Кіріспе

1963 жылы Уолт Диснейдің анимациялық фильмі. Кэбот сонымен қатар фильмнің баяндаушысы болды. Карл Свенсон – Мерлин, Артурға көмектесіп, тәрбиелеген ескі және ерекше сиқыршы. Рики Соренсен, Ричард Рейтерман және Роберт Рейтерман – Артур (сонымен қатар Уорт) рөлінде, кейін британдық аңыз аягөлі Артур патша болып өсер бала. Джуниус Мэтьюс – Архимед, Мерлиннің ашушаң, бірақ білімді, үй жануары және қызметшісі, сөйлей алатын сұрғыш. Джинни Тайлер – Артурды күштік ретінде кездестіргеннен кейін бірден қызығушылық танытқан кішкентай күштік қыз. Марта Уентворт – Қара сиқырды меңгерген сиқыршы, "Ақымақ ханым Мим" және Мерлиннің жауы. Мимнің сиқыры Мерлиннің ғылыми дағдысына қарағанда, алдауға негізделген. Уентворт сонымен қатар Мерлин күштік болғанда оған қызығушылық танытқан қарт күштік әжеге дауыс берді. Норман Алден – сэр Кей, Артурдың ағайыны және Эктордың ұлы. Әкесінен айырмашылығы, Артурды көп құрметтемейді және оның жайлы жақсы пікірде емес. Алан Нейпир – сэр Пелинор, Эктордың досы, атқыштар турнирі туралы жариялайтын. Тюрл Равенскрофт – атқыштар турнирінде көрінген рыцарьлардың бірі – сэр Барт рөлінде. Джимми Макдональд – Артурмен бірнеше рет кездесіп, оны жеуге тырысатын, бірақ үнемі бақытсыздыққа ұшырайтын қасқырдың дауысын берді. Барбара Джо Аллен – Эктордың қасарасында жұмыс істейтін және Мерлинді зұлым сиқыршы деп санайтын қызметшінің дауысын берді. Тюдор Оуэн – турнир кезінде көпшілік арасында болған рыцарь немесе дворянның біреуіне дауыс берді.

Даму

1939 жылдың басында Уолт Дисней Т. Х. Уайттың «Тастағы қылыш» фильмінің құқықтарын сатып алды және оны ақпан айында жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін студия АҚШ үкіметі мен қарулы күштер үшін «Дер Фюрердің беті» (1943) сияқты мультфильмдер жасауға көшті. 1944 жылдың маусым айында «Ақ қар және жеті ер» (1937) фильмінің табысты қайта шығарылымынан кейін Дисней «Тастағы қылыш» фильмі жөнінде жұмыс істеу үшін сценаристтерді тағайындады, сондай-ақ «Күлкенің ертегісі» (1950) және «Алиса Ажарлы елде» (1951) фильмдеріне де тапсырма берді. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында жобаның белсенді дамытылып жатқаны туралы хабарлау жалғасты. 1960 жылдың маусым айында Дисней Лос-Анджелес Таймс газетіне «Жүз бір далматин» фильмінің көрсетілімінен кейін екі анимациялық жобаның дамытылып жатқанын айтты: «Шантилер» және «Тастағы қылыш». Сол кезде Диснейдің ағасы Рой О. Дисней оны анимациялық бөлімін жабуға көндіруге тырысты, өйткені табысты қайта шығарылымдар жасау үшін жеткілікті фильмдер қалған еді. Дисней жас болғандықтан бас тартты, бірақ АҚШ-та тағы бір ойын-сауық паркін салу жоспарлары болғандықтан, ол әр төрт жылда бір анимациялық фильм шығаруға келісім берді. «Шантилер» жобасын Кен Андерсон мен Марк Дэвис жасады, олардың мақсаты – заманауи анимациялық фильм жасау болатын. Олар Дисней мұрағатына барып, 1940 жылдарға дейінгі алғашқы идеяларды қарағаннан кейін сатирикалық ертегіні бейімдеуге кірісті. Андерсон, Дэвис, Милт Кал және режиссер Вольфганг Райтерман «Шантилер» үшін бірнеше ай бойы күрделі сюжеттік тақталар дайындады. Бір баяндама кезінде тыңдармандар үнсіз қалғанда, бөлменің артынан бір дауыс естілді: «Тауықтан тұлға жасау мүмкін емес!» «Шантилер» немесе «Тастағы қылыш» фильмдерін мақұлдау кезінде Дисней әтештің басты кейіпкер болуының қиындығын айтып: «Әтешті көтеріп, оны ласкамен сылағың келмейді» деді. Ал «Тастағы қылыш» жобасымен тәжірибелі суретші Билл Пит жеке жұмыс істеді. Дисней 1960 жылы Бродвейдегі «Камелот» қойылымын көргеннен кейін жобаны өндіріске енгізуге келісті. Олли Джонстон: «[Калл] Биллге ашуланды, өйткені ол «Шантилер» жобасын көп жұмыстан кейін итермелемеді. Ол: «Мен өте жақсы әтеш суретей аламын» деді. Билл: «Мен де суретей аламын» деді» деді. Пит «жеңіліске қабылдап, «Тастағы қылышқа» мойынсұнуға қаншалықты ұят болғанын» еске алды. «Олар менің олармен бәсекелеспеймін, тек өзім жұмыс істегім келгенін түсінбеді. Мен осы бәсекелестіктің ортасындамын және Уолтты да қуантуым керек еді». Пит өзінің өмірбаянында сценарийлерді дайындаудан бұрын сценарий жазуды шешкенін, бірақ ол оқиғаның «артуриялық аңыз басқа аңыздар мен мифтермен араласқан» деп тапқанын және тікелей сюжеттік желі табу үшін «іріктеу және сұрыптау» қажет болғанын айтты. Дисней алғашқы сценарий жобасын алғаннан кейін, Питке оның мазмұны көбірек болуы керектігін айтты. Пит екінші жобаны оқиғаның драмалық аспектілерін кеңейту арқылы ұзартты, Дисней Флорида штатының Палм-Спрингс қаласынан телефон арқылы мақұлдады. Бұл Артурдың дауысының көріністер арасында және кейде бір көріністе айқын өзгеруіне әкелді. Үш дауыс Артурды американдық акцентпен бейнелейді, бұл ағылшын тіліндегі жағдайдан және басқа кейіпкерлердің көпшілігі сөйлейтін акценттерден айтарлықтай ерекшеленеді. Tor.com онлайн журналының редакторы Мари Несс: «Фильм өсіп-жетілу туралы болғандықтан, бұл мәселе шешілуі мүмкін еді» деп болжайды, үш дауысты Артурдың ақыл-ой және дене дамуын бейнелейтінін түсіндіреді, бірақ «[Райтерман] түсінбеу себептерімен кейбір көріністерде үш дауысты да қалдыруды таңдады, олардың бірдей актер емес екендігіне назар аударды». Ол сондай-ақ «екі [дауыстық актердің] дауысы бір-біріне ұқсас болса, үшіншісінің дауысы мүлдем басқаша екенін» атап өтті. Соңында, ол ағылшын тіліндегі жағдайға қарама-қайшы келетін дауыстардың американдық акценттері мен фильмдегі басқа кейіпкерлердің көпшілігі сөйлейтін акценттер мәселесін атап өтті, «бір ғана оң жағы: Уорттың дауыстық мәселелері британдықтардың бұл жерде де жақсы емес екендігіне назар аударуға көмектеседі».

Анимация

Фильм "Жүз бір далматин" (1961) фильмінде қолданылған анимациялық камераларға суреттерді фотокөшірудің Ксерокс әдісін жалғастырды. Өндіріс барысында тазалау процесін алмастыру үшін "тач-ап" деген қосымша анимациялық техника құрылды. Тазалау процесі көмекші аниматорлардан режиссерлік аниматорлардың эскиздерін жаңа қағаз беттеріне көшіруді қажет етті, содан кейін олар анимациялық камераларға көшірілді. "Тач-ап" жасау үшін көмекшілер аниматорлардың эскиздеріне тікелей сурет салды. Бұл процесті жеңілдетті, бірақ сонымен қатар режиссерлік аниматор Мильт Калдың көмекшілері оның сызықтарын бүлдіреміз деп қорқып жүрді.

Шығару

"Тастан жасалған семсер" фильмі Лондонда 1963 жылдың 12 желтоқсанында тұңғыш рет көрсетілді. Ұлыбританияда 18 желтоқсанда, ал АҚШ-та 25 желтоқсанда кинотеатрларда көрсетілімге шықты. 1972 жылдың 22 желтоқсанында фильм қайтадан шығарылды. 1983 жылдың 25 наурызында "Winnie the Pooh және Eeyore үшін бір күн" атты анимациялық қысқаметражды фильммен бірге фильм тағы да кинотеатрларда көрсетілді.

Үй медиасы

The Sword in the Stone Солтүстік Америкада 1986 жылы VHS, Betamax және Laserdisc форматтарында, Walt Disney Classics коллекциясының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Ол 1989 жылы қайта VHS-те, ал 1991 жылдың 12 шілдесінде VHS және лазерлік дискіде қайта шығарылды. Ұлыбританияда бұл фильм алғаш рет 1988 жылы VHS-те шықты, одан кейін келесі жылы қайта басылды. 1994 жылдың 28 қазанында VHS және лазерлік дискіде тағы бір қайта шығарылым болды, бұл жолы ол Walt Disney Masterpiece Collection жинағының құрамына кірді. Фильм 2001 жылдың 20 наурызында VHS және DVD форматтарында, Walt Disney Gold Classic Collection жинағының бөлігі ретінде ұсынылды. VHS нұсқасына Goofy-дің "A Knight for a Day" атты қысқаметражды фильмі енді, ал DVD-де Mickey Mouse-тың "Brave Little Tailor" атты қысқаметражды фильмі, Disneyland телебағдарламасының "All About Magic" атты эпизоды және фильм туралы фактілер қосылды. Фильмнің DVD-сі 2008 жылдың 17 маусымында 45 жылдық мерекесіне арналған арнайы басылым ретінде қайта шығарылды. Фильмнің 50 жылдығына орай, 2013 жылдың 6 тамызында Blu-ray форматта жарық көрді. Бұл шығарылым фильмнің жаңа ремастерленген нұсқасы деп жарияланғанына қарамастан, үй медиасы сыншылары оны дыбысты азайтуды тым көп пайдаланудың нәтижесінде цифрлық көшірменің "тазаланған" сапасы үшін сынады.

Кассалық жинақ

Алғашқы көрсетілімі кезінде "Тастағы қылыш" АҚШ және Канададағы прокаттан шамамен 4,75 миллион доллар табыс әкелді. 1972 жылғы қайта көрсетілімінде 2,5 миллион доллар, ал 1983 жылғы қайта көрсетілімінде 12 миллион доллар табыс тапты. Фильмнің Солтүстік Америкадағы жалпы табысы 22,2 миллион долларды құрайды.

Сыни қабылдау

"Тастан жасалған семсер" сыншылардың аралас пікірлерін алды, олар оның юморі "беткей сюжеттің" теңгерімін сақтай алмады деп есептеді. Variety басылымындағы Джин Арнел фильмді "Дисней аниматорларының сиқыры мен кейіпкерлерді жасаудағы қиялын тағы да көрсетіп тұр. Бірақ, сценарийдің негізгі сюжет желісінен көп бұрылып, Артур патшаның бала кезі туралы әңгімеге аса қатысы жоқ көбік бұрылыстар жасамай, тікелей баяндалса жақсы болар еді" деп жазды. The New York Times басылымының Bosley Crowther сыншысы фильмді мақтап, "күлкілі көңіл көтеру мен салмақты ойлардың керемет жиынтығы" деді. Оның юморі – барлық жасқа арналған нағыз білімді әзіл, ал Ескі Англияның бесінші ғасырындағы кейіпкерлердің кейбірі – Диснейдің ең тамаша туындылары. Los Angeles Times газетіндегі Филип К. Шеуэр фильмді "әдеттегіден гөрі жақын, кейіпкерлер құрамы шағын, жануарлар мен адамдар бар. Басқа жағдайда, жас көрермендер оны Диснейдің әдеттегі мультфильмдерімен салыстыра алады. Бұл Т. Х. Уайт Артур патша туралы осы күрделі трилогиясының үшінші бөлімін жазғанда ойлаған нәрсе болмаса керек, бірақ ол Камелот сахнасынан алынған үшінші бөліктен гөрі әлдеқайда жанды" деп сипаттады. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі көрсетілген, орташа бағасы - көрсетілген рецензиялардың негізінде. Сайттың сыншыларының пікірі: "Артур патшаның аңызын лайықты бейнелеген "Тастан жасалған семсер" салыстырмалы түрде әсерсіз анимациядан зардап шегеді, бірақ оның кейіпкерлері әлі де есте қалады және қызықты". Common Sense Media сайтынан Нел Миноу фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, "тамаша" классика Артур аңызын жандандырады деп жазды. Нил Синиард "Диснейдің ең жақсысы" кітабында фильмнің аса танымал болмаса да, тамаша анимацияға, күрделі құрылымға ие екенін және Диснейдің басқа фильмдерінен гөрі философиялық екенін айтады. Синиард Уолт Диснейдің Мерлинде өзінің бір бөлігін көргенін, ал "жағымды күн сәулесін жек көретін" Мим сыншыларды бейнелейтін болса керек деп болжайды. 2008 жылы "Тастан жасалған семсер" Америка кино институтының "Ең үздік 10 анимациялық фильм" тізіміне енген 50 фильмнің бірі болды, бірақ ол ең үздік 10 фильмнің қатарына ілікпеді.

Мұра

Фильмдегі кейіпкерлердің бірнешесі House of Mouse телесериалында жиі пайда болды. Мерлиннің дауысын Гамильтон Кемп жазды және ол "Rent Day" эпизодында көрінеді. Уорт та сериалда бірнеше рет пайда болды, көбінесе Мерлинмен бірге көпшілік көріністерінде. Ол "Микки мен Шелби" эпизодында мультфильм аяқталғаннан кейін Мерлинмен бірге көрермендердің арасында да көрінеді. Сэр Кей "Фон Дрейктен сұра" эпизодында Артур, Мерлин және Мадам Миммен бірге тастан семсерді тартып алуға тырысқанда пайда болды. Мадам Мим "Миккидің зұлымдар үйі" фильмінің спин-оффында зұлым рөлінде көрінеді. Бұрын Мерлин Дисней парктеріне жиі келген, фильмнен жалғыз кейіпкер ретінде Диснейленд курорты мен Уолт Дисней әлемі курортында жанкүйерлермен кездесіп, сәлемдесу үшін кейде пайда болатын. Ол Диснейленд паркіндегі Уолт Диснейдің "Айқым парадының" ашылу бөлігінде де пайда болды. Сонымен қатар, ол Диснейлендтегі Fantasyland-тегі Король Артур айналмалы аттракционында Тасқа салынған семсер рәсімін өткізеді. 2014 және 2015 жылдары Ұлыбританияның Change4Life денсаулық сақтау бағдарламасы Disney демеушілігімен жазғы "10 минуттық сергіту" бағдарламасын жарнамалау үшін "Higitus Figitus" әнін саундтрек ретінде пайдаланды.

Комикстер

Дисней комикстерінде Мадам Мим Дональд Дактің әлеміне қабылданды, онда ол кейде Magica De Spell, Witch Hazel және/немесе Beagle Boys тобымен бірігіп жұмыс істейді. Ол сондай-ақ Микки Маустың әлемінде де пайда болды, онда ол кейде Қара Питпен, ал бір кезде Фантом Блотпен бірлесіп жұмыс істеді. Ол бірнеше оқиғада Капитан Крюкке ғашық болды, ал басқаларында Фантом Блотқа. Данияда немесе Нидерландыда жарық көрген комикстерде ол өзінің шын зұлымдығын жоғалтып, эксцентрикалық, жабық және күңкіреуіш, бірақ салыстырмалы түрде әдепті болып көрінеді. Мим 1960-1970 жылдары Studio Program компаниясының АҚШ-та шығарған көптеген комикстерінде, көбінесе Magica-ның серігі ретінде пайда болды. Көптеген оқиғалар Еуропа мен Оңтүстік Америкада жарияланды. Суретшілердің қатарында Джим Флетчер, Тони Стробл, Вольфганг Шефер және Катя Шефер бар. Осы оқиғаларда бірнеше жаңа кейіпкерлер енгізілді, соның ішінде Мим мен Магиканың шәкірті Самсон Хекс. Мерлин, Архимед және Мимнің итальяндық Дисней комикстеріндегі тұңғыш дебюті "Маго Мерлино презента: Паперино е ла 850" атты есімдері қалып қойған оқиғада болды, ол Topolino "libretto" #455-#464-те тоғыз бөлімге бөлініп, 1964 жылдың 16 тамызы мен 18 қазаны аралығында жарияланды. Оқиғада Скрудж МакДак Дональд Дактің және Хьюи, Дьюи және Луидің 1964 жылғы Токиодағы Жазғы Олимпиада ойындарының Олимпиадалық отын жағу үшін қолданылатын арнайы газды жеткізуін тапсырды, оның қасиеттерін сынау үшін әлемнің ең әртүрлі климаттарынан өтеді. Алайда, Дональдтың 313 нөміріндегі машинасы бұзылады, бірақ Мерлин пайда болып, сиқырлы түрде Fiat 850 (Fiat оқиғаның демеушісі болды) жасайды. Бірақ Мим газды иеленгісі келеді және Бигл Бойздарды олардың соңынан жібереді. 850 (алғашқыда жаман адамдардың жалпы, Эдсел сияқты машинасына қарама-қарсы қойылған), Мерлиннің сиқырының арқасында, қаздарға өздерінің міндеттерін сәтті орындауға көмектесетін ерекше қасиеттерді көрсетеді.

Бейне ойындар

Мим ханым «World of Illusion» видео ойынында төртінші босс ретінде күтпеген жерден пайда болды. Мерлин – «Kingdom Hearts» сериясының көмекші кейіпкері. «Kingdom Hearts»-та Траверс-таундағы тасталған шатырда Синдерелланың Фея Құдайы анасымен бірге тұратын Мерлин, король Миккидің бұйрығымен Сораны, Дональдты және Гуфиді сиқыр өнеріне үйрету үшін жібереді. Оның «Жүз акрлық орман» атты ескі кітабы бар, ол Винни Пухтің мекені. Алайда кітаптың беттері жыртылып, ғарышқа шашылып кеткен, сондықтан Мерлин Сорадан оларды әкеліп беруін сұрайды. «Kingdom Hearts II»-де, қазір Джефф Беннетт дауыстаған Мерлин, Леон тобына қаланың жаңару комитетінің құрамында көмектесу үшін Hollow Bastion-ға көшіп келді, бірақ ол Сидпен келіспейді, ол Мерлиннің сиқырынан гөрі өз компьютерлік білімін артық көреді. Мерлин Сораны, Дональдты және Гуфиді тағы да сиқыр өнеріне үйретеді және олардан Пух ертегі кітабының ұрланған бөліктерін қайта табуды сұрайды. Ойынның бір сәтінде ол Дисней сарайына патшайым Минни шақырылып, Мелисентаның қаупіне қарсы тұрады және үштікке Дисней сарайының өткеніне (Уақытсыз өзен) апаратын есік салады. «Kingdom Hearts Birth by Sleep» преквелінде Мерлин Террамен, Аквамен және Вентустың кездесіп, олардың барлығына Жүз акрлық орманға кіруге рұхсат береді. Преквелде сондай-ақ Терраның Radiant Garden-де кітапты тауып, оған бергені айтылады. Серия авторы Тетсуя Номураның сөзіне сүйенсек, «The Sword in the Stone» негізіндегі әлем бастапқыда «Kingdom Hearts 3D: Dream Drop Distance» ойынында болуы керек еді, бірақ бұл идеядан бас тартылды. Мерлин «Kingdom Hearts III»-те қайта оралады, онда ол Сорадан Пухтің ертегі кітабын қайта жаңартуын сұрайды (бұл жоғалған беттерді табуды білдірмейді), бірақ одан арғы оқиғаға қатыспайды, орнына уақытын Twilight Town-дағы Ремидің бистросында шай ішумен өткізеді. Мерлин «Disney Magic Kingdoms» әлем құрушы видео ойынында ойыншыға ойын барысында кеңесші ретінде және «Merlin's Shop» дүкенінің иесі ретінде пайда болады, онда ойыншылар ойын ішіндегі заттарды сатып ала және сата алады, сондай-ақ Мерлин орындай алатын басқа да мүмкіндіктер бар. 2023 жылдың қараша айындағы жаңаруда Мерлин толыққанды ойналатын кейіпкерге айналды, сонымен қатар Артур да ойынға қосылды; екеуі де фильмнің 60 жылдығын мерекелеу үшін жасалды. Мерлин сондай-ақ «Disney Dreamlight Valley» ойынындағы тұрғындардың бірі ретінде пайда болады, ол ойынның басында ойыншыға жаңа механиканы үйрететін кеңесші рөлін атқарады.

Тірі экшн фильмге бейімделген

2015 жылдың шілдесінде толық метражды фильмнің түсірілімге түсірілуі жобасы басталды, сценарийін Брайан Когман жазды, ал Бригам Тейлор продюсерлік міндетін атқарды. 2018 жылдың қаңтарында Хуан Карлос Фреснадилло режиссер болып тағайындалды. Келесі айда фильмнің премьерасы эксклюзивті түрде Disney+ платформасында өтетіні мәлім болды. Енрике Чедиак қыркүйек айында оператор болып, ал Эухенио Кабальеро желтоқсан айында суретші-қоюшы ретінде командаға қосылды.

Тірі экшн фильмнің қосымшасы

2021 жылдың қазан айында Disney компаниясы Т. А. Барронның «Мерлин сагасы» романының жеке актерлік ойынмен түсірілген нұсқасын жасауды жариялады, режиссерлік жұмысты Майкл Мэтьюс жүзеге асырмақ. Түсірілімдер Ұлыбританияда, Pinewood Studios (Лондон), Тинтагель қамалы және Сомерсет графтығындағы Гластонбери аймағында өтеді.

Тасқа жазылған

2023 жылы «Бұрылып өрген оқиғалар» сериясының бөлігі – «Тасқа қадалған» жасөсперімдер романы жарық көрді. Онда Артурға семсерді тастан суыруға Мадам Мимнің сиқыры көмектессе, қандай оқиғалар орын алатынын көрсететін балама жағдай баяндалады.