Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Семиотикадағы түсінік. Белгі қатынасы – Чарльз Сандерс Пирс әзірлеген белгілер теориясының, сондай-ақ семиотиканың негізгі құрылымы.
Concept in semiotics
A sign relation is the basic construct in the theory of signs, also known as semiotics, as developed by Charles Sanders Peirce.
Антезис
Осылайша, егер күнбағыс, күнге қарай бұрылу арқылы, сол әрекетімен толыққанды мүмкіндік алса, қосымша талаптарсыз, дәл сол сияқты күнге қарай бұрылатын күнбағысты көбейтуге және оны бірдей өсімдік күшімен жасауға қабілетті болса, онда күнбағыс күннің белгісі болар еді. (C. S. Peirce, "Syllabus" (c. 1902), "Жинақталған еңбектер", CP 2.274). Пирс белгі қатынасын көрнекті түрде суреттеумен қатар, сәйкес белгі процесін немесе семиозисті де қарастырады. Ол белгі туралы түсінігі үшін техникалық термин – «репрезентамен» қолданады, бірақ оның мағынасы белгілер теориясында белгі болудың нақты анықтамасымен берілгенін ескерсек, одан қысқа сөз де жеткілікті дәлдікпен қолданылуы мүмкін.
Thus, if a sunflower, in turning towards the sun, becomes by that very act fully capable, without further condition, of reproducing a sunflower which turns in precisely corresponding ways toward the sun, and of doing so with the same reproductive power, the sunflower would become a Representamen of the sun. (C. S. Peirce, "Syllabus" (c. 1902), Collected Papers, CP 2.274). In his picturesque illustration of a sign relation, along with his tracing of a corresponding sign process, or semiosis, Peirce uses the technical term representamen for his concept of a sign, but the shorter word is precise enough, so long as one recognizes that its meaning in a particular theory of signs is given by a specific definition of what it means to be a sign.
Анықтама
Пирстің белгіге қатысты ең нақты және толық анықтамаларының бірі – ол «логиканы» анықтау контекстінде, кездейсоқ емес, береді, сондықтан оны осы жағдайда қарау орынды. Бұл жерде логика формальды семиотика ретінде анықталады. Белгіге анықтама беріледі, ол адам ойына қатысты емес, дәл сол сияқты сызықтың анықтамасы уақыт өте келе бөлшектің бөліктерімен алатын орны ретінде. Атап айтқанда, белгі – бұл A, ол B, оның анықтаған немесе тудырған түсіндірме белгісін, C, оның объектісімен, өзі C-ге қатысты болғандай сәйкестікке келтіреді. Осы анықтаманы «формаль» анықтамасымен бірге математикалық тұрғыдан логика принциптерін шығарамын. Мен сондай-ақ логиканың барлық анықтамалары мен түсініктерін тарихи шолу жасап, менің анықтамамның жаңалық емес екенін ғана емес, сонымен қатар логиканың психологиялық емес тұжырымдамасының жалпыға бірдей танылмаса да, кеңінен қабылданып жүргенін көрсетемін. (C. S. Peirce, NEM 4, 20–21). Белгілердің әртүрлі теорияларын жалпы талқылау кезінде, белгілілік нәрсенің абсолютті, маңызды, өшірілмейтін немесе онтологиялық қасиеті ме, әлде бұл нәрсенің тек қарым-қатынастардың белгілі бір контекстінде ғана бола алатын қарым-қатынастық, түсіндірмелік және өзгермелі рөлі ме деген сұрақ жиі туындайды. Пирстің белгі туралы анықтамасы оны өзінің объектісімен және түсіндірме белгісімен байланысты анықтайды, сондықтан ол белгілілікті салыстырмалы түрде, үш орынды предикат арқылы анықтайды. Бұл анықтама бойынша, белгілілік – бұл үштік қатынастағы рөл, бұл белгілі бір қарым-қатынас жағдайында бір нәрсенің атқаратын немесе ойнайтын рөлі. Бұл нәрседе абсолютті, салыстырмалы емес қасиет емес, ол басқа нәрселерге қатысты барлық қатынастардан тәуелсіз. Пирс белгі туралы анықтамасында қолданған кейбір терминдерді қазіргі оқырман үшін толықтыру қажет болуы мүмкін. Сәйкестік. Пирс осы терминді өз еңбегінде қолданған тәсілінен, оның басқа жерде «үштік сәйкестік» деп атағанды білдіретіні анық, сондықтан бұл бүкіл үштік белгі қатынасының өзіне сілтеме жасаудың тағы бір жолы. Атап айтқанда, оның осы терминді қолдануы, «ақиқаттың сәйкестік теориялары» туралы қазіргі заманғы пікірталас тақырыптарында айтылып жүрген шындықтар мен бейнелер арасындағы «көзбен көрініс» сәйкестігі сияқты диадикалық сәйкестікті білдірмейді. Анықталу. Пирстің анықталу тұжырымы қатаң детерминистік себептік-уақыттық процестерге қатысты сөздің мағынасынан бірнеше бағытта кеңірек. Біріншіден, және әсіресе осы контексте, ол себептік және уақытша детерминизмдердің ерекше жағдайларына қарағанда, «екі нүкте сызықты анықтайды» деген сияқты, формальды немесе ақпараттық анықталу деп аталатын анықталудың жалпы тұжырымын қолданады. Екіншіден, ол өлшемде анықталу деп аталатын нәрсеге мүмкіндік береді, яғни көбірек және аз анықталған қатынастардың толық спектрін мойындайтын детерминизм тәртібін. Психологиялық емес. Пирстің «логиканың психологиялық емес тұжырымы» кез келген психологияға қарсы көзқарастан ерекшеленуі керек. Ол психология мәселелеріне қатты қызығушылық танытып, олар туралы айтуға лайық көп нәрсе бар еді. Бірақ логика мен психология бір деректерді қарауға мүмкіндік болған кезде де әртүрлі зерттеу деңгейлерінде жұмыс істейді, өйткені логика – бұл нормативтік ғылым, ал психология – сипаттамалық ғылым, сондықтан олардың мақсаттары, әдістері мен рационалдығы өте әртүрлі.
One of Peirce's clearest and most complete definitions of a sign is one that he gives, not incidentally, in the context of defining "logic", and so it is informative to view it in that setting. Logic will here be defined as formal semiotic. A definition of a sign will be given which no more refers to human thought than does the definition of a line as the place which a particle occupies, part by part, during a lapse of time. Namely, a sign is something, A, which brings something, B, its interpretant sign determined or created by it, into the same sort of correspondence with something, C, its object, as that in which itself stands to C. It is from this definition, together with a definition of "formal", that I deduce mathematically the principles of logic. I also make a historical review of all the definitions and conceptions of logic, and show, not merely that my definition is no novelty, but that my non psychological conception of logic has virtually been quite generally held, though not generally recognized. (C. S. Peirce, NEM 4, 20–21). In the general discussion of diverse theories of signs, the question frequently arises whether signhood is an absolute, essential, indelible, or ontological property of a thing, or whether it is a relational, interpretive, and mutable role that a thing can be said to have only within a particular context of relationships. Peirce's definition of a sign defines it in relation to its object and its interpretant sign, and thus it defines signhood in relative terms, by means of a predicate with three places. In this definition, signhood is a role in a triadic relation, a role that a thing bears or plays in a given context of relationships — it is not as an absolute, non relative property of a thing in itself, one that it possesses independently of all relationships to other things. Some of the terms that Peirce uses in his definition of a sign may need to be elaborated for the contemporary reader. Correspondence. From the way that Peirce uses this term throughout his work, it is clear that he means what he elsewhere calls a "triple correspondence", and thus this is just another way of referring to the whole triadic sign relation itself. In particular, his use of this term should not be taken to imply a dyadic correspondence, like the kinds of "mirror image" correspondence between realities and representations that are bandied about in contemporary controversies about "correspondence theories of truth". Determination. Peirce's concept of determination is broader in several directions than the sense of the word that refers to strictly deterministic causal temporal processes. First, and especially in this context, he is invoking a more general concept of determination, what is called a formal or informational determination, as in saying "two points determine a line", rather than the more special cases of causal and temporal determinisms. Second, he characteristically allows for what is called determination in measure, that is, an order of determinism that admits a full spectrum of more and less determined relationships. Non psychological. Peirce's "non psychological conception of logic" must be distinguished from any variety of anti psychologism. He was quite interested in matters of psychology and had much of import to say about them. But logic and psychology operate on different planes of study even when they have occasion to view the same data, as logic is a normative science where psychology is a descriptive science, and so they have very different aims, methods, and rationales.
Белгілер мен сұрау
Белгілердің прагматикалық теориясы мен зерттеу теориясының арасында тығыз байланыс бар. Шындығында, екі зерттеудің арасындағы сәйкестік соншалық үйлесімділік пен параллельдіктерді көрсетеді ki, оларды бір тақырыптың ажырамас бөлігі ретінде қарастыру жиі дұрыс. Нақты айтқанда, зерттеу – белгі қатынастарының қалыптасуы мен дамуын қамтамасыз ететін процесс. Басқаша айтқанда, зерттеу, "ойлау" ең жақсы түсінігінде, "заттардың мағынаға ие болуының әртүрлі жолдарын білдіретін термин" (Джон Дьюи). Осылайша, осы ұқсас зерттеу әдістері арасында бағаланып, сақталуы тиіс белсенді және күрделі ынтымақтастық формасы бар. Оның ерекшелігін зерттеу теориясы белгі қатынастарының даму аспектілерін зерттеуге бейімделгенін түсіну арқылы жақсырақ түсінуге болады, ал белгілер теориясы осы тақырыпты құрылымдық және салыстырмалы тұрғысынан қарастыруға мамандандырылған.
There is a close relationship between the pragmatic theory of signs and the pragmatic theory of inquiry. In fact, the correspondence between the two studies exhibits so many congruences and parallels that it is often best to treat them as integral parts of one and the same subject. In a very real sense, inquiry is the process by which sign relations come to be established and continue to evolve. In other words, inquiry, "thinking" in its best sense, "is a term denoting the various ways in which things acquire significance" (John Dewey). Thus, there is an active and intricate form of cooperation that needs to be appreciated and maintained between these converging modes of investigation. Its proper character is best understood by realizing that the theory of inquiry is adapted to study the developmental aspects of sign relations, a subject which the theory of signs is specialized to treat from structural and comparative points of view.
ОИС
Ауызша айтылатын сөздер – жанның (ψυχή) әсерлері мен сезімдерінің (παθήματα) белгілері (σύμβολα); жазба сөздер – ауызша айтылған сөздердің белгілері. Жазу сияқты, сөйлеу де әртүрлі халықтар үшін бірдей емес. Бірақ осы сөздердің бастапқы белгілері (σημεῖα) болып табылатын сана сезімдерінің өзі, бүкіл адамзат үшін ортақ, сондай-ақ осы сезімдердің бейнелері немесе ұқсастықтары, көшірмелері (ὁμοιώματα) болып табылатын нәрселер (πράγματα) да ортақ. (Аристотель, De Interpretatione, 1.16a4).
Words spoken are symbols or signs (σύμβολα) of affections or impressions (παθήματα) of the soul (ψυχή); written words are the signs of words spoken. As writing, so also is speech not the same for all races of men. But the mental affections themselves, of which these words are primarily signs (σημεῖα), are the same for the whole of mankind, as are also the objects (πράγματα) of which those affections are representations or likenesses, images, copies (ὁμοιώματα). (Aristotle, De Interpretatione, 1.16a4).
SIO
Бұл жерде логика формальды семиотика ретінде анықталады. Белгіге берілетін анықтама адам ойымен ешқандай байланысы жоқ, дәл сол сияқты, сызықтың анықтамасы уақыт өте келе бір бөлшектің қозғалысын бақылау арқылы анықталатындай. Яғни, белгі – бұл A, ол өзінің интерпретанты – B белгісін және оның C объектісін өзінің C-мен арақатынасындағыдай бір-біріне сәйкес келтіреді. Мен осы анықтаманы, сондай-ақ "формальды" анықтамасын қолданып, логиканың қағидаларын математикалық тұрғыдан шығарамын. Сондай-ақ, логиканың барлық анықтамалары мен түсініктерін тарихи тұрғыдан қарастырып, менің анықтамам жаңалық емес екенін, сонымен қатар логиканың психологиялық емес тұжырымдамасының көптеген ғалымдар тарапынан мойындалғанын, бірақ толыққанды түсінілмегенін көрсетемін. (C. S. Peirce, "Карнеги институтына өтініш", L75 (1902), NEM 4, 20 21).
Logic will here be defined as formal semiotic. A definition of a sign will be given which no more refers to human thought than does the definition of a line as the place which a particle occupies, part by part, during a lapse of time. Namely, a sign is something, A, which brings something, B, its interpretant sign determined or created by it, into the same sort of correspondence with something, C, its object, as that in which itself stands to C. It is from this definition, together with a definition of "formal", that I deduce mathematically the principles of logic. I also make a historical review of all the definitions and conceptions of logic, and show, not merely that my definition is no novelty, but that my non psychological conception of logic has virtually been quite generally held, though not generally recognized. (C. S. Peirce, "Application to the Carnegie Institution", L75 (1902), NEM 4, 20 21).
SOI
Белгі – бұл екінші бір нәрсеге, оның Объектісіне, белгілі бір қасиет арқылы қатысты болатын және үшінші нәрсені, оның Түсіндірмесін, сол Объектіге қатысты ету арқылы, төртіншіні де сол Объектіге осылайша қатыстырып, осы үдеріс шексіздікке дейін жалғаса беретін нәрсе. (CP 2.92; Fisch 1986: 274 басылымында келтірілген)
A Sign is anything which is related to a Second thing, its Object, in respect to a Quality, in such a way as to bring a Third thing, its Interpretant, into relation to the same Object, and that in such a way as to bring a Fourth into relation to that Object in the same form, ad infinitum. (CP 2.92; quoted in Fisch 1986: 274)
Екіншілік көздер
Деледалле, Жерар (2000), К. С. Пирстің белгілер философиясы, Индиана университетінің баспасы. Айзель, Кэролин (1979), К. С. Пирстің ғылыми және математикалық философиясы зерттеулерінде, Ричард Милтон Мартин (ред.), Мотон, Гаага. Эспозито, Джозеф (1980), Эволюциялық метафизика: Пирстің категориялар теориясының дамуы, Огайо университетінің баспасы (?). Фиш, Макс (1986), Пирс, семиотика және прагматизм, Индиана университетінің баспасы. Хаузер, Н., Робертс, Д. Д. және Ван Эвра, Дж. (ред.) (1997), К. С. Пирс логикасы бойынша зерттеулер, Индиана университетінің баспасы. Лиска, Дж. Дж. (1996), К. С. Пирс семиотикасына жалпы кіріспе, Индиана университетінің баспасы. Мисак, С. (ред.) (2004), Кэмбридж серігі К. С. Пирс, Кембридж университетінің баспасы. Мур, Э. және Робин, Р. (1964), К. С. Пирстің философиясындағы зерттеулер, Екінші серия, Массачусетс университетінің баспасы, Амхерст, М.А. Мёрфи, М. (1961), Пирстің ойлау дамуы. Қайта басылған, Хакет, Индианаполис, ИН, 1993. Уокер Перси (2000), 271–291 беттер, «Жұмысты үйге салу» (P. Samway, ред.), Saint Martin's Press.
Deledalle, Gérard (2000), C. S. Peirce's Philosophy of Signs, Indiana University Press. Eisele, Carolyn (1979), in Studies in the Scientific and Mathematical Philosophy of C. S. Peirce, Richard Milton Martin (ed. ), Mouton, The Hague. Esposito, Joseph (1980), Evolutionary Metaphysics: The Development of Peirce's Theory of Categories, Ohio University Press (?). Fisch, Max (1986), Peirce, Semeiotic, and Pragmatism, Indiana University Press. Houser, N., Roberts, D. D., and Van Evra, J. (eds. )(1997), Studies in the Logic of C. S. Peirce, Indiana University Press. Liszka, J. J. (1996), A General Introduction to the Semeiotic of C. S. Peirce, Indiana University Press. Misak, C. (ed. )(2004), Cambridge Companion to C. S. Peirce, Cambridge University Press. Moore, E., and Robin, R. (1964), Studies in the Philosophy of C. S. Peirce, Second Series, University of Massachusetts Press, Amherst, MA. Murphey, M. (1961), The Development of Peirce's Thought. Reprinted, Hackett, Indianapolis, IN, 1993. Walker Percy (2000), pp. 271–291 in Signposts in a Strange Land, P. Samway (ed. ), Saint Martin's Press.