Кіріспе

«И вителлони» (сөзбе-сөз "Бұқашалар", Романьол жаргонында "Бос жүргіштер" немесе "Жалқаулар") – 1953 жылғы итальяндық комедиялық драмалық фильм, режиссері Федерико Фелини, сценарийін өзі, Эннио Флаяно және Туллио Пинелли жазған. Басты рөлдерде Франко Интерленги, Альберто Сорди, Франко Фабрици, Леопольдо Триесте және Риккардо Феллини (режиссердің інісі) – шағын қаланың өміріндегі маңызды кезеңдегі бес жас итальян жігіті сомдаған. Режиссердің көркемдік эволюциясындағы маңызды туынды саналатын бұл фильмде 1950-ші жылдардағы Италиядағы маңызды қоғамдық өзгерістерді бейнелейтін автобиографиялық элементтер бар. 1953 жылы Венеция кинофестивалінде «Күміс Арыстан» сыйлығын алған, ал 1958 жылы «Үздік сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды. Бұл Феллинидің алғашқы коммерциялық сәттілігі болды.

Сюжет

Жаз аясына таман, Адриатика теңізінің жағасындағы провинциалды қалада, күшті жаңбыр жағажайдағы сұлулық сайысын тоқтатады. "1953 жылғы Мисс Сирена" тағын алған Сандра Рубини кенеттен ренжіп, есінен таяды: оның Фаусто Мореттиден бала күтіп жүр деген қауесет таралады, ол әйелдерге құмар адам еді. Әкесі Франческоның қысымымен, Фаусто тойға келіседі. Аз адам қатысқан орта таптың тойынан кейін, жас жұбайлар бал айына кетеді. Жұмыссыз және ата-анасына тәуелді Фаустоның жиырмаға жуық достары уақытты бос кафелерде, көңілді бильярд залдарында және желді жағалауда мақсатсыз серуендеу арқылы өткізеді. Осы аралықта олар балалық қылықтар жасайды. Ешқашан таппаған қымбат көлікте адал жол жұмысшыларын мазақтап, көлік бұзылғанда жаза тартады. Сандраның інісі, бес вителлонидің ең кішісі Моральдо, Фаустоның әйелдерге құмарлығын байқап, өзінің өмірін ойлап, үлкен қалаға қашу жолдарын армандайды. Баритон Риккардо ән айту және актерлік өнерге құмар. Альберто анасы мен тәуелсіз қарындасы Ольганың көмегімен өмір сүреді. Ол анасына жақын, Ольганың үйленген ер адаммен жасырын кездесіп жүргеніне наразы. Болашақ драматург Леопольдо, Серджио Наталимен пікірлесетін пьеса жазады, ол оның пьесасын сахналауды үміттенеді, ол эксцентрикті сахналық актер. Бал айынан оралған Фаусто Сандрамен бірге жұмыс істеуге мәжбүр болады. Фаусто тіпті әйелінің қасында да басқа әйелдерге қызығушылық танытады. Жыл сайынғы маскарад кешінде Фаусто жұмыс берушісінің әйелі Джулия Куртидің әсемдігіне тәнті болады. Альберто, мас күйінде, баль залында папье-машеден жасалған әзіл-қалжың карнавалдық баспен сюрреалистік би билейді. Таң атқанда үйге оралған Альбертоның апасы қарындасының үйленген сүйіктісімен қашып кеткенін көріп, қатты қайғыға батады. Фаустоның Джулияны азғыру әрекеті оны ұятқа қалдырып, күйеуі жұмыстан шығарады. Ол кек ретінде бұрынғы жұмыс берушісінен алтын бояумен салынған періште мүсінін ұрлап, адал Моральдодан көмек сұрап, оны монастырға, содан кейін монахқа сатуға тырысады. Екеуі де күдікпен ұсыныстан бас тартады. Фаусто мүсінді қарапайым шаруаға қалдырады, ол періштені үйінің сыртындағы үйіндіге қойып, оны ласкалайды. Бір күні кешке сатиралық қойылымнан кейін Леопольдо Серджиомен бірге теңіз жағалауында серуендеуге келіседі, бірақ актер оған ұсыныс жасағанда, қорқып қашады. Сандра Фаустоның шоу-бизнес жұлдызымен өткізген түні туралы білгенде, сәбиді алып, үйден қашып кетеді. Риккардо, Альберто, Леопольдо және Моральдо Фаустоның әйелі мен баласын іздеуге қосылады. Олар оны Фаустоның әкесінің үйінен тапқанда, Франческо ашуға кенеліп, белбеуін шешіп, ұлын қамшылайды. Кейін, қазіргі уақытта татуласқан Фаусто мен Сандра бірге өмірлеріне үмітпен үйлеріне қайтады. Өзінің провинциалды қаласының бірқалыптылығын тастап, Моральдо Римге пойызға мініп, өзінің вителлони достарының ұйықтап, армандап жатқан өмірлерін елестетеді.

Жазу

1952 жылы сценарийші Туллио Пинеллимен бірге «Ла Страда» фильмінің алғашқы нұсқасын аяқтағаннан кейін, Феллини олардың «заманауи ертегісін» ұсынды. Холлис Альперт үшін, Пинелли Феллини мен Флайаномен бірге ой-пікір алмасып, екеуіне де ұнайтын идеяға келді: «өкініш пен қуанышқа толы провинциалды қалада бой жеткізу». Феллинидің жетекшілігімен үшеуі бірлесіп сценарийді жылдам жазып, өмірден алынған жасөспірімдік естеліктерін пайдаланып, жаңаларын ойлап тапты.

Атау

Сценарийге қызығушылық танытқан дистрибьюторлар атауды өзгертуді талап етті: жалпы аудитория үшін түсініксіз болғандықтан, "I vitelloni" атауы бұрыннан тәуекелге толы кәсіпті одан әрі қиындатар еді. Феллини оны өзгертуден қатаң бас тартты, өйткені фильмнің атауын "бір қарт әйел оның бір әзілін мақұлдамағанда, оны vitellone деп атағаннан кейін" таңдаған болатын. 1971 жылы жазылған хатында, қосымша сценарийші Эннио Флайано осы сөздің толық мағынасын түсіндірді: "Менің замандасымда vitellone деген сөз қарапайым отбасынан шыққан, мүмкін студент жас жігітті сипаттау үшін қолданылатын. Ол оқу жоспары бойынша белгіленген мерзімнен тыс кеткен немесе ешқашан ештеңе жасамайтын адам болуы мүмкін. Менің ойымша, бұл сөз vudellone, яғни ішек деген сөздің бұрмаланған түрі, немесе көп жейтін адамды білдіреді. Бұл отбасының тек жейтін, бірақ ешқандай нәтиже бермейтін ұлын сипаттаудың бір жолы еді – ішектей, толтырылуын күтіп отыратын."

Ықпал

Феллинидің ең көп еліктелген фильмдерінің бірі – "I Vitelloni" фильмі, ол еуропалық режиссерлер Хуан Антонио Бардем, Марко Феррери және Лина Вертмюллерге шабыт берді. Кезичтің мәліметінше, бұл фильм Мартин Скорсезенің "Mean Streets" (1973), Джордж Лукастың "American Graffiti" (1973) және Джоэл Шумахердің "St. Elmo's Fire" (1985) сияқты көптеген фильмдерге де әсер еткен. 1963 жылғы "Cinema" журналының санында көрнекті режиссер Стэнли Кубрик осы фильмді өзінің сүйікті 10 фильмінің қатарына қосып атады.