Кіріспе

Бір ел ішінде бірнеше нәсілдік топтардың болуы

Көпнәсілділік – глобалды көпнәсілді халықтардағы жеке тұлғаның қалыптасуын теориялық тұрғыдан қарастыру және түсіндіруге қолданылатын тұжырымдамалық құрылым. Көпнәсілділік көпнәсілді адамдардың бірнеше немесе кез келген нәсілдік топтың толыққанды мүшесі болудың орнына, үшінші "аралас" санатына жататындығын анықтау бейіміне баса назар аударады. Талдау құралы ретінде көпнәсілділік қоғамдардың көбінесе көпнәсілді адамдардан тұратынын көрсетуге тырысады, бұл қоғамның нәсіл туралы қалыптасқан түсініктеріне сәйкес келмейтіндерді кеңінен мойындау қажеттігін білдіреді. Сонымен қатар, көпнәсілділік қанаушылық тарих пен мәдени жоғалу контекстінде жеке тұлғаның қалыптасу мәнін де қарастырады. Көпнәсілдік үлгілер мәдени ерекшеліктерге, тарихи кезеңдерге және әлеуметтік нормаларға байланысты түрлі жолдармен көрінеді. Көпнәсілді болудің мәні қай қоғамда қарастырылып жатқанына байланысты өзгереді.

Тұжырымдамалық тарихы

King және басқалардың «Жаһандық аралас нәсіл» еңбегінде айтылғандай, нәсілдік араласу мен көп нәсілдік үлгілер ғасырлар бойы қалыптасқан. АҚШ-та көп нәсілдік үлгілердің пайда болуы көбінесе нәсіл араласуға қарсы заңдардың күшін жоюмен және нәсіл аралық некелерді заңдастырумен байланысты. Сонымен қатар, көпұлттылықтың сипаты, сондай-ақ мемлекеттің көпұлтты халқының саны әртүрлі қоғамдарда ерекшеленеді. Small және King O’Riain жаһанданудың гибридтілікті арттыруға және көп нәсілдік үлгілерді әлеуметтік қабылдауға жаңа мүмкіндіктер ашқанын, бірақ нәсілдің құрылымдық сипаты нәсілдік идеалдар туралы жаһандық талқылаулар жергілікті жағдайларға байланысты әртүрліше көрінетінін атап көрсетеді. Бразилия Америкаға қарағанда он есе көп құл әкелгенін көрсететін деректер бар, және үш жарым ғасырлық португалдық билік кезінде Бразилияға шамамен 3,6 миллион африкалықтар әкелінген деп есептеледі. «Нәсілдік демократия» теориясы 1930 жылдары ұлттық иммиграцияға қарсы көңіл күйді, Бразилияны ақтартуға бағытталған мемлекеттік бастаманың сәтсіздігін және өсіп келе жатқан көпұлтты халықты келістіру мақсатымен дамыды. Осы әлеуметтік стратегияны үштік жүйеде қолдану арқылы бразилиялық элита ең белсенді және білікті көпұлтты азаматтарды тең емес жағдайды сынаудан алдын алды. Еуропалық отаршылдық империялардың XV және XVI ғасырларда кеңеюімен еуропалық нәсілдік ұғымдар бүкіл әлемге тарады. Бірақ осы қарым-қатынастардың көп нәсілді балалары ақ нәсілдің тазалығына қауіп төндіреді деп есептелді, нәсіл араласуға қарсы заңдар 1660 жылдары нәсілдік санаттарды сақтау үшін жылдам қабылданды. Бұл идеологиялар кейіннен жоққа шығарылды, бірақ олар пайда болған кезде американдық ғылымның адамдарды түсінуі мен бейнелеуіне маңызды рөл атқарды. АҚШ халық санағы бюросының 2005-2015 жылдардағы американдық қоғамдық сауалнамалары мен 2000 жылғы санақ бойынша есептеулер 2000 мен 2015 жылдар арасында өзін бірнеше нәсіл ретінде таныстырған адамдардың саны 106 пайызға өскенін көрсетті. Нәсілдердің бірігуі нәсілдік теңдік пен әлеуметтік прогреске қадам ретінде қарастырылды, бірақ осы үлгілердің араласуы ғасырлар бойы жүріп келеді, ал көпұлттылықтың әлеуметтік пайдасы жеткілікті зерттелмеген және қолдау таппаған.