдарын жүзеге асырды. Оның басты міндеті – айналағы жерлерді егіншілікке ашу және қазіргі заманғы автомобиль көлігі дамығанға дейін маңызды орталықтармен қолайлы байланыс құру болды. 1925 жылы Ford Model T автобусының құрал-жабдықтары екі теміржол вагонының, RM класындағы Model T Ford теміржол вагондарының негізі ретінде пайдаланылды. Олар 1926 жылдың мамыр айының соңында Вайкая және Уиндхэм тармақтарында жолаушылар тасымалын тиімдірек және төмен құнмен жүзеге асыру мақсатында жұмыс істей бастады. Олар сол кездегі теміржол департаментінің жанармай үнемдеу стандарттары бойынша экономикалық тиімді болып шықты, 18,8 литр жанармаймен 100 км жүре алды. Алайда, вагондардың жүрісі дөңгелек болмағандықтан және қызып кетуге бейім болғандықтан, жолаушылар оларды ұнатпады, демек, сәттілікке жетпеді. 1931 жылдың 9 ақпанынан бастап желі тек жүк тасымалына арналды. 1950 жылдары аймақтағы халық саны шамамен 200 адамға дейін азайды және пойыздар аптасына екі рет жүріп тұрды. Бар болған қозғалыстың көп бөлігі – мал және ауылшаруашылық әк – кеңейіп жатқан автомобиль желісіне ауыстырылды. Желінің жалғасуын қажеттейтін ешқандай себеп болмағандықтан, Вайкая тармағы 1959 жылдың 16 мамырында жабылды.

Қозғаушы күш

Желінің алғашқы жылдары Риверсдейлдегі түйіскен жерден пойыздарды жүргізу үшін F класы сияқты шағын танк локомотивтері қолданылды, бірақ кейінгі жылдары А класы сияқты әлдеқайда үлкен тендерлік локомотивтер пайдаланылды. 1926 жылғы 31 тәжірибесіндегі "Т" модельді "Форд" теміржол вагондарынан басқа, бұл желі әрқашан бу локомотивтерімен жұмыс істеді; Оңтүстік аймақта дизельдік локомотивтер кең көлемде пайдалануға кіріспей тұрып, желі жабылды.

Бүгін

Жабық теміржол желілерінен қалған іздер уақыт өте келе тозып, жоғалып кетуі жиі кездеседі, бірақ Уайкая тармағының барлық бойында олардың қалдықтарын табуға болады. Жергілікті жолдардан құрылыстың көп бөлігін көруге болады, сондай-ақ көптеген өзендер арқылы өтетін көпірлердің негіздері сақталған. Фрешфорд станциясында жүк тиеу алаңы, мал айдау алаңы және жергілікті тұрғындар сақтап келген тауарлар қоймасы бар. 1990 жылдардың соңында немесе 2000 жылдардың басында басқа даму үшін жол ашу мақсатында Вайпоунамуда қойларды вагондарға тиеуге арналған жүк тиеу алаңы мен пандус алынып тасталды. Уайкаяда жергілікті тұрғындар локомотивтің су багін сақтап қалды, оның қабырғасында ірі әріптермен "Switzers Estd 1909" деп жазылған. Жақын жердегі тауарлар қоймасы 2005 жылға дейін тұрды, оның екі шетінде "Switzers" және "Waikaia" деген жазулар көрінді, бірақ содан кейін құлап кетті. Су багі де сол шамада құлап, кейін қалпына келтірілді.