Кіріспе

Шындыққа қарамастан, адамның қалаған нәрсеге сәйкес келетін ұғымдар немесе фактілерді бағалау қабілеті – компьютерлік бағдарламалау және логикадағы ұғым.

Ақиқаттылық – бұл белгілі бір мәлімдемеге қатысты, дәлелдерге, логикаға, зияткерлік талдауға немесе фактілерге емес, жеке адамның немесе адамдардың сезіміне, түйсігіне негізделген сенім немесе тұжырым. Ақиқаттылық, білмейтін жалғанды айтудан бастап, саналы түрде алдауға немесе пікірді өзгертуге бағытталған үгіт-насихатқа дейін жетеді. Ақиқаттылық ұғымы 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында АҚШ саясаты аясында кеңінен талқыланды, себебі кейбір сарапшылар үгіт-насихаттың күшеюін және фактілерге негізделген ақпарат пен талқылауға деген жағымсыз көзқарастың өсуін байқады. Бұл ұғым алғаш рет 2005 жылдың 17 қазанында "The Colbert Report" саяси сатиралық бағдарламасының пилоттық эпизодында "The Wørd" атты сегментте пайда болды. Колберт осыны өз бағдарламасында пайдаланып, эмоцияға және "ішкі сезімге" сүйенуді риторикалық тәсіл ретінде дұрыс емес пайдалануды сатиралық тұрғыдан көрсетті. Ол осыны АҚШ президенті Джордж Буштың Гарриет Майерсті Жоғарғы Сотқа тағайындауына және 2003 жылы Иракқа басып кіру шешіміне қатысты қолданды. Кейін Колберт осы ұғымды басқа да мекемелер мен ұйымдарға, соның ішінде Уикипедияға да қатысты қолданды. Колберт кейде осы терминнің латын тіліне жақын нұсқасын, "Veritasiness" деп те атады. Мысалы, Колберттің "Ирак операциясы: Стивеннің шабуылы" атты жобасының мөріндегі бүркіттің үстіндегі туға "Veritasiness" деген сөз жазылған. "Truthiness" сөзі 2005 жылы Америка диалектілік қоғамы, ал 2006 жылы Merriam Webster сөздігінде "Жыл сөзі" деп танылды. Тіл білімі маманы және OED кеңесшісі Бенджамин Циммер бұл сөздің әдебиетте бұрыннан бар екенін, Оксфорд ағылшын сөздігінде (OED) "truthy" сөзінің туындысы ретінде және "The Century Dictionary" сөздігінде сирек кездесетін немесе диалектілік сөз ретінде көрсетілгенін атап өтті, сондай-ақ оның мағынасы "шындыққа адалдық, сенімділік" деп түсіндіріледі.

Стивен Колберт қолданған

Стивен Колберт, өзінің кейіпкері доктор Стивен Т. Колбертті сомдаған, «Колберт баяндамасы» эпизодының премьерасын түсіруге бірнеше сәт қалғанда, 2005 жылдың 17 қазанында бастапқыда сценарийде жазылған «ақиқат» деген сөзді жеткілікті түрде абсурдты емес деп шешті: «Біз шындық туралы емес, шындыққа ұқсайтын нәрсе туралы айтамыз – біздің болуын қалайтын шындық», – деп түсіндірді ол. Ол өзінің анықтамасын эпизодтың алғашқы бөлігінде былай деп таныстырды: «Енді, кейбір «сөз полициясы», Уэбстердегі «сөздіктер» «Бұл сөз емес» дейтініне сенімдімін. Бірге жақсы танысқандардың барлығы, мен сөздіктер мен анықтамалық кітаптардың жанкүйері емес екенімді біледі. Олар элиталық. Үнемі бізге не шын, не жалған екенін айта береді. Не болды, не болмады». Колберт былай деді: Мен құмарлық, эмоция және ақпараттан гөрі сенімділік туралы ойладым. Мен бірінші Wørd-те айтқандай, сіздің ішегіңізде сезінген нәрсе – бұл бүкіл шоудың тезисі болды, ол қанша уақытқа созылса да – сол сөйлем, сол бір сөз, менің ойымша, жалпы халық үшін, тек кабельдік телеарнада ұсынатындар ғана емес, ақпараттан гөрі маңызды. 2006 жылғы Ақ үй тілшілерінің кешінде, арнайы қонақ Колберт президент Буштың ойлау процесін ақиқаттың анықтамасын пайдаланып сипаттады. «Редактор және баспагер» сол күні жарияланған «Колберт Ақ үйдегі тілшілер кешінде Бушты келекеледі, президент көңіліне алмады?» деген мақаласында Колберттің Бушты сынауына сипаттама беру үшін «ақиқатты» қолданды. E&P «Президент Бушқа арналған комедиялық «құрмет» Джордж пен Лора Бушты күлімсіреуден айырды» және кешке қатысқан көптеген адамдар «кейде сәл ыңғайсыздық сезінді, мүмкін материал тым өткір немесе билікке «ақиқатты» айту тым көп болды» деп хабарлады. Бірнеше күннен кейін E&P Колберттің кешкі ас туралы жариялаған материалдары «бәлкім, бір күндік трафик көлемінің ең жоғары көрсеткіші» болғанын хабарлады және «Колберт шындықты шындыққа оралған күйде әкелді» деген мазмұндағы редакторға жазылған хатты жариялады. Сол күні The Washington Post және басқа да басылымдар оқиға туралы хабарлады. Алты айдан кейін «Ақиқатты тастап кетейік» деген тақырыптағы бағанында The New York Times жазушысы Фрэнк Рич Колберттің кешкі ас кезіндегі сөйлемін «мәдени алғашқы сайлау» деп атады және оны 2006 жылғы АҚШ аралық сайлауының «шешуші сәті» деп бағалады. Колберт «ақиқатты» 2016 жылдың 18 шілдесінде «Стивен Колбертпен кеш» бағдарламасының бір эпизодында Дональд Трамптың 2016 жылғы президенттік науқаны кезінде жасаған мәлімдемелеріне қатысты «Trumpiness» деген жаңа сөзді пайдаланып жаңартып берді. Колберттің сөзіне сүйенсек, ақиқат – шындыққа ұқсайтын, бірақ шындығында жалған мәлімдемелерді білдіреді, ал «Trumpiness» тіпті шындыққа ұқсамайды, тіпті шындық болуы да қажет емес. Трамптың сөздері осы қасиетке ие екенін дәлелдеу үшін ол «Вашингтон Пост» газетінің бағанына сілтеме жасап, Трамптың көптеген жақтастары оның «ең жолсыз уәделеріне» сенбегенін, бірақ оны десе де қолдағанын айтты.