Кіріспе
Британдық театр труппасы. The D'Oyly Carte Opera Company – 1870 жылдардан 1982 жылға дейін Ұлыбританияда жыл бойы Гилберт пен Салливанның Савой операларын сахналаған, ал кейде Еуропа, Солтүстік Америка және басқа да елдерде гастрольдер ұйымдастырған кәсіби британдық жеңіл опера труппасы. Компания 1988 жылдан 2003 жылға дейін қысқа маусымдар мен гастрольдер үшін қайта жаңғырылып, 2013 жылдан бастап Шотланд операсымен бірлесіп төрт опера қойды. 1875 жылы Ричард Д’Ойли Карт драматург В. С. Гилберт пен композитор Артур Салливаннан кешкі ойын-сауықты аяқтау үшін қысқа комедиялық опера жазуды сұрады. «Сот отырысы» атты туынды сәттілікке ие болғаннан кейін Карт Гилберт пен Салливанның толық көлемді «Сиқыршы» (1877) және «HMS Pinafore» (1878) операларын шығару үшін синдикат құрды. «Pinafore» халықаралық деңгейде танымал болғаннан кейін Карт өзінің қиын инвесторларынан бас тартып, Гилберт пен Салливанмен жаңа серіктестік құрды, ол «Д’Ойли Карт Опера Компаниясы» деп аталды. Компания Гилберт пен Салливанның келесі он операсын, сондай-ақ көптеген басқа операларды және қосымша туындыларды, көбінесе 1881 жылы осы мақсат үшін салынған Лондонның Савой театрында сахналады. Компания сонымен қатар Ұлыбритания, Нью-Йорк және басқа да елдерде гастрольдер ұйымдастырды, көбінесе бірнеше труппаны бір уақытта жұмыс істетті. Карттың қабілетті көмекшісі Хелен Леноар 1888 жылы оның әйелі болды, ал ол 1901 жылы қайтыс болғаннан кейін 1913 жылы өзі қайтыс болғанға дейін компанияны басқарды. Осы кезде компания Гилберт пен Салливанның жыл бойы гастрольдік репертуарлық труппасына айналды. Карттың ұлы Руперт компанияны мұра етті. 1919 жылдан бастап ол Лондонда жаңа маусымдарды жаңа сахналық және костюмдік дизайндармен ұйымдастырды, сонымен бірге Ұлыбритания мен шетелде жыл бойы гастрольдерді жалғастырды. Директор Ж. М. Гордон мен дирижер Исидор Годфридің көмегімен Карт компанияны 35 жыл бойы басқарды. 1928 жылы Савой театрын қайта жаңартып, жылдар бойы операларды танымал етуге көмектескен жазбаларды демеушілік етті. Руперт 1948 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның қызы Бриджит компанияны мұра етіп, Фредерик Ллойдты бас менеджер ретінде тағайындады. Компания әр жылы 35 апта гастрольдік сапарларға шығып, жаңа жазбалар шығарып, Гилберт пен Салливанның Лондон маусымдарын өткізді. 1961 жылы Гилберт пен Салливан операларына авторлық құқықтардың мерзімі аяқталды, ал Бриджит операларды ұсынып, қайырымдылық қорын құрды, бірақ компанияны 1982 жылы өндіріс шығындарының артуы мен мемлекеттік қаржыландырудың жетіспеуі салдарынан жабуға мәжбүр болды. Компания 1988 жылы Бриджит Д’Ойли Карт қалдырған мұрасының арқасында қайта құрылып, қысқа гастрольдер мен Лондон маусымдарын өткізіп, бірнеше танымал жазбаларды шығарды. Ағылшын өнер кеңесінен маңызды қаржылық қолдау алмағандықтан, ол 2003 жылы өндірістерін тоқтатты. Шотланд операсымен бірлесіп, 2013 жылы «Пензанс пираттары», 2016 жылы «Микадо» және 2021–2022 жылдары «Гондолиерлер мен Ұтопия, шектеулі» операларын қойды. Компанияның орындаушыларының кейбіреуі ондаған жылдар бойы өз заманының жұлдыздарына айналып, көбінесе музыкалық театр немесе операда мансап құрды. Компания операларды Австралияда және Ұлыбритания мен басқа да елдердегі көптеген әуесқой труппаларға орындау үшін лицензия берді, сондай-ақ оркестрлік партиялар мен режиссерлік нұсқаулықтарды жалға берді. Компания Савой операларын бір ғасырдан астам уақыт бойы жұртшылық назарында ұстады және жаңа қойылымдарда, сондай-ақ жазбаларда қолданылатын өндіріс стилі мен сахналық шешімдердің тұрақты мұрасын қалдырды.
The D'Oyly Carte Opera Company is a professional British light opera company that, from the 1870s until 1982, staged Gilbert and Sullivan's Savoy operas nearly year round in the UK and sometimes toured in Europe, North America and elsewhere. The company was revived for short seasons and tours from 1988 to 2003, and since 2013 it has co produced four of the operas with Scottish Opera. In 1875, Richard D'Oyly Carte asked the dramatist W. S. Gilbert and the composer Arthur Sullivan to collaborate on a short comic opera to round out an evening's entertainment. When that work, Trial by Jury, became a success, Carte put together a syndicate to produce a full length Gilbert and Sullivan work, The Sorcerer (1877), followed by H. M. S. Pinafore (1878). After Pinafore became an international sensation, Carte jettisoned his difficult investors and formed a new partnership with Gilbert and Sullivan that became the D'Oyly Carte Opera Company. The company produced the succeeding ten Gilbert and Sullivan operas and many other operas and companion pieces, mostly at the Savoy Theatre in London, which Carte built in 1881 for that purpose. The company also mounted tours in Britain, New York and elsewhere, usually running several companies simultaneously. Carte's able assistant, Helen Lenoir, became his wife in 1888 and, after his death in 1901, she ran the company until her own death in 1913. By this time, it had become a year round Gilbert and Sullivan touring repertory company. Carte's son Rupert inherited the company. Beginning in 1919, he mounted new seasons in London with new set and costume designs, while continuing the year round tours in Britain and abroad. With the help of the director J. M. Gordon and the conductor Isidore Godfrey, Carte ran the company for 35 years. He redesigned the Savoy Theatre in 1928 and sponsored a series of recordings over the years that helped to keep the operas popular. After Rupert's death in 1948, his daughter Bridget inherited the company and hired Frederic Lloyd as general manager. The company continued to tour for 35 weeks each year, issue new recordings and play London seasons of Gilbert and Sullivan. In 1961 the last copyright on the Gilbert and Sullivan operas expired, and Bridget set up and endowed a charitable trust that presented the operas until mounting costs and a lack of public funding forced the closure of the company in 1982. It re formed in 1988 with a legacy left by Bridget D'Oyly Carte, played short tours and London seasons, and issued some popular recordings. Denied significant funding from the English Arts Council, it suspended productions in 2003. With Scottish Opera, it co produced The Pirates of Penzance in 2013, The Mikado in 2016 and The Gondoliers and Utopia, Limited in 2021–22. Some of the company's performers, over the decades, became stars of their day and often moved on to careers in musical theatre or grand opera. The company licensed the operas for performance in Australasia and to numerous amateur troupes in Britain and elsewhere, providing orchestra parts and prompt books for hire. The company kept the Savoy operas in the public eye for over a century and left an enduring legacy of production styles and stage business that continue to be emulated in new productions, as well as recordings.
Басталуы
1874 жылға қарай, музыкант және амбициялы жас импресарио Ричард Д’Ойли Карт Лондонда оперетталар қоюға кіріскен. Ол сол жылы өзінің бір қойылымының бағдарламасының бетіндегі хабарламасында өз амбицияларын жариялады: «Лондон қаласында жеңіл операның тұрақты орнын құруды қалаймын». The Observer газеті былай деп хабарлады: «Д’Ойли Карт мырза – тек шебер менеджер ғана емес, сонымен қатар тәжірибелі музыкант, және ол жұртшылықтың «шынайы опера буффе» деп аталатын нәрседен жалыққандарын, ал музыканттың қанағаттанатын музыкалық ойын-сауыққа қуана қарсы алатынын түсінгендей». Ол сол кездегі Лондон музыкалық сахнасында үстемдік құрған француз оперетталары мен опера буфтарының әдепсіз бурлесктері мен бейімделулеріне қарамастан, отбасыларға тартымды, талғаммен жасалған ағылшын комедиялық операсын құруды көздеді. 1875 жылдың басында Карт Лондонның «Роялти» театрын басқарды. Ол Оффенбахтың танымал опереттасы «La Périchole» кешін аяқтау үшін қысқа пьеса іздеді де, В. С. Гилберт пен Артур Салливанды біріктірді. 1871 жылы гастрольдік сапарда Карт Салливанның «Кокс пен Қорап» атты бір актілі комедиялық операсын дирижерлік еткен. Карт Гилберттің либреттосын еске түсіріп, Гилбертке Салливанның бір актілі комедиялық операсы «Сот отырысы» үшін музыка жазуды ұсынды, ол тез дайын болды және 1875 жылдың наурыз айында «Роялти» театрының репертуарына қосылды. Зейінді және «өте ағылшын» пьеса «La Périchole»-ден де танымал болды және Карттың ағылшын комедиялық опера мектебін құрудағы алғашқы үлкен жетістігіне айналды. 1875 жылдан 1877 жылға дейін 300 қойылымнан кейін, көптеген гастрольдер мен қайта қоюлар болды. 1875 жылдың қыркүйегінде Дублиндегі Корольдік театрда, «Сот отырысы» атты алғашқы гастрольдік сапарында Карт театр иесі Майкл Ганнмен кездесті, ол Карттың ағылшын комедиялық операсын дамыту үшін компания құру туралы көзқарасына қызығушылық танытты. Ганн кейін Карттың басқарушы командасына қосылды. Дегенмен, Карт континенталды оперетталарды шығаруды жалғастырды, 1876 жылдың жазында француз опера буффесінің үш ағылшын тіліндегі бейімделуінен және екі ағылшын перде көтеруші пьесасынан («Хэппи Хэмпстед» және «Сот отырысы») тұратын репертуармен гастрольдік сапарда болды. Карт өзі осы саяхаттау компаниясының музыкалық директоры болды, ол турнеден кейін таратылды. Карт төрт қаржылық демеуші тауып, 1876 жылы Гилберт пен Салливанның, сондай-ақ басқа британдық лириктер мен композиторлар командаларының шығармаларын қою үшін «Комедиялық опера компаниясын» құрды. Осы театр компаниясының арқасында Карт көптеген сәтсіз әрекеттерден кейін, Гилберт пен Салливанның толық көлемдегі жаңа операсын шығаруға қажетті қаржылық ресурстарға ие болды. Карт «Опера Комик» театрын, Страндтың жанындағы кішкентай театрды жалға алды. 1877 жылдың ақпан айында Карт шотландтық жаңадан келген актриса Хелен Леноарды гастрольдік қойылымдағы шағын рөлге шақырды. Ол көп ұзамай турнеден шығып, Карттың ойын-сауық агенттігінде жұмыс тапты. Леноар жақсы білімді болды, оның егжей-тегжейлілікке және дипломатияға бейімділігі, сондай-ақ ұйымдастырушылық қабілеті мен іскерлік шеберлігі Карттің өзінен де жоғары болды. «The Era» журналының редакторы Франк Деспрез: «Оның мінезі оның кемшіліктерін толыққанды өтеді», - деп жазды. Ол оның барлық іскерлік істеріне белсенді түрде араласты және көп ұзамай компанияның көптеген міндеттерін, әсіресе гастрольдерге қатысты міндеттерін басқарды. Ол компанияның Нью-Йорктегі жұмыстарын және американдық гастрольдерін ұйымдастыру үшін жылдар бойы Америкаға көптеген рет саяхат жасады. «Комедиялық опера компаниясы» шығарған алғашқы комедиялық опера Гилберт пен Салливанның «Солдат» операсы болды. Ол 1877 жылдың қараша айында Салливанның көмекшісі Альфред Селььедің музыкасымен және Гилберт пен Салливанның досы Артур Сесилдің сөздерімен бірге «Дораның арманы» атты перде көтеруші пьесамен бірге ашылды. Виктория театрында әдеттегідей, театр иесі үшін пьеса жазудың орнына Гилберт, Салливан және Карт шоуды өздерінің қаржылық қолдауымен шығарды. Сондықтан олар театрдың актерлерін пайдалануға міндетті болмай, өз актерлерін таңдап алады. Олар талантты актерлерді таңдады, олардың көпшілігі танымал жұлдыздар емес және жоғары жалақы талап етпеді, сондай-ақ оларға сол кездегі әдеттегіден гөрі табиғи стильде орындауды үйретуге мүмкіндік берді. Карттың талантты агенттіктері жаңа шығармада өнер көрсету үшін көптеген суретшілерді ұсынды. Содан кейін олар өз жұмыстарын осы орындаушылардың ерекше қабілеттеріне сай жасады. Кейбір актерлер құрамы, соның ішінде басты комедиан Джордж Гроссмит, Ричард Темпл және Ратланд Баррингтон компанияда 15 жылға жуық болды. Тағы екі ұзақ жылдар бойы компания мүшелері болғандары – «Солдат» операсымен Д’Ойли Карттың гастрольдік компанияларында бастаған Розина Брандрам және 1878 жылы «Опера Комик» театрында «Пинатфор» операсы үшін топқа қосылған Джесси Бонд. Гроссмит 1888 жылы жазғандай: «Біздің барлығымыз өте бақытты отбасымыз». Гилберт пен Салливанның британдық жеңіл операсының аудиториясын кеңейту арқылы оның сапасын және беделін арттыру туралы ортақ көзқарасын білген Карт, Гилбертқа викториялық продюсерлер арасында әдеттегіден гөрі режиссер ретінде кеңірек өкілеттік берді, ал Гилберт қойылымның барлық аспектілерін, соның ішінде сахналық безендіру, дизайн және қимылдарды қатаң бақылады. Гилберт «Гайети» театрының балетмейстері Джон Д’Оубанды «Савой» операларының көп бөлігіне хореография жасау үшін жалдады. Гилберт пен Салливанның орындаушыларын пайдалану шеберлігі аудиторияға әсер етті, сыншы Герман Кляйн жазғандай: «Біз құпия түрде [Гилберттың әзілдері мен абсурдтықтарының] қаншалықты табиғи және оңай айтылып, орындалғанына таң қалдық. Өйткені оған дейін ешкім сахнада осындай ерекше, эксцентриктік, бірақ тым адамгершілікке жақын бейнелерді көрген емес [Олар] бұрын белгісіз, таза ләззаттан тұратын комедиялық әлемді жасады». «Солдат» операсы 178 қойылымға ие болды, сол кездегі жақсы көрсеткіш, пайда әкелді және Карт 1878 жылдың наурыз айында гастрольдік труппаны жіберді. «Солдат» операсының табысы Карт, Гилберт және Салливанға отбасылық ағылшын комедиялық операсының болашағы бар екенін көрсетті.
Сабырдың аналогы
Келесі Гилберт пен Салливанның бірлескен жұмысы, "HMS Pinafore", 1878 жылдың мамырында сахнаға шықты. Операның бастапқыда жай баяу дамуына себеп, көбінесе, Opera Comique театрын әсіресе ыңғайсыз еткен ыстық толқын болды. Карттың комедиялық опера компаниясындағы серіктестері шоуға сенімдерін жоғалтып, жабылу туралы хабарламалар жариялады. Бірақ Карт жарнамалық шаралар қолданғаннан кейін, ал Салливан Ковент-Гарденде өткізген бірнеше концерттерде "Pinafore" музыкасының үзінділерін орындағаннан кейін, "Pinafore" сәттілікке ие болды. 1875 жылғы "Халық денсаулығы" заңына сәйкес, Opera Comique театры 1878 жылғы Рождествода дренаж және кәріз жүйесін жөндеу үшін жабылуға мәжбүр болды. Карт театрдың мәжбүрлі жабылуын пайдаланып, "Pinafore" және "Sorcerer" шығармаларының құқықтарын Гилберт пен Салливанға қайтару туралы келісімшартты қолданысқа енгізді. Содан кейін Карт 1879 жылдың 1 ақпанынан бастап театрды алты айға жеке жалдап алды. Карт Гилберт пен Салливанды 1879 жылдың шілдесінде Комедиялық опера компаниясымен жасалған келісімшарт аяқталғаннан кейін, олардың үшеуінің арасындағы серіктестік олар үшін тиімді болады деп сендірді. Үшеуі де 1000 фунт стерлингтен салып, "Ричард Д'Ойли Карт опера компаниясы" деген атпен жаңа серіктестік құрды. Серіктестік келісімшарты бойынша, өндіріс шығындары шегерілгеннен кейін, үш адамның әрқайсысы пайданың үштен бір бөлігіне құқылы болды. Карттың сахна қызметкерлері сахна артындағы шабуылдаушыларды ығыстырып, декорацияларды қорғауға мүкіндік алды. Комедиялық опера компаниясы Лондонда "HMS Pinafore" операсының бәсекелес қойылымын ұйымдастырды, бірақ ол D'Oyly Carte қойылымындай танымал болмады және көп ұзамай жабылды. Құқықтарға қатысты сот ісі Карт, Гилберт және Салливанның жеңісімен аяқталды. 1879 жылдың 1 тамызынан бастап, кейін D'Oyly Carte Opera Company деп аталған компания, Гилберт пен Салливанның шығармаларының жалғыз ресми өндірушісі болды. Карт көп ұзамай екі қосымша труппаны провинцияларға гастрольдік сапарға жіберді. Опера Лондонда 571 рет қойылды, сол уақытқа дейінгі музыкалық театр тарихындағы екінші ең ұзақ қойылым болды. Америкада ғана 150-ден астам заңсыз қойылымдар пайда болды, бірақ американдық заң сол кезде шетелдіктерге авторлық құқықпен қорғауды ұсынбағандықтан, Гилберт, Салливан және Карт оларға кедергі келтіре алмады. Операларының Америкадағы танымалдығынан пайда табу үшін Карт Гилберт, Салливан және труппамен бірге Нью-Йоркке сапар шегіп, 1879 жылдың желтоқсанынан бастап Бродвейде "Pinafore" операсының "нақты" қойылымын ұсынды, сондай-ақ американдық гастрольдер ұйымдастырды. "Pinafore" операсынан бастап Карт J. C. Уильямсон компаниясына Австралия мен Жаңа Зеландияда шығармаларды өндіруге лицензия берді. Келесі операсы "The Pirates of Penzance" операсының рұқсатсыз американдық қойылымдарын болдырмау үшін Карт және оның серіктестері оны 1879 жылдың 31 желтоқсанында Нью-Йоркте, 1880 жылғы Лондондық премьерадан бұрын сахнаға шығарды. "Қорқытшылар" операсы Нью-Йоркте, кейін Лондонда бірден сәттілікке ие болды, Гилберт пен Салливанның ең танымал операларының біріне айналды. Британдық авторлық құқықты қамтамасыз ету үшін, Нью-Йорктегі премьерадан бір күн бұрын, Хелен Леноар ұйымдастырған Девон штатындағы Пейтон қаласындағы Корольдік Бижу театрында көңіл көтеру шарасы өткізілді. Келесі Гилберт пен Салливан операсы "Сабырлық" 1881 жылдың сәуір айында Opera Comique театрында сахнаға шықты және тағы да үлкен жетістікке ие болды, ол сериядағы екінші ең ұзақ қойылымға айналды және көптеген шетелдік қойылымдарға ие болды. "Сабырлық" 1870 және 80-жылдардағы Англиядағы өзін-өзі қанағаттандыратын эстетикалық қозғалысты сатираға айналдырды, бұл әдебиетте, көркем өнерде, сәндік өнерде және интерьер дизайнында моральдық немесе әлеуметтік тақырыптарға қарағанда эстетикалық құндылықтарға баса назар аударған 19-ғасырлық еуропалық қозғалыстың бөлігі болды. Бастапқыда D'Oyly Carte Opera Company басқа компанияларда айыптаған жанжалдың кез келген белгісін болдырмау үшін актерлер мен актрисаларға қатаң ережелер енгізді. Джесси Бонд өзінің өмірбаянында былай деп жазды: "Актерлерге бір жерде тұруға, басқа актерлермен әңгімелесуге рұқсат етілмеді; әйелдердің киім кию бөлмелері сахнаның бір жағында, ерлердің бөлмелері екінші жағында болды, ал біз ойнамайтын кезде бірден өздерінің тар баспалдақтарына көтерілуіміз керек болды. Бірде, менің анам мені көруге келді, Лондон, мені табуға күтіп, мекендейтін жерлер алтын сән-салтанат, және алыс төменге жолға апат, Мен оны сахна артына алып, көрсеттім оған шаралары актерлер мен актрисалар, conventual олардың қатаңдық. Менің ойымша, мұндай қатаң әдептілікпен театр болған емес; менің жиырма жылдық тәжірибемде оған ешқандай жанжал тимеді. Гилберт сахнаның артында да, сахнада да ешқандай бейшара сөздерге немесе қимылдарға жол бермеді, және біз, жас әйелдерге, арыстан сияқты қарады. Гилберт пен Салливан операларының сәттілігінен түскен пайдасымен және оның концерттік және лекциялық агенттігімен (оның таланттар тізіміне Аделина Патти, Клара Шуман, Оффенбах, Оскар Уайльд және Шарль Гуно кірді), ол Савой сарайының құрметіне ат қойды. Савой театры – заманауи құрылыс, технология, жайлылық және интерьерде жаңа стандартты белгіледі. Бұл әлемдегі алғашқы қоғамдық ғимарат, толығымен электр шамдарымен жарықтандырылған. "Сабырлық" жаңа театрдың алғашқы қойылымы болды, ол 1881 жылдың 10 қазанында сахнаға шықты. Бірінші генератордың барлық ғимаратты қуаттауға жеткілікті қуаты болмады, және бүкіл зал электр шамдарымен жарықтандырылғанмен, сахна 1881 жылдың 28 желтоқсанына дейін газбен жарықтандырылды. Сол қойылымда Карт сахнаға шығып, аудиторияға жаңа технологияның қауіпсіздігін көрсету үшін жарқыраған шамды сындырды. "The Times" газеті театрдың "өзінің мақсатына өте жақсы бейімделгенін, дыбыстық сапасының тамаша екенін және жайлылық пен талғамның барлық ақылға қонымды талаптары орындалғанын" деп қорытындылады. Карт және оның менеджері Джордж Эдвардс (кейіннен Гайти театрының менеджері ретінде танымал болған) театрға бірнеше жаңалықтар енгізді, оның ішінде орындықтардың нөмірі, тегін бағдарламалар, пит пен галерея үшін "кезек" жүйесі (американдық идея) және гардероб немесе басқа қызметтер үшін ақы төлемеу саясаты. Гилберт пен Салливанның соңғы сегіз комедиялық операсы Савой театрында сахнаға шықты. Гилберт пен Салливан опералары жазылған жылдары компания басқа композиторлар мен либреттистердің операларын да өндірді, олар Гилберт пен Салливан шығармаларына алғысөз ретінде немесе гастрольдік қойылымдар ретінде, сондай-ақ Савой опералары арасында Савой театрын толтыру үшін басқа шығармаларды қойды, сонымен қатар Карт Гилберт пен Салливан операларын кеңінен гастрольде ұйымдастырды. Мысалы, "Сабырлық" операсының Лондонда 250-ші және Нью-Йоркте 100-ші қойылымын мерекелеуге арналған сувенирлік бағдарлама көрсетіп тұр, бұл осы екі "Сабырлық" қойылымынан басқа, Карт бірқатар "Сабырлық" операларын гастрольде ұйымдастырды, екі труппа басқа Гилберт пен Салливан операларын гастрольде ұйымдастырды, "Оливетта" операсын (Чарльз Виндхэммен бірлесіп өндірілген), "Клод Дюваль" операсын Америкада гастрольде ұйымдастырды, "Жастық" операсы Нью-Йорк театрында қойылды, Арчибальд Форбс (соғыс тілшісі) лекциялық сапары және J. C. Уильямсонмен бірлесіп "Сабырлық", "Қорқытшылар", "Клод Дюваль" және "Биллі Тейлор" операларын Австралияда қойды, басқа да көптеген істердің арасында. 1880-жылдары Карт өнерқоғамдарына оның құқықтарындағы шығармаларды қоюға лицензия беру практикасын енгізді, бұл олардың танымалдығын және ноталар мен либретто сатылымын, сондай-ақ музыкалық бөлімдерді жалға алуды арттырды. Серіктестіктің келесі операсы "Ruddigore" болды, ол 1887 жылдың қаңтарында сахнаға шықты. Ол викториялық дәуірдегі мелодрамалық элементтерді сатиралады және пайдаланды. Шығарма пайдалы болғанымен, "The Mikado" операсының керемет сәттілігінен кейін салыстырмалы түрде көңіл көншілік тудырды. "Ruddigore" операсы тоғыз айлық қойылымнан кейін жабылғаннан кейін, компания Гилберт пен Салливанның бұрынғы операларын шамамен бір жыл бойы қайта қойды. Гилберт Салливанды "lozenges plot" операсын жазуға көндіруге тағы бір әрекет жасағаннан кейін, Гилберт өзінің әріптесімен келісімге келіп, "The Yeomen of the Guard" операсы үшін жазды.
No lingering about was allowed, no gossiping with the other actors; the women’s dressing rooms were on one side of the stage, the men's on the other, and when we were not actually playing we had to mount at once our respective narrow staircases – sheep rigorously separated from the goats! Once, when my mother came to see me in London, expecting to find me dwelling in haunts of gilded luxury, and far down the road to perdition, I took her behind the scenes and showed her the arrangements for the actors and actresses, conventual in their austerity. I think there never was a theatre run on lines of such strict propriety; no breath of scandal ever touched it in all the twenty years of my experience. Gilbert would suffer no loose word or gesture either behind the stage or on it, and watched over us young women like a dragon. With profits from the success of the Gilbert and Sullivan operas and his concert and lecture agency (his talent roster included Adelina Patti, Clara Schumann, Offenbach, Oscar Wilde and Charles Gounod), He chose the name in honour of the Savoy Palace. The Savoy Theatre was a state of the art facility, setting a new standard for technology, comfort and decor. It was the first public building in the world to be lit entirely by electric lights
Patience was the first production at the new theatre, transferring there on 10 October 1881. The first generator proved too small to power the whole building, and though the entire front of house was electrically lit, the stage was lit by gas until 28 December 1881. At that performance, Carte stepped on stage and broke a glowing lightbulb before the audience to demonstrate the safety of the new technology. The Times concluded that the theatre "is admirably adapted for its purpose, its acoustic qualities are excellent, and all reasonable demands of comfort and taste are complied with." Carte and his manager, George Edwardes (later famous as manager of the Gaiety Theatre), introduced several innovations at the theatre, including numbered seating, free programme booklets, the "queue" system for the pit and gallery (an American idea) and a policy of no tipping for cloakroom or other services. The last eight of Gilbert and Sullivan's comic operas were premièred at the Savoy. During the years when the Gilbert and Sullivan operas were being written, the company also produced operas by other composer–librettist teams, either as curtain raisers to the Gilbert and Sullivan pieces, or as touring productions, as well as other works to fill the Savoy Theatre in between Savoy operas, and Carte also toured the Gilbert and Sullivan operas extensively. For example, a souvenir programme commemorating the 250th performance of Patience in London and its 100th performance in New York shows that, aside from these two productions of Patience, Carte was simultaneously producing two companies touring with Patience, two companies touring with other Gilbert and Sullivan operas, a company touring with Olivette (co produced with Charles Wyndham) a company touring Claude Duval in America, a production of Youth running at a New York theatre, a lecture tour by Archibald Forbes (a war correspondent) and productions of Patience, Pirates, Claude Duval and Billee Taylor in association with J. C. Williamson in Australia, among other things. In the 1880s Carte also introduced the practice of licensing amateur theatrical societies to present works for which he held the rights, increasing their popularity and the sales of scores and libretti, as well as the rental of band parts. The partnership's next opera was Ruddigore, which opened in January 1887. It satirised and used elements of Victorian stock melodrama. The piece, though profitable, was a relative disappointment after the extraordinary success of The Mikado. When Ruddigore closed after a run of only nine months, the company mounted revivals of earlier Gilbert and Sullivan operas for almost a year. After another attempt by Gilbert to persuade Sullivan to set a "lozenge plot", Gilbert met his collaborator half way by writing a serio comic plot for The Yeomen of the Guard, which premiered in October 1888. The opera was a success, running for over a year, with strong New York and touring productions. During the run, in March 1889, Sullivan again expressed reluctance to write another comic opera, asking if Gilbert would write a "dramatic work on a larger musical scale". Gilbert declined, but offered a compromise that Sullivan ultimately accepted: The two would write a light opera for the Savoy, and at the same time, Sullivan could work on a grand opera (Ivanhoe) for a new theatre that Carte was constructing to present British grand opera. The new comic opera was The Gondoliers, which opened in December 1889 and became one of the partnership's greatest successes. After Carte's first wife died in 1885, Carte married Helen Lenoir in 1888, who was, by this time, nearly as important in managing the company as Carte himself.
Кілем тартысы және серіктестіктің аяқталуы
1890 жылдың 22 сәуірінде «Гондольелер» қойылымы барысында Гилберт театрды күтіп ұстауға кеткен шығындардың, соның ішінде театрдың алдыңғы вестибюліне 500 фунт стерлингтік кілемнің, серіктестік есебінен төленгенін анықтады, ал оның орнына Карт төлеуі керек еді. Гилберт Картке қарсы шықты, бірақ Карт есептерді қайта қараудан бас тартты: сома үлкен болмаса да, Гилберт мұны Карттың адалдығына қатысты моральдық мәселе деп есептеді және одан көз жұма алмады. Гилберт Салливанға жазған хатында «Ол өзі көтерілген сатыдан тебуі – қателік еді» деп қалдырды. Гилберт сотқа жүгінді, бірақ Салливан Карттің жағына шықты, ол Салливанның алдағы ұлы операсы болатын Корольдік ағылшын опера театрын салып жатқан еді. Салливанның «Иванхо» операсы сәтті аяқталды, бірақ Карт театр үшін лайықты ізбасарларды таба алмады, ол көп ұзамай құлады. 1891 жылы «Гондольелер» жабылып, Гилберт либреттоларына құқығын қайтарып алды және Савой театры үшін енді опера жазбайтынына уәде берді. Компания Савойда жаңа қойылымдар мен қайта қоюларды ұсынғанда, Карттың гастрольдік труппалары бүкіл Ұлыбританияда және Америкада ойнауын жалғастырды. Мысалы, 1894 жылы Карттың төрт труппасы Ұлыбританияда гастрольде болды, ал біреуі Америкада ойнады. Гилберттің агрессивті, бірақ сәтті болған заңдық әрекеті Салливан мен Картты ренжітті, бірақ серіктестік соншалықты пайдалы болғандықтан, Карттар ақырында Гилберт пен Салливанды қайта біріктіруге тырысты. Татуласу ақыры Том Чаппелдің күш-жігері арқасында болды, ол Савой операларының ноталарын жариялаған еді. 1893 жылы компания Гилберт пен Салливанның соңғы бірлескен жұмысы – «Utopia, Limited» операсын қойды. «Utopia» дайындалып жатқанда, компания Дж. М. Барри мен Артур Конан Дойлдің «Джейн Энни» операсын, музыкасын Эрнест Форд жазған, қойды. Барри мен Конан Дойлдың танымалдығына қарамастан, қойылым сәтсіз аяқталып, 1893 жылдың шілдесінде 51 қойылымнан кейін жабылды. «Utopia» Савойдың ең қымбат қойылымы болды, бірақ ол 1894 жылдың маусымына дейін салыстырмалы түрде 245 қойылымды өткізіп, өте шамалы пайда тапты. «The Chieftain» жабылғаннан кейін компания Лондон маңындағы қалашықтарды аралады, ал Карт Савой театрын Карл Роза опера компаниясына жалға берді. 1895 жылдың жазында театр жабылды, қараша айында «Микадо» операсының қайта қойылымымен қайта ашылды. Одан кейін 1896 жылы «Ұлы герцог» операсы 123 қойылымды өткізіп, Гилберт пен Салливанның жалғыз қаржылық сәтсіздігіне айналды. «Гондольелер» Гилберт пен Салливанның соңғы үлкен хиті болды, ал «Гранд-Дюктан» кейін екі адам ешқашан бірлесіп жұмыс істемеді. 1890 жылдардың соңында Карттың денсаулығы нашарлап, Карт ханым опера труппасын басқарудың жауапкершілігін көбірек мойнына алды. Ол театрды және провинциялық гастрольдік труппаларды табысты басқарды. 1899 жылы Савойда Салливан мен Базил Худтың «Персия гүлі» операсы 213 қойылыммен сәтті өтті. Карт та, Салливан да Эдвард Герман музыкасын аяқтаған Салливан мен Худтың «Изумруд аралы» (1901) операсының қойылымын көруге үлкермеді.
ХХ ғасырдың басында
Карте театрын, опералық труппасын және қонақүйлерін әйеліне қалдырды, ол отбасылық бизнесті толық бақылауға алды. Оның лондондық және гастрольдік труппалары Ұлыбританияда және шетелде Савой операларын көрсетуді жалғастырды. 1901 жылы ол Савой театрын Уильям Гритке жалға берді және компанияның «Иоланта» операсын қайта қоюын және «The Emerald Isle» (1901), «Merrie England» (1902) және «Кенсингтон ханшайымы» (музыкасы Герман, либреттосы Худтікі) сияқты бірнеше жаңа комедиялық опералардың қойылуын қадағалады, ол 1903 жылдың басында төрт ай бойы сахнада тұрды, содан кейін гастрольдік сапарға шықты. «Кенсингтон ханшайымы» Савойда жабылып қалғаннан кейін, Карте ханым 1906 жылдың 8 желтоқсанына дейін театрды басқа басқарушыларға жалға берді. Біраз уақытқа дейін компанияның жағдайы нашарлады, ал 1904 жылы Ұлыбритания провинциялары бойынша жеңіспен жүріп, жеті айлық Оңтүстік Африкаға гастрольдік сапарға шыққан бір ғана гастрольдік труппа болды. «Еймендер», «Гондольерлер», «Сабырлық» және «Иоланте» секілді қойылымдар сенсация тудырды. Бірақ кейін Карте ханымның денсаулығы оған Лондондағы маусымдарды қоюға кедергі келтірді. Ол зейнеткерлікке шығып, театрын C. H. Workman-ға жалға берді, ал компания 1919 жылға дейін Лондонда өнер көрсетпеді, бірақ Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарларын жалғастырды. Гилберт қайтыс болғаннан кейін, компания 1982 жылға дейін операларды репертуарда қоюды жалғастырды. 1911 жылы Хелен Карт Дж. М. Гордонды сахна менеджері етіп тағайындады. 1922 жылы сахналық режиссер болып тағайындалған Гордон компания мүшесі және Гилберттің басшылығымен сахна менеджері болған, ол 28 жыл бойы компанияның сахналық дәстүрлерін егжей-тегжейлі сақтап келді. «Рудигордан» басқа, ол кейбір қысқартуларға ұшырап, жаңа увертюра алды, Гилберт пен Салливан шығарған опералардың мәтіні мен музыкасына өте аз өзгерістер енгізілді, ал компания Гилберттің дәуірлік декорацияларына адал болды. Гордонның қайтыс болуынан кейін де Гилберттің көптеген режиссерлік тұжырымдары сақталды, олар либреттода басылған сахналық нұсқауларда да, компанияның режиссерлік кітаптарында да сақталған. Бастапқы хореография да сақталды. Компанияның кейбір қойылымдары Гилберт пен Салливан жанкүйерлері үшін дәстүрлі болып қабылданды, ал осы дәстүрлі қойылымдардың көбісі әлі күнге дейін әуесқойлар мен кәсіби труппалардың қойылымдарында еліктеледі. 1913 жылы Хелен Карт қайтыс болды, ал Карте ұлы Руперт компанияны мұра етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Корольдік теңіз күштерінде қызмет етті. Компания сонымен қатар Солтүстік Америкада бірнеше рет гастрольдік сапарлар жасады, 1927 жылы Канадаға гастрольдік сапармен басталды. Чарльз Рикеттс «Микадо» (1926) және «Гондольерлер» (1929) опералары үшін декорациялар мен костюмдерді қайта жобалады. Оның «Микадо» операсы үшін жасаған костюмдері 1982 жылға дейін барлық кейінгі суретшілер сақтап келді. 1919 жылдың тамызында «The Observer» газетіне берген сұхбатында Карт операларды қою саясатын былай түсіндірді: «Олар сөздерді өзгертпей, немесе оларды қазіргі заманға келтіруге тырыспай, түпнұсқалық түрінде қойылады». Бұл қатаң мәлімдеме кейінірек берген сұхбатында өзгертілді, онда ол: «Барлық пьесалар қайта қойылады. Гилберттің сөздері өзгермейді, бірақ оларды орындау әдісі жаңа болады. Өнерпаздар өздерінің жеке ерекшеліктерін көрсетуге мүмкіндік алады, ал жаңа әншілерді ескі күндерде табысқа жеткендерді сліптей еліктеуге мәжбүрлеуге болмайды» деді. Бұл маусымның табысы 1921–22 жылдары, 1924 және 1926 жылдары Лондонда қосымша маусымдарға әкелді, ал компания жылдың қалған бөлігінде гастрольдік сапарларын жалғастырды. Карттың Лондондағы алғашқы маусымы операларға қызығушылықты қайта оятты, ал 1920 жылы ол кішігірім қалаларды аралау үшін екінші, кішігірім труппа құрды. Ол 1927 жылы таратылды, бірақ компания көбінесе бір мезгілде бірнеше гастрольдік сапарлар жасады. Карт сонымен қатар гастрольдік труппадан бастаған, кейін музыкалық директор болған Гарри Норристі жалдады. 1917 жылы компания Гилберт пен Салливанның «Микадо» операсын граммофон компаниясы үшін (кейіннен «Иесінің дауысы» деп аталды) алғаш рет толық жаздырды. Руперт Д’Ойли Карт компанияның жазбаларын бақылады, оның ішінде 1924 жылға қарай тағы сегіз акустикалық жазба және 1920 жылдардың аяғы мен 1930 жылдардың басында электрлік жазбалар (диалогсыз) сериясы. 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында Decca Records үшін жоғары сапалы жазбалар және 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында стерео жазбалар жасалды, олардың бәрін Руперттің қайтыс болуынан кейін оның қызы Бриджит Д’Ойли Карт бақылады.
Жаңа Савой театры
Руперт Д’Ойли Карт Савой театрын да қайта жобалады. 3 маусым күні 1929 жылы Савой жабылды және ол Бэзил Ионидстің декорациясымен Фрэнк А. Тугвеллдің жобаларына сәйкес толықтай қайта құрылды. Ескі үйдің үш қабаты болса, жаңасы екі қабатты еді. Орындықтар саны 986-дан 1158-ге дейін артты. Театр 135 күннен кейін 21 қазан күні 1929 жылы Рикетс жобалаған және Саргент дирижерлік еткен «Гондольерлер» қойылымымен қайта ашылды. Шерингхам сол маусымда «H.M.S. Pinafore», «The Pirates of Penzance» және «Patience» (1929, Рембольд басқа дизайндармен бірге) үшін жаңа қойылымдар жасады, содан кейін «Trial by Jury» және «Iolanthe» үшін костюмдерді жобалады. Савой 1930–31, 1933, 1941, 1951, 1954, 1961, 1963–64 және 1975 жылдары компания үшін лондондық маусымдар қабылдады. Лондонның басқа театрларында, көбінесе Садлерс Уэллсте, 1935 жылдан 1939 жылға дейінгі жазғы маусымдар, 1942, 1947 жылдан 1950 жылға дейінгі жазғы маусымдар, 1953, 1971, 1975, 1977 және 1980 жылдары; ал қысқы маусымдар 1956–57, 1958–59, 1960–61, 1963–64, 1965–66, 1967–68 жылдары және содан кейін 1969–70 мен 1981–82 жылдары аралығындағы әр қыс өткізілді. Компания Лондоннан тыс уақытта Ұлыбританияның провинциялары мен шетелдерге гастрольдік сапарлар жасады, бұл турлар көбінесе Лондон маңындағы қалаларды қамтыды. 1929 жылдан бастап (1925 жылдан бастап музыкалық директордың көмекшісі болған) компанияның музыкалық директоры Исидор Годфри болды, ол 1968 жылға дейін осы лауазымда болды және 1975 жылы Савой театрындағы жүз жылдық мерейтой маусымының бөлігі ретінде компанияға қонақ дирижер ретінде жетекшілік етті. Годфридің қызметі кезінде Саргент және Бойд Нил қонақ дирижерлер болды. Генри Литтон 1934 жылы ширек ғасыр бойы бас комедиант болғаннан кейін зейнеткерлікке шықты, ал компания өзінің жаңа бас комедианты Мартин Гринмен сегіз айлық Солтүстік Америкалық турнесіне шықты. 1938 жылы компанияның көптеген мүшелері Джеффри Тойдің продюсерлігімен түсірілген «Микадо» фильмінің Technicolor түсіріліміне қатысты. 3 қыркүйек күні 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда британ үкіметі барлық театрларды дереу және мерзімі белгісіз жабуға бұйрық берді. Карт күзгі турнесін тоқтатып, компанияны таратып жіберді. Театрлар 9 қыркүйекте қайта ашуға рұқсат алды, бірақ компанияны қайта құруға бірнеше апта кетті. Кейбір орындаушылар, соның ішінде Мартин Грин, басқа жұмыстарға міндетті болды, ал Грэхам Клиффорд оның рөлдерін ойнауға шақырылды. Компания 1939 жылы Рождество күні Эдинбургте гастрольдік сапарларын жалғастырды. Компания соғыс кезінде гастрольдерде де, Лондонда да өнер көрсетуді жалғастырды, бірақ 1940 жылы неміс бомбалауы оның бес қойылымының түсірілімдері мен костюмдерін жойды: «Cox and Box», «The Sorcerer», «H.M.S. Pinafore», «Princess Ida» және «Ruddigore». «Pinafore» және «Cox and Box» қойылымдары соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай қайта жаңартылды, ал «Ruddigore» Карте жоспарлаған, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін ғана көрсетілген жаңа қойылым алды. Қалған екі операны компанияның репертуарына қайта қосуға көбірек уақыт кетті. Бірінші соғыс маусымы үшін Карттың қызы Бриджиттің шәкірті Питер Гоффин 1940 жылдың қаңтарында алғаш рет көрсетілген «Гвардияның ер адамдары» атты жаңа қойылымды жобалады, ал оның жаңа «Ruddigore» 1948 жылы дебют жасады. 1947 жылы АҚШ-қа оралу өте сәтті болды, компания Америкаға жиі сапарларын жалғастырды. Ол Фредерик Ллойдты бас менеджер ретінде жалдады. Бриджит пен Ллойд сонымен қатар костюмдер мен декорацияларды қайта жобалау үшін дизайнерлерді шақыру арқылы қойылымдарды жаңадан ұстау үшін қадамдар жасады. Компания үшін «Yeomen» (1939) және «Ruddigore» (1948) фильмдерін қайта жасаған Питер Гоффин Бриджит үшін тағы алты қойылымға жаңа сценарийлер мен костюмдер жасады: «The Mikado» (1952; тек сценарийлер, Рикетттің атақты костюмдерінің көпшілігі сақталды), «Patience» (1957), «The Gondoliers» (1958), «Trial by Jury» (1959), «H.M.S. Pinafore» (1961; әйелдер костюмдері) және «Iolanthe» (1961). 1954 жылы «Princess Ida» қойылымын Джеймс Уэйд жобалады. Алайда Элеонора Эванс 1949–1953 жылдар аралығында компанияның сахналық режиссерлерінің үлгісі болды, олар сахналық қойылымдарды жаңартуға және жаңартуға қарсы болды. 1957 жылы Гоффин компания үшін гастрольдерді жеңілдету үшін бірлік жиынтығын жасады, бұл көріністі тасу үшін қажетті фургондардың санын жиырмадан тоғызға дейін азайтты. 1949 жылы компания Decca-мен бірге жаңа жазбалар сериясын бастады, онда соғыстан кейін компанияға оралған Грин болды және оның мұрагері Питер Праттпен серияны жалғастырды. Компания 1953 жылы Гилберт пен Салливанның тарихы атты фильмнің түсіріліміне көмектесті, онда компанияның бұрынғы мүшелері түсті. 1955 жылы компания өзінің алғашқы американдық қойылымдарының 75 жылдығын тойлау үшін АҚШ-қа жеті айлық турне жасады. 1959 жылы компания лондондық маусымның соңғы кешінде әдеттегі «соңғы кеш» салтын өткізу дәстүрін қалыптастырды. Көрінетіндей, Гилберт пен Салливанның кәсіби қойылымдары компанияға зиян келтірмеді. 1959 жылдан бастап компания Пратттың мұрагері Джон Ридпен опералардың көп бөлігін қайта жазбадан өтті, сондай-ақ көптеген басқа Салливан шығармаларын жазды. 1966 жылы «Микадо» фильмін түсірді, ал «Patience» (1965) және «H.M.S. Pinafore» (1973) қойылымдарын теледидарлық эфирге жазды. Ол сонымен қатар «Ruddigore» мультфильміне (1967) саундтрек берді. 1960 жылдары компания бес Солтүстік Америкалық турне жасады. 1969 жылы Майкл Хейланд жаңа сахналық режиссер ретінде жұмысқа алынды және 1978 жылға дейін қызмет етті. Оның жаңа қойылымдарының арасында 1971 жылы «The Sorcerer», 1975 жылы «Utopia, Limited» және 1977 жылы «Iolanthe» болды. 1975 жылдың наурыз және сәуір айларында, Садлерс Уэллстегі кезеңдік лондондық маусымнан кейін компания Савой театрына осы оқиғаның 100 жылдығына арналған екі апталық қойылымдарға көшті, 25 наурызда «Trial by Jury» алғашқы қойылымының 100 жылдығынан бастап. Барлық он үш аман қалған Гилберт пен Салливан опералары хронологиялық тәртіппен орындалды. «Trial by Jury» төрт рет орындалды, «The Sorcerer», «Pinafore» және «Pirates» алдындағы көрініс ретінде және «The Grand Duke» қойылымынан кейінгі қосымша қойылым ретінде. Маусымның ең жарқын сәті «Utopia Limited» қойылымының жаңа сахналық қойылымы болды (кейіннен Корольдік фестиваль залында қайта қойылды), бұл компанияның алғашқы қайта жаңартылуы болды. «The Grand Duke» концерттік орындау түрінде, BBC жүргізушісі Ричард Бейкердің баяндамасымен қойылды. 1971 жылдан 1979 жылға дейін компанияның музыкалық жетекшісі болған Ройстон Нэш көптеген қойылымдарды дирижерлік етті, ал Исидор Годфри («Pinafore») және сэр Чарльз Маккеррас («Pirates» және «Mikado») қонақ дирижерлер болды. Принц Филипп пен Эндрю «The Gondoliers» қойылымын тамашалады. «Trial by Jury» қойылымының соңғы көрсетілімінде Savoy хорына компанияның бұрынғы жұлдыздары қосылды: Сильвия Сесил, Элси Гриффин, Иван Мензис, Джон Дин, Радли Флинн, Элизабет Никелл Лин, Элла Халман, Леонард Осборн, Синтия Мори, Джеффри Скитч, Алан Барретт, Мэри Сансом, Филип Поттер және Джиллиан Хамфрис. 1977 жылы, Елизавета II патшайымның мерейтой жылында компания Виндзор қамалында «Pinafore» қойылымын патшалық бұйрық бойынша қойды. Бас сопрано Валери Мастерсон компанияның бас флейтисі Эндрю Марчқа үйленді. Ол түсіндірді: «Адамдарда пәтерлер немесе үйлер болған жоқ, гастрольдер сіздің өміріңіз болды». Тарихының барлық кезеңінде компания қатаң моральдық стандарттарды сақтады және кейде «Савой интернаты» деп аталды, сахнада да, сахнадан тыс та мінез-құлыққа қатысты саясатты және тіпті киім үлгісін сақтады. Сопрано Синтия Мори компанияға деген суретшілердің мықты құрметін «компанияның өзінің негізін қалаушыларынан, Гилберт, Салливан және Ричард Д’Ойли Карттан, содан кейін оның әйелі Хелен, ұлы Руперт және, соңында, немересі Бриджиттен тікелей шыққандығымен тудырған бірегей отбасылық атмосфераға» байланыстырды. Компания сонымен қатар шамамен бір ғасыр бойы The Times «жақсы талғам мен жақсы көңілдің үйлесімі» деп сипаттаған «бірегей орындау стилін» сақтады. 1980 жылы Англия өнер кеңесінің Музыкалық панелі мен Тур комитеті компанияға грант беруді ұсынды, бірақ бұл идея қабылданбады. Компанияның жанкүйерлері жеке қаражат жинауға тырысты, бірақ олар үдеп бара жатқан шығындарды өтеуге жеткіліксіз болды. 1981 жылы продюсер Джордж Уолкер ұсынды...
Компанияның қайта жаңғыруы
Бриджит Д’Ойли Карт 1985 жылы қайтыс болды, өсиетімен компанияны қайта жаңғырту үшін 1 миллион фунт стерлинг қалдырды. Компанияға сэр Майкл Бишоп, кейіннен басқарушы кеңес төрағасы болған, Бирмингем қалалық кеңесі және BMI British Midland Airways (Бишоп оның төрағасы болды) демеушілік етті. Ричард Кондон қайта жаңғырған компанияның бірінші бас менеджері болып тағайындалды, ал Брамвелл Тови – алғашқы музыкалық директоры. Келесі маусымдарда компанияның «Микадо» және «H. M. S. Pinafore» қойылымдары Оливье сыйлығына ұсынылды. 1988 жылдан 2003 жылға дейін компания Гилберт пен Салливан операларын гастрольдік сахналарда және Лондонда қойды, сондай-ақ Оффенбах, Лехар және Штраустың бірнеше оперетталарын шығарды. Алғашқы компаниядан айырмашылығы, ол жылына оншақты операны, 48 апта бойы қойса, жаңа компания әдетте қысқа маусымдарда бір немесе екі операны ұсынды. Баспасөз хабарламалары жақсы болды, әсіресе жаңа компанияның музыкалық аспектілеріне қатысты; сахналау туралы пікірлер екіге бөлінді. The Observer басылымы бұл қойылымдарды «ескі D’Oyly Carte-тің кейінгі жұмыстарынан әлдеқайда жақсы деп санайды; жақсырақ жасалған, жақсырақ жарықтандырылған, жақсы ойналған және жақсы әнделген». The Guardian журналы музыкалық стандарттарды мақтап, «Гилберт пен Салливан музыкалық ойын-сауықтан бөлек, театрлық өнердің де бір бөлігі, визуалды жағынан әлі көп жұмыс жасалуы керек» деп қосты. 1989 жылы ұсынылған екі опера – «Микадо» және «Пензанс пираттары». Жаңа компанияның алғашқы үш қойылымы дәстүрлі сахналаумен ұсынылды. Алайда, «Пираттар» дәстүрлі қойылымдардан бас тартып, үлкен ойыншық қорап пен бүктемелі ойыншық қайық орнатты. 1990 жылы компания «Пинафор» және «Триал» (ішінде ауыр жүкті Анжелина) әндерінің кемпіршік нұсқаларын ұсынды, бұл ескі компанияның жанкүйерлері тарапынан қатты сынға ұшырады, олар бұл Бриджит Д’Ойли Карттің мұрасына сатқындық деп шағымданады. Келесі маусым «Гондольерлер» қойылымында нағыз презентациялардан арылып, терең сопақша сахналық еден, «көзге ұнайтын», «сюрреалистік, негізгі түстес, тік бұрышты декорациялар», «көңілді алаңдататын қосымша элементтер» және жалпы алғанда «тынышсыздық тудыратын» сахналауды қамтыды. «Ол ашу-ызамен қарсы дауыстарға ұласты». Көптеген сыншылар көрермендердің бұл қойылымға қарсылығын білдірді. The Times газетінде: «Сатирикалық мәні әдепсіз әуесқойлық пен әзіл-сықақпен жоғалады» деп жазылған. Алайда кейбір сыншылар бұл спектакльді «қырқыраған, еріншек және бүлікшіл, Goonish немесе Pythonesque slapstick комедиясы» деп атап, ескі компанияның «жаман және жалқау» дәстүрлерін жоятын уақыт келді деп ойлады. «Қыздар әдемі, жігіттер әдемі, олар жас күндерінің шабытымен ән салады және билейді». 1997 жылы Бирмингемдегі театрдың қаржыландыруын қысқартудан кейін компания өзінің базасын Вулвергемптондағы Үлкен театрға көшірді. Тағы бір бастама – Ричард Д’Ойли Карттің заманынан бері алғаш рет шетелдік опереттаны сахнаға қою, бұл Д’Ойли Карттың алғашқы бірлескен өндірісі болды. Бұл жұмысты таңдады «Орфей жер асты әлемінде», оны Opera North 1992 жылы ұсынды және D’Oyly Carte 1993 жылы Салливанның туғанына 150 жыл толуын атап өту үшін 35 апталық турне аясында гастрольдеді. Жаңалық құп көрілді, ол Өнерлер кеңесі грантын алды, ал кейін компания «Die Fledermaus» (1994), «La Vie parisienne» (1995) және «The Count of Luxembourg» (1997) фильмдерін ұсынды. Савой операларының ішінде жаңа компания ешқашан «Солдат», «Сабырлық», «Принцесса Ида», «Руддигор», «Утопия» және «Ұлы герцогты» сахнаға шығармады, өйткені олардың кассалық әлеуеттері жоқ. Алдыңғыдан айырмашылығы, жаңа компания танымал стильді тұрақты ансамбль емес еді. Жаңа компанияның хор мен оркестрі ескі компанияға қарағанда әлдеқайда аз болды: хор 32 (немесе одан да көп) -ден 20 -ға дейін, ал оркестр 38-ден 24 -ке дейін қысқарды. 1998 жылы Король театрында «Құқықшылар» қойылымы үшін оркестр тіпті кішірек болды: The Guardian газеті былай деп жазды: «Оркестр шұңқырындағы оқиғалар көңілді емес. Бюджеттік шектеулер компанияны тоғыз музыканттан тұратын топ үшін музыканы қайта жазуға мәжбүр етті. Олар жақсы ойнайды, бірақ Салливанның пародияларының әрқайсысы өз күшін жоғалтады». Компания 1997 жылы оны ұстап тұру үшін Көркемөнер кеңесі грантын алды және 1998 жылдан бастап Лондон маусымдары үшін Реймонд Губбайдан жеке қаржыландыруға бет бұрды. Компанияның әлсіздігіне қарамастан, келесі бес жыл ішінде Иан Мартиннің басшылығымен жалпы жағымды пікірлер алды. Оның кейбір жазбалары жақсы қабылданады. Бұл жазбалардың көбісі Гилберт пен Салливан немесе компания онжылдықтар бойы кескен музыканы қалпына келтірді. Губбай 2003 жылы міндеттемелерге тым көп батып, бас тартты. Он бес жылдан кейін, Өнерлер кеңесінен қаржыландыру келмегендіктен, компания 2003 жылдың мамырында өндірісті тоқтатты. Компания 2003 жылдан 2012 жылға дейін жатты, бірақ 1990 жылдарда төленген ҚҚС-ті қайтаруға сәтті өтініш берді, бұл оған қайтадан өндіріске кіруге көмектесті. 2013 жылдың мамырынан шілдесіне дейін Scottish Opera «Пензанс пираттары» операсының британдық гастрольдік өндірісін D’Oyly Carte Opera Company-мен серіктестікте шығарды, бірақ соңғы компания өндірістік командада қандай рөл атқарғаны туралы хабарлама жоқ. Ричард Суарт генерал-майор Стэнли рөлін ойнады, ал Николас Шарратт Фредерик рөлін сомдады. The Daily Telegraph, The Guardian және The Times газеттері спектакльге бес жұлдыздан үш жұлдыз берді. Компания 2016 жылдың мамырынан шілдесіне дейін Scottish Opera-мен бірлесіп «Микадо» операсын гастрольде шығарды, режиссері Мартин Ллойд Эванс, ал басты рөлдерді Суарт, Шарратт, Эндрю Шор, Ребекка де Понт Дэвис және Ребекка Боттон сомдады. 2019 жылдың 26 қарашасында D’Oyly Carte Вулвергемптондағы Үлкен театрда Гилберт пен Салливан кеші ұйымдастырды. Компания 1894 жылы «Utopia, Limited» спектаклімен Үлкен театты ашқан және театрдың 125 жылдық тарихы бойында оған қайта оралған. 2021 және 2022 жылдары компания Scottish Opera және State Opera South Australia-мен бірлесіп «Гондольерлер» және «Utopia, Limited» (концерттік киімде) операларын шығарды, режиссері Стюарт Маундер, дирижері Дерек Кларк, ал басты рөлдерді Суарт, Ивонн Ховард, Уильям Морган, Марк Натан, Чарли Драммонд, Бен Макатир, Сионед Гвен Дэвис, Артур Брюс, Катриона Хьюитсон және Дэн Шелви сомдады.
Негізгі орындаушылар
Гилберт пен Салливанның жанкүйерлері D'Oyly Carte Opera Company тарихындағы кезеңдерді атау үшін компанияның басты комедианттарының есімдерін жиі пайдаланады. Осылайша, 1875 жылы «Қазылар алқасымен сотталғанда» пьесасындағы Білімді судья рөлін жасаған Салливанның ағасы Фредтің күрт қайтыс болғаннан кейін, 1877 жылы белгісіз Джордж Гроссмит қабылданады. Гроссмит 1889 жылы компанияны тастағанға дейін тоғыз операдағы басты комедиялық рөлдерді жасады, сондықтан опералардағы басты комедиялық рөлдер көбінесе «Гроссмит» рөлдері деп аталады. Гроссмит компаниядан кеткеннен кейін, Гилберттың өмірінің қалған бөлігінде оның рөлдерін ең көрнекті орындағандар – Уолтер Пассмор (1894 жылдан 1903 жылға дейін басты комедиант) және Чарльз Х. Уоркман. Бұл екеуі де Савой операларынан әндер жаздырған. Пассмор дәуірінде компанияның басты актерлері – Брэндрам мен Баррингтон, сондай-ақ тенор Роберт Эветт, сопрано Изабель Джей, сопрано Рут Винсент және Флоренс Сент-Джон, тенор Куртис Пундс және оның қарындасы, меццо-сопрано Луи Пундс. Уоркманның кезінде басты орындаушылар қатарында контральто Луи Рене, сопрано Клара Доу, Лео Шеффилд және жас Генри Литон болды. 1920 жылдарға дейін компанияның белсенді мүшелері бар опералардың толық жазбалары жасалмады. 1909 жылы Уоркман мен У. С. Гилберт «Көктемгі әйелдер» қойылымы бойынша дауласып, Гилберт Уоркманның Британиядағы өнеркәсібіне қатысуын тыйым салды. Әйтпесе, Уоркман компанияның басты комедианты ретінде жұмысын жалғастырған болар еді. Руперт Д'Ойли Карт 1919 жылы Уоркманға басты комедиант ретінде компанияға қайта оралуын сұрап хат жазды, бірақ Уоркман бас тартты. 1909 жылдан 1934 жылға дейін басты комедиант Генри Литон болды, ол 1887 жылдан бері компанияда түрлі рөлдерді ойнап келді. Ол компанияда ұзақ жыл қызмет еткені үшін рыцарь атағын алды. Литонның дауысы оның кейінгі мансабында нашарлағандықтан, HMI Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін опералардың толық жазбаларын бастағанда, оны көптеген рөлдерін жазуға шақырмады. Оның орнына концерт әншісі Джордж Бейкер шақырылды. Бұл кезеңдегі басқа орындаушылар қатарында меццо-сопрано Нелли Бриерклифф, бас-баритон Даррел Фанкорт (Жапония Микадосын 3000-нан астам рет сомдаған), контральто Берта Льюис, тенор Дерек Олдхэм, сопрано Эльси Гриффин және баритон Лео Шеффилд пен Сидней Гранвилл болды. 1934 жылы Литонның орнын Мартин Грин иеленді, ол 1951 жылға дейін басты комедиялық рөлдерді ойнады, 1939 жылдың соңынан 1946 жылға дейін Грэхам Клиффорд оны алмастырды. Гриннің компаниямен болған уақыты опералардың алғашқы Decca жазбаларымен есте қалады. Гриннің кезінде ұзақ жыл қызмет еткен Фанкорттан басқа, басты актерлер қатарында баритон Ричард Уокер, сопрано Хелен Робертс, меццо-сопрано Марджори Эйр, баритон Лесли Рэндс және контральто Элла Хэлман болды. Гриннен кейін 1959 жылы компанияны тастап кеткен Питер Пратт келді, ол сегіз жылдан астам уақыт басты комедиант болды, әлі де 36 жаста болды. Пратттың кезінде бас баритон Дональд Адамс, тенор Леонард Осборн (кейін компанияның қойылымдарын басқарды), контральто Энн Драммонд Грант және меццо-сопрано Джойс Райт болды. Пратттың орнын Джон Рид иеленді, ол екі онжылдық басты комедиант болып қызмет етті. Рид 1979 жылы компанияны тастағаннан кейін, оның дублері Джеймс Конрой Уорд 1982 жылы компания жабылғанға дейін оның орнын басты. 1988 жылдан бастап қайта жаңғырған компания әр қойылымға шақырылған актерлерді пайдаланды. Ең көп көрінетін басты комедианттар – Эрик Робертс пен Ричард Сюарт, екеуі де басқа опера компанияларында «Гроссмит» рөлдерін орындады. Басқалары – Сэм Келли, Джаспер Каротт және Саймон Баттерисс.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
1948 жылы Фландерс пен Сванн "Д'Ойли Картта" деп аталатын ән жазды, ол компанияның пародиязы және олардың қайта-қайта орындалатыны айтылған "кәсіби" тәсілдері мен қимыл-қозғалыстарының сатирасы болды. Ән алғаш рет 1948 жылғы "Oranges and Lemons" ревюінде орындалды және 1951 жылғы "Penny Plain" ревюінде қайта жаңғыртылды. Ол 1974 жылы радиода ойнатылды және 1975 жылы Фландерс пен Сваннның "And Then We Wrote" альбомының бірінші трегі ретінде жазылды. Лаури Уайли жазған, музыкасын Герман Финк жазған "G. & S." Коктейлі; немесе, Аралас Savoy Grill атты бір актілік пародия 1925 жылдың 9 наурызында Лондон гипподромында "Better Days" ревюінің бөлігі ретінде көрсетілді. Ол BBC арнасында да көрсетілді. Бұл қойылым Д'Ойли Карте тенорының түсінде көріп қалған оқиғасын баяндайды. Компания 1937 жылғы Роджерс пен Харттың музыкасымен, Джордж С. Кауфман мен Мосс Харттың кітаптарымен жазылған "I'd Rather Be Right" мюзиклінде еске алынады. 1953 жылғы "Гилберт пен Салливанның тарихы" фильмі Гилберт пен Салливанның өмірбаяны болып табылады және Ричард Д'Ойли Карт пен Д'Ойли Карте опера компаниясының көптеген мүшелерін, сондай-ақ компанияның 1870 және 1880 жылдардағы көптеген қойылымдарын көрсетеді. Player's темекі компаниясы Savoy операларының кейіпкерлерін бейнелейтін, Д'Ойли Карте опера компаниясы қолданған костюмдермен суреттелген темекі карточкалары сериясын шығарды, ал көптеген пошта карточкалары Д'Ойли Карте әртістерінің фотосуреттерімен немесе суреттерімен және опералардан алынған көріністермен жарияланды. Лондондағы балалар театры "Oily Cart" деп аталады, бұл компания атымен жасалған ойын.