Кіріспе

Соңғы саяси партия мүшесінен туындаған шақыру

АҚШ саясатында, бастапқы шақыру – бұл сайлауда тағайындалған лауазымды иеленушінің осы саяси партияның мүшесімен алғашқы сайлауда сынға алынуы. Мұндай оқиғалар, бейресми түрде "шақырылу" деп белгілі, АҚШ-та сирек кездеседі, себебі дәстүрлі түрде саяси партиялар партиялық біртінделік пен қарсы партияға орынды жою мүмкіндігін азайту үшін қазіргі лауазымды иеленушілерді қолдайды. Бұған қоса, лауазымды тұлғалар көбінесе өз партияларының де-факто көшбасшылары ретінде қарастырылады, олар саясатты қалыптастыруға және істерді өздері қалағанша басқаруға құқылы. Сондықтан бастапқы шақыру осы "лауазымдық жеміске" кедергі келтіреді және көбінесе жақтырмайды. Бұл термин әдетте сайланған лауазымды тұлғаларға қарсы шақыруды сипаттау үшін қолданылса да, тағайындалған АҚШ сенаторлары сияқты лауазымды тұлғаларға да қолданылады.

Қауіпсіз орындықтардағы жиілік

Бір саяси партияның басым бақылауындағы немесе тіркелген сайлаушылардың көпшілігі (партия тіркеуі талап етілетін аймақтарда) бір партияға жататын (қауіпсіз орын) аймақтарда, қарсы партиялардың жемісті бәсекелесуге жеткілікті қолдау жинау қаупі азаяды. Мұндай аймақтарда, әсіресе сайлау округтерінің шекаралары манипуляцияланған жағдайларда, партия мүшелері қазіргі биліктегілерге қарсы шығуға бейімдірек болады, себебі орынды жоғалту күтілмейді.

Сайлаушылардың бұрмаланған пікірі және мәселелерді қорғаушы топтардың қатысуы

АҚШ-тағы алғашқы сайлауларға қатысушылардың саны көбінесе өте төмен болады. Сонымен қатар, көпшіліктің шағын бөлігі ғана барлық алғашқы кандидаттардың ұстанымдарын біледі, себебі мұндай сайлауларда бұқаралық ақпарат құралдарында жарнама көбінесе аз немесе мүлдем қолданылмайды. Партия белсенділері, идеологтар және жергілікті партия жетекшілері сайлауға келгендердің үлкен бөлігін құрауы мүмкін, немесе олардың шешімдеріне пропорционалдан тыс әсер ете алады. Бұл жағдай, мысалы, қару-жарақтарды бақылау, салық салу немесе аборт сияқты бір ғана мәселеге назар аударатын ұйымдарға мүмкіндік береді. Мұндай ұйымдар өз қолдаушыларын дауыс беруге барудың қиындықтарына шыдауға көндіре алады, ал басқа да сайлау құқығы бар азаматтар "маңызды емес сайлау" үшін уақытын жұмсағысы келмейді.

Президенттік

1972 жылы заманауи алғашқы сайлау жүйесі енгізілгеннен бері, қазіргі президентті ешқашан негізгі қарсыласы жеңген емес, бірақ негізгі сынға тап болған әрбір президент жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1992 жылы Республикалық партияның президенттік праймеризінде президент Джордж Буш-әкесі, жаңа салықтарды енгізуге мәжбүр болғанына қарамастан, осы уәдесін бұзғаны үшін республикалық партияның консервативті қанатының қолдауын жоғалтты. Пэт Бьюкенен оған қарсы шықты, бірақ ешқандай сайлауда жеңіске жетпеді, алайда дауыстардың шамамен төрттен бірін алды. Жалпы сайлауда тәуелсіз кандидат Росс Перо бюджет тапшылығын өзінің сайлауалды науқанының басты мәселесі етіп қойды. Буш жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1980 жылы Демократиялық партияның президенттік праймеризінде 1979 жылғы мұнай дағдарысы мен инфляцияның өсуіне байланысты беделі төмендеген президент Джимми Картерге Массачусетс штатының сенаторы Тед Кеннеди және Калифорния штатының губернаторы Джерри Браун қарсы шықты. Браун сәуір айында жарыстан шықты, ал Кеннеди 12 праймеризде жеңіске жетті. Картердің беделі Ирандағы кешірілген азаматтар мәселесін шешудегі бастапқы әрекеттерінен кейін көтерілді, бірақ Тед Кеннедиге қарқын жиналды. Ол Картердің кешірілген азаматтарды құтқару әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін бірнеше маңызды праймеризде жеңіске жетті, бұл Картердің басшылық қабілетіне күмән тудырды. Картер делегаттардың көп бөлігін сақтап, 1980 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвентте бірінші раундта жеңіске жетті. Картер жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1976 жылы Республикалық партияның президенттік праймеризінде президент Джеральд Форд, президенттікке және вице-президенттікке сайланбаған, Ричард Никсонның вице-президенті болып тағайындалғаннан кейін президенттікке көтерілген, Калифорния штатының бұрынғы губернаторы Рональд Рейганнан қарсылық көріп, оған қарсы шықты. Фордтың беделі Уотергейт жанжалындағы рөлі үшін Никсонды кешіру туралы шешімінен зардап шекті. Рейган 24 праймеризде жеңіске жетті, бірақ 1976 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте Фордтан шамалы есебімен жеңіліп қалды. Форд жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1968 жылы Демократиялық партияның президенттік праймеризінде президент Линдон Б. Джонсонға Вьетнам соғысына қатысуға қарсы бағдарламамен шыққан сенатор Юджин Маккарти қарсылық көрсетті. Джонсон Нью-Гэмпшир штатының праймеризінде жеңіске жетсе де, оның көрсеткіші қазіргі президент үшін нашар деп есептелді және ол жарыстан көп ұзамай шығып кетті. 1952 жылы Демократиялық партияның президенттік праймеризінде президент Гарри С. Трумэнге сенатор Эстес Кефовер қарсы шықты. Трумэн Нью-Гэмпшир штатының праймеризінде Кефоверге жеңіліп, көп ұзамай жарыстан шығып кетті. 2020 жылғы Массачусетс штатындағы АҚШ Сенатына сайлау: Эд Маркиге Демократиялық партияның праймеризінде Джо Кеннеди III қарсы шықты. Марки Демократиялық Сенаттың басшылығының қолдауын алды, ал Кеннеди Демократиялық Өкілдер палатасының басшылығының, соның ішінде спикер Нэнси Пелосидің қолдауын алды, бұл партия басшыларының негізгі сайлауда қарсылап отырған үміткерді қолдауы сирек кездесетін жағдай. Марки қайтадан кандидат болып тіркелді және жалпы сайлауда жеңіске жетті. 2012 жылғы Индиана штатындағы АҚШ Сенатына сайлау: алты мерзім бойы сенатор болған Ричард Лугар Республикалық партияның праймеризінде Ричард Мурдокттан жеңіліп қалды. Лугар Обама әкімшілігімен ынтымақтастыққа дайын болғаны үшін республикалық сайлаушылардың арасында беделін жоғалтты. Мурдок жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 2010 жылғы АҚШ Сенатының сайлаулары: Пенсильвания штатында республикашыл болып, кейін демократқа айналған Арлен Спектер Демократиялық Сенаттың басшылығы мен Ақ үйдің қолдауына қарамастан Джо Сестактан қайта тіркелуге құқығын жоғалтты. Сестак жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. Аляска штатында Лиза Мурковски Республикалық партияның праймеризінде Чай партиясы қозғалысы қолдаған Джо Миллерден жеңіліп қалды. Мурковски сайлауда өздігінен жазылған үміткер ретінде жеңіске жетті. 2006 жылғы Коннектикут штатындағы АҚШ Сенатына сайлау: Джо Либерман Джордж Буш әкімшілігі кезінде консервативті саясатты қолдағаннан кейін Демократиялық партияның тікелей сайлауында Нед Ламонттан жеңіліп қалды. Либерман тәуелсіз кандидат ретінде қайта сайланды. 2002 жылғы Нью-Гэмпшир штатындағы АҚШ Сенатына сайлау: Боб Смит Джон Э. Сунунудан жеңіліп қалды. Смит үш жыл бұрын Республикалық партиядан шығып, оның платформасы "жазылған қағазға тұрмайды" деді, бірақ кейіннен өзінің қателігін мойындап, қайта қосылды. Сунуну жалпы сайлауда жеңіске жетті. 1992 жылғы Иллинойс штатындағы АҚШ Сенатына сайлау: Алан Дж. Диксон Клэренс Томасқа Жоғарғы Сотқа бекіту үшін дауыс бергеніне байланысты туған даудан кейін Кэрол Мосли Брауннан Демократиялық партияның тікелей сайлауында жеңіліп қалды, бұл демократтарды ашуландырды. Мосли Браун жалпы сайлауда жеңіске жетті.

АҚШ үйі

1946 жылдан 2018 жылға дейін бастапқы сайлауда қатысқан қазіргі өкілдердің бар болғаны 1,6% қарсыластарынан жеңілді. Бұл көрсеткіге, округтерді қайта бөлу нәтижесінде мандаттары қысқарғандықтан, өкілдердің өзара сайлауы да кіреді, бірақ мұндай жағдайлар әдетте бастапқы сайлау күресі деп есептелмейді. Қайта бөлу жылдарын ескермегенде, қазіргі өкілдердің 1%-дан азы жеңіліске ұшырайды. Сондай-ақ, қарсыласы жоқ немесе номиналды кандидаттарға қарсы сайлауға түскендер де осы көрсеткішке кіреді, яғни, нақты қарсыластары бар кандидаттардың жеңіс мүмкіндігі жоғары. 2022 жыл: 2021 жылы Дональд Трамптың екінші импичментін қолдаған он республикашының алтауы 2022 жылы қайта сайлануға түсті және барлығы да бастапқы сайлауда күшті бәсекеге тап болды. Партиялық праймеризге қатысқан үш өкіл – Питер Мейджер, Том Райс және Лиз Чейни – Трамп қолдаған қарсыластарынан орын алды. Жайм Эррера Бетлер ашық дауыс беруде Трамп қолдаған қарсыласынан кейін жалпы сайлауға өте алмады. Тек Дэн Ньюхаус пен Дэвид Валадо ашық дауыс берудегі сайлаудан өтті; Валадо Трамп қолдаған қарсыласына тап болмаған жалғыз өкіл болды. 2018 жыл: "Топтың" екі мүшесі демократтардың қазіргі өкілдерін орынсыздандырды: Александрия Окасио Кортез Демократиялық фракцияның төрағасы Джо Кроулиді жеңді, ал Айана Пресли он жылдық тәжірибесі бар Майк Капуаноны жеңді. Республикашылдар тарапынан Марк Санфорд Кэти Аррингтоннан жеңілді, Аррингтон президент Дональд Трамптың қолдауын алды, бұл президенттің өзінің партиясының өкіліне қарсы кандидатты қолдауының сирек кездесетін жағдайы болды. Аррингтон кейін жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 2014 жыл: Колледж профессоры және саясатқа жаңа келген Дэвид Брат Вирджиния штатының 7-ші округінде республикалық номинация үшін Палатаның көпшілік көшбасшысы Эрик Канторды күтпеген жеңіліске ұшыратып, көпшілік көшбасшысының алғашқы сайлауда жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдайы болды.

Басқарушылар

2018 жылғы мәліметтер бойынша, даулы ішкі сайлауға қатысқан штат губернаторларының 14%-ы қарсыластарынан жеңіліс тапты. 2018 жылғы Канзас штатының губернатор сайлауы: Сэм Браунбек отставкаға кеткен соң губернатор болып тағайындалған Джефф Кольер, Канзас штатының мемлекеттік хатшысы Крис Кобахқа шамалы айырмамен жеңіліп қалды. Кобахтың иммиграция мәселесіндегі ұстанымы оны радикал оңшыл ретінде таныстырды. Кобах жалпы сайлауда демократ Лора Келлиге жеңіліп қалды, Канзас штатының бұрынғы сайлауларда республикашылдарға бейімділігіне қарамастан. 2014 жылғы Гавайи штатының губернатор сайлауы: Демократиялық партияның ішкі сайлауында Дейвид Иге қолдау көрсетушілердің 66%-ымен, ал Неил Аберкромби 31% дауыс жинады. Иге жалпы сайлауда жеңіске жетті. 2006 жылғы Аляска штатының губернатор сайлауы: Республикашыл партияның ішкі сайлауында Фрэнк Мурковски үшінші орынға түсіп қалды, одан бұрынғы Василлла қаласының мэрі Сара Пейлин және кәсіпкер Джон Бинкли оқ бойы озып кетті. Мурковскинің беделі тек 19% құрады, көптеген ұнамсыз саясаттар оның көрсеткіштерін төмендетті. Пейлин жалпы сайлауда жеңіске жетті.