Кіріспе

Испан суретшісі Эухенио Фернандес Граннелл (28 қараша 1912 – 24 қазан 2001), соңғы испан сюрреалисі ретінде танылған, суретші, профессор, музыкант және жазушы болған. 20 ғасырдың басындағы саяси белсенді ретінде Граннелл демократиялық социализмді ашық қолдап, тоталитаризмге қарсы күресті. Евгений әскери қызметін өткерген кезінде троцкистерге қосылып, 1935 жылы POUM (Partido Obrero de Unificación Marxista / Марксистік бірігудің жұмысшы партиясы) партиясының белгілі мүшесіне айналды. Азамат соғысынан кейін Граннелл Францияға қашып, онда концлагерьге қамалды. Алайда, қашып шыққаннан кейін Америкада саяси пана іздеді. Сюрреалист суретші ретінде Эухенионың туындылары негізінен табиғатты және Американың жергілікті символикасын зерттейтін жарқын түстермен ерекшеленеді. Оның ең танымал туындылары: "Autorretrato" (1944), "Elegía por Andrés Nin" (1991) және "Crónica de los fiscales de los años horrendos" (1986). Граннеллдің туындылары Андре Бретон және Марсель Дюшан сияқты басқа сюрреалистермен бірге Маехт галереясы, Бодли галереясы, Заманауи өнер мұражайы және Қазіргі заманғы өнер мұражайындағы көрмелерге қосылды. Граннелл өзін ақын, эссеші және романист ретінде де таныстырып, барлығы 15 кітап жариялады. Оның алғашқы және ең танымал туындыларының бірі – "El hombre verde" ("Жасыл адам", 1944) және "Lo que sucedió" ("Не болды"), ол өзі суреттеген және жобалаған кітабы, ол 1969 жылы Мексиканың "Дон Кихот" романының сыйлығын жеңіп алды. 1960 жылдардың ортасынан зейнеткерлікке шыққанға дейін Бруклин колледжінде испан әдебиетінен профессор болып жұмыс істеді. Эухенио Граннелл қоры 1995 жылы суретшінің өмірі мен шығармашылығын сақтау мақсатымен құрылды, оның майлы бояулары, суреттері, құрылымдары, коллаждары және архивтері осы қорына жиналды. Музей сонымен қатар Жоан Миро, Вифредо Лам, Хосе Кабальеро, Уильям Копли, Эстебан Франсес, Марсель Дюшан және Пабло Пикассо сияқты басқа сюрреалистердің мұрасын сақтауға да атсалысады.

Ерте өмір

Галисияда, А Корунья қаласында туған Эухенио Фернандес Граннелл музыкант және саяси радикал ретінде бастады. Жастық шағында ол ағасы Мариомен және басқа да достарымен бірге SIR (Sociedad Infantil Revolucionaria) журналын құрды. 1928 жылы Граннелл Мадридтегі Escuela Superior de Música del Real Conservatorio музыка мектебіне түсті. Оның достарының арасында Маружа Малло, Хоакин Торрес Гарсия, Альберто Санчес Перес, Вифредо Лам және Рикардо Бароха болды. Азамат соғысы кезінде ПОУМ мүшесі ретінде Эухенио "La Nueva Era", "La Batalla" және "El Combatiente Rojo" газеттеріне белсенді үлес қосты. 1939 жылы ол елден қуылды, Францияға келгеннен кейін бірнеше ай бойы интернация лагерьлерінде ұсталды, бірақ ақырында Парижге қашып кетуге мүмкіндік алды. Француз астанасында ол Азамат соғысына дейін Мадридте бастаған Бенджамин Перет және Вифредо Ламмен достығын жалғастырды. Граннеллдің Троцкиймен байланысы оны фашистер мен сталинистердің жауына айналдырып, өмірін жер аударылу мен қашумен белгіледі. Мария Замбраноның ХХ ғасырдың басында Испания туралы айтқандай, ел "тарату мен ысырапшылықтың шебері" болды, өйткені ол ең көрнекті суретшілері мен зиялыларын басқа елдерге ауыр қашуға мәжбүр етті. Граннелл осындай жер аударылғандардың бірі болды, Францияда, Доминикан Республикасында, Пуэрто-Рикода, Гватемалада және Нью-Йоркте тұрды. Доминикан Республикасында ол басқа испандық жер аударылғандармен бірге болды, олардың ішінде суретшілер Хосе Вела Занетти және Жозеп Гаусакс, сондай-ақ Влады Серж, Сегундо Серрано Понсела және Висенте Льоренс сияқты жазушылар бар еді. Граннелл Доминикан Республикасында суретші ретінде өмірін бастады. Ол сонымен қатар, Испаниядан пана іздеген музыкант Энрике Чапимен бірге құрған Ұлттық симфония оркестрінде скрипка ойнауды жалғастырды. Андре Бретон аралға қысқа сапармен келгенде, Граннеллдің суреттері оған ұнады және оны осы жолда жалғастыруға шақырды. Бретон Граннелл, Альберто Баэза Флорес (Чили саясаткері) және бірнеше доминикан жазушылары құрған "La Poesía Sorprendida" журналына да жоғары баға берді. Граннелл осы Кариб аймағындағы аралда өнер саласында маңызды мұра қалдырды.

Доминикан Республикасы

1940 жылы Доминикан Республикасына келген Граннелл әлі сурет салу қабілетін ашқан жоқ. Алғашқыда ол музыкант Касал Чапимен бірге ұйымдастырған Ұлттық симфониялық оркестрде скрипкашы, ал La Nación газетінде журналист болып жұмыс істеді. 1941 жылы ол сурет салуды бастады және 1942 жылы «Заманауи испан суретшілерінің жеке көрмесі» атты көрмеге қатысты. Граннеллдің алғашқы жеке көрмесі 1943 жылы өтті, онда 44 сюрреалистік картина қойылды. Бұл елдегі сюрреализм туындыларының алғашқы көрмесі болды. 1945 жылы тағы бір жеке көрме ұйымдастырып, 200 жұмысын көрсетті. 1946 жылы Пуэрто-Рико және Гватемалада көрме өткізді. Сол жылдың соңында ол диктатор Трухильоны қолдау құжатына қол қоюдан бас тартқандықтан Доминикан Республикасынан кетіп қалды. Граннелл доминикандық ақындар мен чилилік дипломат Альберто Баэза Флореспен бірге авангардтық журнал және әдеби қозғалыс – La Poesía Sorprendida-ны құрды.

Гватемала мен Пуэрто-Рико

1946 жылы Граннел Доминикан Республикасынан Мексикаға партиялық жолдасы Коста Амикпен жұмыс істеу ниетімен аттанды. Бірақ Гватемалаға тоқтағанда Граннел мен оның әйелі Ампаро Гватемала қаласын ұнатып, онда қалуға шешім қабылдады. Ол жерде өнер профессоры болып жұмыс істеді, журналдарға материалдар жазды, радиода өнер және суретшілер туралы бағдарламалар жүргізді, сонымен қатар сурет салу мен жазумен айналысып тұрды. Граннелдің Гватемаладағы қызметі Гватемала революциясы кезіндегі жағдайдың шиеленісуінен кейін, 1948 жылғы парламент сайлауынан соң және 1949 жылғы әскери төңкеріс әрекетінен ұзаққа соқпады. Граннелдің саяси көзқарастары оны зорлық-зомбылықтың нысанасына айналдырып, түнгі уақытта қашуға мәжбүр етті. Пуэрто-Рико университетінің ректоры Хайме Бенитес бірнеше жыл бұрын Граннелдің аралдағы көрмесінде онымен танысқан еді. Ол оған және оның отбасына Пуэрто-Рикоға көшіп келіп, университеттің өнер профессоры болуға шақырды. Оның аралдағы тұруы өте жемісті болды. Осы кезеңде ол Андре Бретонның "Martinique: Charmeuse de serpents" кітабы үлгісінде жазылған "Isla cofre mítico" (1951) атты қысқа кітабын жариялады. Ол студенттерінің заманауи өнерге деген қызығушылығын оятты, олардың көпшілігі сурет салуды жалғастырып, "El Mirador Azul" деп аталатын өнер тобын құрды. Доминикан Республикасындағыдай, Граннелдің Пуэрто-Рико университетіндегі еңбектері аралда оның кеткенінен кейін де дамып келе жатқан күшті өнер мектебін құрды.

Нью-Йорк

1952 жылы Гранел Доминикан Республикасында танысқан испандық елдесі Хосе Вела Занеттимен бірге Нью-Йоркке сапар шекті. Ол жерде Вела Занетти арқылы Марсель Дюшаммен танысып, берік достық қарым-қатынас орнатты. 1957 жылы демалыстан кейін Гранелл отбасымен Нью-Йоркке көшіп, 1985 жылға дейін Манхэттеннің Upper West Side ауданында тұрды, содан кейін Гранелл отбасы Испанияға оралды. Осы жерде Гранелл Бодли галереясында бірнеше көрме ұйымдастырды; олардың кейбіреуі жеке көрмелер, ал қалғандары Рене Магритт, Макс Эрнст және Дюшан сияқты сюрреалистермен бірлескен көрмелер болды. Ол Жаңа Мектепте әлеуметтік зерттеулер бойынша әлеуметтануды оқып, Пикассоның «Герника» туындысын жеке зерттеуі бойынша докторлық диссертациясын қорғады: «Пикассоның «Герникасы». Испан дәуірінің аяқталуы» (UMI Research Press, 1967 және 1981). Гранелл Нью-Йорк қалалық университетінде (CUNY) испан әдебиеті профессоры болды.

Испанияға оралу

1985 жылы Гранелл Испанияға оралды, онда ол көптеген сыйлықтар мен марапаттармен марапатталды, мысалы Министрлер Кеңесінің берген "Көркем өнердің алтын медалі", сондай-ақ 1995 жылы "Пабло Иглесиас атындағы өнер сыйлығы". Евгений Гранелл қоры 1995 жылы оның туған қаласы Сантьяго-де-Компостелада, Испанияда құрылды. Бұл әлемдегі сюрреализмге толыққанды арналған жалғыз мұражай, онда оның 600-ға жуық картинасымен қатар Пикабия, Дюшан, Ман Рей, Жоан Миро, Эстебан Франсес және Филип Вест сияқты суретшілердің көптеген туындылары сақталған. Гранелл Испанияда бірнеше кітаптың жаңа басылымдарын шығарды, соның ішінде "La novela del Indio Tupinamba" кітабын – испандық Азамат соғысының сюрреалистік, жеке және бірегей көрінісін. Бұл кітап кейін ағылшыл тіліне аударылып, City Lights баспасында жарық көрді. 1996 жылы Фернандо Кастро Флорестің алғы сөзімен жарық көрген тағы бір маңызды қайта басылым – "Isla cofre mítico" еңбегі болды. Гранелл 1941 жылы Доминикан Республикасында танысқан Андре Бретон мен оның әйелі Элизе "Isla" кітабын арнады. Гранелл Бретонмен достығында және Бретонның жақтаған сюрреалистік идеалдарына берілгендігінде тұрақты болды. Соңғы зерттеулер "Isla cofre mítico" еңбегінің бұл достықтың нәтижесі ғана емес, сонымен қатар Гранеллдің поэзия мен көркемдік шығармашылықтың толық азаттығына, атап айтқанда сюрреалистік философиялық идеалға адал болуының мысалы екенін көрсетеді. Евгений Гранелл қоры 1995 жылы Сантьяго-де-Компостелада құрылды. Тарихи орталықтағы Плаза-дель-Торалда орналасқан бұл қорға Гранелл өзінің көптеген туындыларын (майлы бояулар, суреттер, құрылымдар, табылған заттар), сондай-ақ басқа сюрреалистік суретшілердің туындыларын сыйға берді. Оның кітапханасы мен мұрағаты да осы қорда сақталған. Гранелл 2001 жылы Мадридте қайтыс болды. Оның жеке мұрағатының маңызды бөлігі Барселонадағы Pavelló de la República CRAI кітапханасындағы Университетте сақталған және Испаниядағы Азамат соғысы, эмиграция, франкизм, POUM және мәдени шаралар туралы баспасөз материалдарынан тұрады. Алайда, оның мұрағатының көп бөлігі Эухенио Граннелл қорында сақталған.

Шығармалары

Гранеллдің туындылары, барлық сюрреалистер сияқты, оның сана-сезімінің тереңдігінен туындағанмен, ол өмір сүрген орындардың, әсіресе Кариб теңізінің шаттығы мен испан және жергілікті мәдениеттердің үйлесімінің ықпалында. Сюрреализм өнердің қоғамдық функциясын жеке тұлға мен қоғамды ақыл-естің қысымынан босатудан басқа мойындамайды, бұл авторға өз инстинкттері мен армандарымен бөлісуге мүмкіндік береді. 1959 жылы Андре Бретон сюрреализмнің қырық жылдығын тойлау үшін «Сюрреализмге құрмет» көрмесін ұйымдастырды, онда Сальвадор Дали, Жоан Миро, Энрике Табара және Эухенио Граннеллдің туындылары қойылды. Граннеллдің туындыларында ешқандай цензура жоқ. Поэзия гүлдейді, танылмайтын бейнелерді жамылып, ағаштар, жануарлар мен адамдар гибридтік жаратылыстарға айналады, олар үнемі метаморфозаға ұшырайды. Күшті түстер скульптуралық композициялармен үйлесіп, формальді ұштардың шегінде тұрған адамдардың бейнесін немесе белгісіз әлемнің шағын көрінісі сияқты көрінетін ерікті композицияларды көрсетеді. Сюрреалистер бостандыққа ұмтылыстың көрінісі ретінде жақсы көретін ойыншылдық, осы суретшінің барлық туындыларына сіңген. Граннеллдің әңгімелері мен жазбалары әрдайым салтанаттылықты және ақыл-есті әжуалайды. Оның картиналары, мүсіндері және дайын заттары – бостандық пен сезімдердің тазалығына арналған терең әдемі мақтау. Граннелл мен оның туындылары туралы негізгі кітаптар, мысалы, монографиялар мен каталогтар көбінесе испан немесе галисиан тілінде жазылған, бірақ олар әлемнің барлық кітапханаларында, соның ішінде АҚШ-та қол жетімді. Fundación Granell басып шығарған Граннелл көрмелерінің барлық каталогтары ағылшын тілінде де жазылған. Граннелл сонымен қатар Пикассоның «Герника» картинасына арналған ойлар мен сындық пайымдаулар кітабын жариялады, бұл кітап ағылшын, испан және галисиан тілдерінде қол жетімді («Әдебиеттер» бөлімін қараңыз). Граннеллдің туындылары Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайы және Мадридтегі Рейна София мұражайы сияқты ірі мұражайларда көрсетілген.

Фильмдер

1960 жылдардың басында Эухенио Граннелл 8 мм форматта эксперименталды фильмдер сериясын түсірді және бірнеше сюрреалистік фильмдердің сценарийлерін жазды. Оның фильмдерін екі салаға бөлуге болады: бір жағынан, ол фотоға түсірілген фильмдер жасады, олар сюрреалистік повествованиеден – «Película hecha en casa con pelota y muñeca» (1962) фильмінен бастап, таза киноға дейін жетеді; екінші жағынан, суретке түсірілмеген абстрактты фильмдер бар, онда суретші тікелей фильм таспасын және оның эмульсиясын өңдеді. «Trompos» (1961) және «Middlebury» (1962) – таза, сюжетсіз киноның мысалдары. Біріншісінде Марсель Дюшан Граннеллге сыйлаған айналмалы ойыншықтар экранда қозғалады, алаң мен алаңнан тыс кеңістікпен ойнайды. «Middlebury» екі катушкадан тұрады, онда ауылдағы кездесу екі рет түсірілген, сондықтан барлық кадрлар бір-біріне нақышымен жабыстырылған. «Casa» (1963) – суретшінің үйінің ішкі кеңістігін бейнелейтін қысқа туынды. Абстрактты фильмдер: «Invierno» (1960), «Lluvia» (1961) және «Dibujo» (1961). Біріншісі мен соңғысы тікелей целлюлоидқа боялған, ал «Lluvia» фотоэмульсияны сызып, бейнелерін жасайды.

Эухенио Гранеллдің әдебиеті

Евгенио Граннел Мексикада үш роман жариялады. La novela del Indio Tupinamba (1959) – "саяси сатира" және Испания Азамат соғысының аллегориясы; El clavo (1967) – "дистопия", ал Lo que sucedió (1968) 1967 жылғы Дон Кихот сыйлығының иегері болды, бұл – "әлеуметтік хроника". La novela del Indio Tupinamba Дэвид Коултердің аудармасында "The Novel of the Tupinamba Indian" деген атпен ағылшын тіліне аударылды (City Lights Publishers, 2018).

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Пикассоның "Герника" картинасы: испан дәуірінің соңы. Энн-Арбор, Мичиган: UMI Research Press, 1967, 1981 ж. Тупинамба үндісінің романы, Дэвид Коултер аудармасы. Сан-Франциско, Калифорния: City Lights Books, 2018 жыл. Эухенио Фернандес Граннелл; Сезар Антонио Молина, Эухенио Граннелл. А Корунья: Diputación Provincial de A Coruña, 1994 жыл.

Граннелл, Эухенио Фернандес және

Карлос Ариас, Эухенио Гранелл, Галисияның Xunta, 2005. Галлия тіліндегі биография. Карлос Ариас, Un hereje contemporáneo, Fundación Eugenio Granell, 2017 жыл. Дизайн және макетация Тереза Табоада. Испан тіліндегі өмірбаян. Хуан Мануэль Боне, Эммануэль Гигон, Фернандо Кастро, Жан Марсель, Эдуард Ягуэр, Жан Шустер, Мартика Савин, Сюзанна Кленгель, Лурдес Андраде, Андре Койн, Марселин Плейнет, Белинда Ратбоун, Хосе Пьер. Ескі және жаңа әлем арасындағы сюрреализм, 1989. Хуан Рамон Хименес, Фернандо Кастро Флорес. Кофре Митико аралы, 1996 жыл. W. Solano, Pelai Pagès i Blanch, E. Castro, MD Genovés, P. Erdociain, D. Pereira. Эухенио Граннелл, POUM-нің жақтасы, Fundación Eugenio Granell, 2007-2008 жылдар. Галлия және ағылшын тілдеріндегі мәтіндер. et al., "Эухенио Гранеллдің естеліктері мен ойлары", Xan Leira-ның аудиовизуалды тарихы; J. L. Abalo-ның суреттері, Memoria Viva, 2007. et al., "2012. Эухенио Гранеллдің туылған күніне 100 жыл толуы", "Гранелл және Ампароның шығармашылығының жаңа көзқарастары", "Көрме алаңдары", "Жеке мәтіндер", "Аудармалар", Fundación Eugenio Granell, көптеген қолдаулармен, 2012.